موضوع وقت ظهور امام زمان ( عج ) از جمله مباحث مهدويت است كه همواره مورد بحث دانشمندان و علماي اسلامي بوده و است.
حكمت الهي اقتضا نموده است كه وقت ظهور حضرت مهدي ـ عليه السّلام ـ نزد مردم مجهول و مكتوم بماند، لذا آنها دقيقاً نميدانند كه حضرتش در چه وقت ظهور خواهند فرمود.
با وجود احاديث فراواني كه از رسول اعظم و ائمه طاهرين درباره جوانب مختلف زندگاني حضرت مهدي ـ عليه السّلام ـ ومسأله ظهور آن بزرگوار وارد شده است، هنگام قيام پيروز آن امام عظيم الشأن در هيچ حديثي و خبري تصريح نگرديده برعكس احاديث شريفه صادر از پيامبر گرامي اسلام و ائمه اطهار ـ عليهم السّلام ـ هرپيشگويي را از زمان ظهور نفي مينمايد.
از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ در خبري كه از غيبت حضرت مهدي ـ عليه السّلام ـ ميدهندـ وارد شده كه ميفرمايند:«كساني كه وقت ظهور را معيّن مينمايند، دروغ ميگويند.»[1]
فضيل از حضرت امام محمد باقر ـ عليه السّلام ـ سؤال ميكند:آيا براي ظهور وقتي معين شده است؟
حضرت فرمودند:« تعيين كنندگان وقت ظهور دروغ ميگويند.»[2]
از حضرت صادق ـ عليه السّلام ـ روايت شده كه چنين فرمودند:«تعيين كنندگان وقت دروغ گفتند. ما درآنچه گذشت وقتي معين نكرديم و در آنچه ميآيد نيز وقت معين نمينمائيم.»[3]
و امام نيز فرمودند:«تعيين كنندگان وقت دروغ گفتند. شتاب كنندگان هلاك شدند و تسليم شوندگان نجات يافتند.»[4]
منظور از وقت معين نكردن در اين جا عبارت است از مشخص كردن دقيق سال ظهور حضرت مهدي ـ عليه السّلام ـ ؛ زيرا احاديثي كه علائم حتمي ظهور را متذكّر ميشوند، ظهور آن علائم را به ظهور حضرت مهدي ـ عليه السّلام ـ در همان سال نزديك ميدانند.
اما علت پنهان بودن وقت ظهور آن بزرگوار را به طور قطعي نميدانيم شايد كه حكمت اين رازِ پوشيده آن باشد كه مؤمنان در طول اين قرون ظهور حضرتش را انتظار برده بر اين انتظار تلخ پاداش برند.
لذا اصناف مختلف مردم ـ از شروع غيبت صغري تا زمان ما ـ آرزو كرده و ميكنند كه ظهور حضرت مهدي ـ عليه السّلام ـ را دريابند و اگر هنگام ظهور مشخص و معين ميبود، اين انتظار وجود نداشت بلكه آرزوها به يأس مبدل ميگرديد و ميليونها نفر از پاداش انتظار محروم ميماندند.
از رسول اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ نقل گرديده كه فرمودند:«برترين اعمال امت من انتظار فرج است.»[5]
و حضرت اميرالمؤمنين ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند:«آن كس كه منتظر امر ما باشد، مانند كسي است كه در راه خدا در خون خويش غلتيده باشد.»[6]
و حضرت صادق ـ عليه السّلام ـ فرمودند:«هر كه بميرد و منتظر اين امر باشد مانندكسي است كه همراه حضرت قائم ـ عليه السّلام ـ درخيمه آن حضرت باشد، نه … بلكه مانندكسي است كه همراه رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ با شمشير پيكار ميكند.»[7]
در انتظار فرج بهره ديگري است و آن اينكه: انتظار يعني، تصديق سخن خداي متعال و كلام رسول او و ائمّه اطهار از فرزندان پيامبر و اين تصديق از مراتب ايمان و درجات تسليم و اطاعت است.
در اين موضوع حكمت ديگري نيز موجود است و آن عبارت است از امتحان و آزمايش؛ زيرا كه خداي متعال بندگان خويش را به انواع گوناگون امتحان ميفرمايد، از آن جمله مسائل اعتقادي است؛ پس كساني كه به خدا و پيامبر و به آنچه كه پيامبر از سوي پروردگار خويش درباره حضرت مهدي ـ عليه السّلام ـ آورده ايمان آوردهاند، طول غيبت ـ تا هر زمان كه باشد ـ و انتظار ـ هر قدر كه به طول انجامد ـ در آنان و عقايدشان اثري نخواهد گذارد.
امّا منافقان فرصت مسخره نمودن و شلوغكاري عليه اين اعتقاد مقدس را مييابند آيات قرآن و احاديث نبوي را به سينه ديوار ميزنند. اين رويّه اهل باطل در هر زمان و مكاني بوده و هست.
