چرا بعضي از افراد در خواب راه مي روند و يا حرف مي زنند و اگر سؤالي از آنها بشود جواب مي دهند و صبح كه از آنها مي پرسي چيزي به ياد نمي آورند؟

چرا بعضي از افراد در خواب راه مي روند و يا حرف مي زنند و اگر سؤالي از آنها بشود جواب مي دهند و صبح كه از آنها مي پرسي چيزي به ياد نمي آورند؟

اين سؤال, به فيزيولوژي خواب مربوط می شود و در منابع علمی روان شناسي و روان پزشكي و فيزيولوژي پاسخ دقيق و علمي آن را مي توان يافت. خواب از نظر فيزيولوژي و روان شناسي بسيار مهم و در عين حال فهميدن آن بسيار مشكل است. خوابيدن و بيدار شدن مثل خاموش و روشن كردن يك لامپ نيست بلكه فرايند بسيار پيچيده اي دارد. از وقتي كه انسان به خواب مي رود تا زماني كه بيدار مي شود، حالت هاي مختلفي را از لحاظ فيزيولوژيكي و روان شناختي پشت سر مي گذارد. روان شناسان در دهه هاي اخير با استفاده از دستگاه موج نگار التكريكي مغز (EEG) توانستند حقايق زيادي را دربارة خواب و رؤيا كشف كنند.[1] زماني كه شخصي در حال به خواب رفتن است، افكار، پيوستگي منطقي خود را از دست مي دهند، امواج مغز، دستگاه تنفس، قلب و سوخت و ساز بدن كاهش مي يابد. روان شناسان از اين مرحله كه فرد تازه به خواب رفته، به خواب REM رِم تعبير مي كنند. مهمترين ويژگي مرحلة خواب REM حركات سريع چشم است. به دنبال اين مرحله، فرد به خواب عميق كه روان شناسان از آن به خواب (نانِ رم) NONREM تعبير مي كنند، فرو مي رود. دورة خواب عميق حدود نيم ساعت طول مي كشد، سپس به تدريج يك مرحلة سبك شدن خواب آشكار مي شود. معمولاً خواب ديدن در مرحلة خواب سبك رُخ مي دهد. و در حدود ده دقيقه به طول مي انجامد. در اواخر شب ممكن است خواب ديدن تا 25 دقيقه ادامه پيدا كند.[2] اين يك حالت كاملاً طبيعي است.
شايد اين سؤال مطرح شود كه اساساً چرا انسان خواب مي بيند؟ پاسخ اين است كه خواب ديدن در نگاه تحليل های دينی مربوط به روح است. روح در حالت خواب از بدن جدا شده و به سير و گردش به جاهاي ديگر مي پردازد و يا خاطرات گذشته را به ياد مي آورد. روح آن چنان فعال و مسلّط بر فرد است كه گاهي اوقات به انجام يكسري رفتارهايي مانند سخن گفتن و راه رفتن در خواب منجر مي شود. فرد در حالت خواب، خاطرات گذشته را به ياد مي آورد، با دوستانش ملاقات مي كند و كارهايي انجام مي دهد. برخي اوقات انسان خواب مي بيند كه به ملاقات يكي از دوستانش رفته است. يا صحنه اي كه روز قبل با كسي دعوا كرده، جلو رويش مجسّم مي شود. اين صحنه ها آن قدر طبيعي به نظر مي رسد كه فرد به صورت ناخودآگاه تصميم مي گيرد كاري انجام دهد يا با دوستش صحبت كند. البته اين تحليل با يافته های روان شناختي از خواب، خواب ديدن و راه رفتن و صحبت كردن در خواب هماهنگی دارد.
راه رفتن و صحبت كردن در خواب، اغلب در مرحلة خواب عميق اتفاق مي افتد. فرد از بستر بلند شده و مي نشيند. گاهي به راه رفتن، لباس پوشيدن، فرياد زدن، و حتي بيرون رفتن از منزل و رانندگي كردن منتهي مي شود. بعد از آن فرد به رختخواب برمي گردد و صبح روز بعد چيزي از خوابگردي به ياد ندارد.
مهمترين عوامل راه رفتن و صحبت كردن در حالت خواب بعد از سنّ 15 سالگي (كه اغلب با اختلال هاي روان شناختي ديگر توأم است) عبارتند از:
1. عوامل و زمينه هاي خانوادگي؛ يعني اگر پدر و مادر به آن مبتلا باشند. به فرزندان نيز سرايت خواهد كرد كه اين نشاندهندة نقش وراثت و عوامل ژنتيكي است.
2. خستگي زياد؛ اگر فرد, روزانه كار سخت و طاقت فرسا انجام دهد، گاهي شب دچار اين اختلال مي شود.
3. محروميت از خواب؛ نيز باعث اين اختلالات مي شود.[3] 4. نوع تغذيه و مقدار آن؛ خوردن بعضي غذاها و يا مقدار زياد آن موجب يكسري اختلالات در حالت خواب مي شود.[4] به طور كلی، راه رفتن و صحبت كردن در خواب برخواسته از يكسري عوامل ژنتيكي و استرس و فشارهاي رواني است. وقتي انسان درگير يك امتحان يا انجام يك كار سخت و مهم است، شب آن را خواب مي بيند و دربارة آن صحبت مي كند. البته خوابگردي به ندرت اتفاق مي افتد كه يكباره در بزرگسالي تجلّي كند و اگر چنين اتفاقی, مشاهده شود؛ بايد به جستجوي عللي مانند مصرف مواد يا وجود يك عارضه عصب شناختي بپردازيم.[5] برخي از روش هاي درمان راه رفتن و صحبت كردن در خواب؛
1. دارو درماني؛ درمان دارويي حتماً زير نظر يك روان پزشك متخصص بايد انجام شود. مهمترين داروهايي كه روان پزشكان تجويز مي كنند عبارتند از: 1. ديازپام. 2. كلونازپام. 3. فلورازيپام. البته مقدار دارو و اين كه در هر روز چند نوبت بايد مصرف شود، بايد زير نظر روان پزشك باشد. 4. مصرف قرص آمي نپتين[6] نيز در درمان خوابگردي مفيد است.
2. رفتار درماني؛ تنظيم رژيم غذايي، كم خوردن كاهش استرس و فشارهاي رواني و كم شدن كار و برنامه هاي خسته كننده مي توانند در تنظيم خواب و درمان اختلالات خواب بسيار مفيد و راهگشا باشند.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. مجيد صادقي، درمان قدم به قدم اختلالات روان پزشكي، نشر براي فردا، 1380.
2. پريرخ دادستان، روان شناسي مرضي تحولي، سمت، ج 2، 1378.

پي نوشت ها:
[1] . دادستان، پريرخ، روان شناسي مرضي تحولي از كودكي تا بزرگسالي، سمت، 1378، ج 2، ص 15 (اقتباس).
[2] . معنوي، عزّالدين و فدايي، فريد، خواب و رؤيا از ديدگاه پزشكي، انتشارات دانشگاه تهران، 1365، ص 15-13.
[3] . صادقي، مجيد، درمان قدم به قدم اختلالات روان پزشكي، انتشارات براي فردا، 1380، ص 109.
[4] . روان شناسي مرضي تحولي، ص 82.
[5] . روان شناسي مرضي تحولي، 84.
[6] . amineptin.

مطالب مشابه