آبرومندى در کلام پیامبر اعظم

آبرومندى در کلام پیامبر اعظم

آبرومندى

انسان هاى شريف و بزرگوار هرگز حاضر نيستند اندكى از آبروى خود را در برابر همه ثروت هاى جهان بدهند. از ديدگاه آنان، انسان بى آبرو مانند تن بى جان است كه از هيچ ارزشى، نصيب و بهره اى ندارد. آنان با اين اعتقاد مى كوشند آبروى خود را به هر شكل ممكن، حفظ و در برابر سختى ها پايدارى كنند.

در مقابل، كسانى نيز حاضرند براى به دست آوردن جاه و مال و مقام از آبروى خود مايه بگذارند و به هر كار ناشايستى تن دردهند. اينان تنها به اين دل خوشند كه توانسته اند متاع بى ارزش دنيا را به دست آورند. داورى با شماست؟ آيا مى توان با ثروت و اندوخته هاى دنيوى، آبروى از دست رفته را به انسان آزاده برگرداند؟ پيامبر گرامى اسلام در مقام بيان ارزش و اهميت حفظ آبرو مى فرمايد:

ذُبُّوا عَنْ أَعْراضِكُمْ بِأَمْوالِكُمْ.(4)

با اموال خود از آبروى خويش دفاع كنيد.
آخرت فروشى

بعضى افراد به دليل برخوردارى از مال و مقام و ديگر ظواهر مادى ـ كه صد البته ناچيز و فانى است ـ معنويت خود را فدا مى كنند و كالاى با ارزش ايمان را به قيمت كم مى فروشند. اينان پس از مدتى، خود را در اين معامله نابرابر،زيان كار مى بينند و به پشيمانى و عذاب وجدان دچار مى شوند. آنان به راستى از زيان كارانند.

زيان كارتر و بدبخت تر از اين گروه، كسانى هستند كه براى دنياى ديگران، دين خود را مى فروشند. اينان به كسانى يارى مى رسانند كه در روز حساب، ياور آنان نخواهند بود. چنين افرادى به دليل كمك به دنياپرستان و مسلط كردن آنان بر مردم، گناه بزرگى به گردن خواهند گرفت. پيامبر راستين اسلام مى فرمايد:

إِنَّ مِنْ شَرِّ النّاسِ مَنزِلَةً عِنْدَ اللهِ يَوْمَ القيامَةِ عَبْدَاً أَذْهَبَ آخِرَتَهُ بِدُنْيا غَيْرِه.(5)

بدترين مردم از نظر مقام در روز قيامت، كسى است كه آخرتش را براى دنياى ديگران بفروشد.
آداب مهمانى

پذيرش و بزرگداشت مهمان از صفات پسنديده است. ميزبان همواره بايد مقدم مهمان را گرامى بدارد. ميهمان نيز نبايد از اين دستور اخلاقى سوءاستفاده كند و با زياده خواهى و خرج تراشى، صاحب خانه را به زحمت افكند. مهمان بايد بداند كه حتى اگر درقالب شوخى، درخواستى بكند، ممكن است ميزبان ـ به دليل موقعيت ميزبانى اش ـ آن را جدّى تلقى كند و در راه فراهم آوردن آن، خرج سنگينى را متحمل شود.

از آن سو، ميزبان نيز نبايد ب تكلف و دشوارى خودخواسته، سفره خويش را رنگين سازد; زيرا اين كار افزون بر اسراف كارى، ميهمان را كه در انديشه جبران مهمانى است، به زحمت خواهد انداخت. پيامبر گرامى اسلام در توصيه به ساده بودن سفره هاى مهمانى مى فرمايد:

لايَتَكَلَّفَنَّ أَحَدٌ لِضَيْفِهِ مالا يَقْدِرُ.(6)

ميزبان نبايد با تكلف، آنچه را قدرت ندارد، براى ميهمان فراهم سازد.
آموزش

كسانى كه از دانش بهره مندند، حق ندارند به بهانه هاى واهى با درخواست كردن مبلغ هاى بسيار، انتظار دانش پژوهان را بى پاسخ بگذارند و به تقاضاى آنان پاسخ منفى بدهند. علما، استادان و معلمان وظيفه دارند تشنگان دانش را از دانش خويش بهره مند سازند.

بى ترديد، كسانى كه توانايى انجام آموزش را دارند، ولى از زير بار آن شانه خالى مى كنند، نزد خداوند مسئولند. خداوند با اعطاى نعمت دانش و برداشتن موانع گوناگون از پيش پايشان، از آنان انتظار دارد كه در برابر اين نعمت بزرگ، ديگران را از دانش خود سيراب سازند. بى تفاوتى و بى توجهى آموزگاران در برابر دانش جويان، با بازخواست شديد خداوند همراه خواهد بود. پيامبر اعظم (صلى الله عليه وآله) در اين باره مى فرمايد:

اِنّ اللهَ تَعالى يَسْأَلُ الْعَبْدَ عَنْ فَضْلِ عِلْمِهِ كَما يَسْأَلُهُ عَنْ فَضْلِ مالِهِ.(7)

خداوند از انسان درباره زيادى علمش بازخواست مى كند، همان گونه كه درباره زيادى مالش بازخواست مى كند.
آموزگار خشن

تعليم و تربيت در اسلام، جايگاه ويژه اى دارد و آموزگار و دانش آموز، هر دو مورد احترام هستند، هرچند ارزش استاد و آموزگار به مراتب بيشتر است.

آموزگار وظيفه دارد با شاگردان خود مهربان باشد، تا انگيزه و رغبت آنان به تحصيل دانش افزايش يابد. صبر و حوصله و آگاهى آموزگار از فنون تعليم و تربيت، بسيار سازنده و كارگشا خواهد بود.

برعكس، هرگونه خشونت و فشارهاى بى امان روحى، مى تواند نوآموز را دل سرد و ناتوان كند و او را به فرار از تحصيل وادارد. افراد بسيارى بوده اند كه به دليل برخوردهاى ناسنجيده و رفتارهاى خشونت آميز آموزگار، از درس و تحصيل بازمانده و به افرادى كم ثمر تبديل شده اند. بر اين اساس، پيامبر گرامى اسلام به آموزگاران توصيه مى فرمايد:

عَلِّمُوا وَ لاتُعْنِفُوا فَاِنَّ الْمُعَلِّمَ خَيْرٌ مِنَ الْمُعْنِفِ.(8)

آموزش دهيد و خشونت نكنيد; زيرا آموزگار بهتر از خشونتگر است.
آينده نگرى در كار

بايد پيش از انجام هر كارى، سود و زيان مادى و معنوى آن راسنجيد و با مقايسه دريافت كه آيا انجام آن كار به سود و صلاح است يا خير؟ كسانى كه در زندگى چنين محاسبه اى را در نظر مى گيرند، نه تنها پشيمان نخواهند شد، بلكه هميشه از نتيجه كار خشنودند.

در حقيقت، هر كار سنجيده و حساب شده اى به كام يابى بسيار نزديك است. پس يكى از راه هاى موفقيت در زندگى اين است كه انسان جوانب هر كارى را بسنجد و سود و زيان آن را بررسى كند. پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله) مى فرمايد:

اِذا اَرَدْتَ اَنْ تَفْعَلَ اَمْراً فَتَدَبَّرْ عاقِبَتَهُ فَاِنْ كَانَ خَيْرَاً فَاَمْضِهِ وَ اِنْ كَانَ شَرَّاً فَانْتَهِ.(9)

هرگاه خواستى كارى انجام دهى، درباره نتيجه اش بيانديش; اگر نتيجه نيك است، انجام بده و اگر بد است، از انجام آن پرهيز كن.

(4) – نهج الفصاحه، ش 1616.
(5) – نهج الفصاحة، ش 915.
(6) – همان، ش 2520.
(7) – همان، ش 761.
(8) – نهج الفصاحة، ش 1958.
(9) – همان، ش 171.

مطالب مشابه