از حضرت موسي بن جعفر ـ عليه السّلام ـ (در حديثي كه درباره غيبت حضرت مهدي ـ عليه السّلام ـ از ايشان نقل شده) چنين آمده است: «اين امتحاني است از سوي خداي عزّوجلّ كه به وسيله آن مخلوقاتش را ميآزمايد.»[8]
معني امتحان اين نيست كه خداي سبحان حقايق بندگان و آنچه را كه در ضمائر و پنهانيهاي آنان ميگذرد، نميداند. هرگز!… بلكه خداي متعال به هر چيز داناست و آنچه را كه در سينههاست ميداند؛ چنان كه خود ميفرمايد:
«اَحَسِبَ النّاسُ اَنْ يُتْرِكُوا اَنْ يَقُولُوا امَنّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ؟! وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللهُ الَّذينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الكاذِبينَ»[9] «آيا مردم فكر كردهاند كه وقتي گفتند: ايمان آورديم، ما آنان را نميآزمائيم؟! ما قطعاً پيشينيان از آنان را آزموديم تا راستگويان و دروغگويان شناخته شوند.»
در اين صورت آزمايش چه معني ميدهد؟
پاسخ اين است كه: خداي سبحان بندگان خويش را به خاطر مصالحي چندي ميآزمايد كه از آن جمله است: اتمام حجّت بر بندگان، تا مردم را بر خداي متعال برهاني نباشد.
و از آن جمله است: پيروزي مؤمن در امتحان تا مستحق اجر و پاداش گردد. و در حديث از حضرت صادق ـ عليه السّلام ـ وارد گرديده كه انسان در عصر غيبت اين دعا را كه ـ به دعاء غريق موسوم است ـ بخواند:
«يا الله يا رَحْمانُ يا رَحيمُ، يا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ، ثَبِّتْ قَلْبي عَلي دينِكَ.»[10]
«اي الله، اي بخشنده، اي مهربان، اي دگرگون كننده دلها، قلب مرا بر دينت ثابت بدار.»
و نيز از صادق آل محمد ـ عليه السّلام ـ روايت گرديده كه به اين دعا امر فرمودند:
«اَللّهُمَّ عَرِّفْني نَفْسَكَ، فَاِنَّكَ اِنْ لَمْ تُعَرِّفْني نَفْسَكَ لَمْ اَعْرِفْ نَبِيَّكْ، اَللّهُمَّ عَرِّفْني رَسُولَك، فَاِنَّكَ اِنْ لَمْ تُعَرِّفْني رَسُولَك لَمْ اَعْرِفْ حُجَتَّكَ، اَللّهُمَّ عَرِّفْني حُجَّتَكَ، فَاِنِّكَ اِنْ لَمْ تُعَرِّفني حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ ديني»[11]
«خدايا، خود را به من بشناسان؛ تو خود را به من نشناساني من پيامبرت را نخواهم شناخت. پروردگارا، فرستاده خود را به من بشناسان، چنانچه تو پيامبرت را به من نشناساني حجّت تو را نخواهم شناخت. خدايا، حجّت خود را به من بشناسان كه اگر تو حجّت را به من نشناساني از دينم گمراه خواهم شد.»
اين بود حكمت مخفي بودن زمان ظهور… به اضافه حكمتهايي كه بر ما مخفي است.
خوانندگان گرامي، احاديث شريفي وجود دارد كه از برخي از امور مربوط به وقت ظهور سخن ميگويند. تعدادي از آنها را به مناسبت نقل ميكنيم:
حضرت امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرمودند: «قائم ما اهل بيت، در روز جمعه خروج مينمايد»
و نيز فرمودند:«قائم ـ عليه السّلام ـ در سال فرد ظهور خواهد كرد؛ اوّل، سوم، پنجم، هفتم يا نهم (در هر دهه).»[12]
باز فرمودند: «به نام قائم ـ عليه السّلام ـ در شب 23 ندا كرده شده (مقصود23 رمضان است) و در روز عاشورا قيام خواهد نمود، همان روزي كه در آن حسين بن علي ـ عليهما السّلام ـ شهيد گرديد.»[13]
از مجموع احاديثي كه درباره ظهور حضرت مهدي ـ عليه السّلام ـ سخن ميگويد استفاده ميشود كه ظهور حضرتش اندك زماني قبل از قيام آن بزرگوار خواهد بود. لذا ممكن است كه امام ـ عليه السّلام ـ وقتي به نامش ندا داده ميشود در ماه رجب و يا رمضان از اختفاء خارج شده ماههاي شوال و ذيقعده و ذيحجّه و ده روز از ماه محرم را بگذرانند، آنگاه به پا خواسته اين نهضت مبارك را آغاز ميفرمايند. در اين مدت زمان تدابير لازم را اتخاذ نموده منتظر وقت و زمان مناسبي است تا خداي تعالي به وي اجازه پاك كردن دهد تا ظلم و جور را زائل نموده عدل و عدالت را در تمام كره زمين گسترش دهد ما به خواست خداوند برخي از اين مسائل را به تفصيل در آينده ذكر خواهيم نمود.
اما حسابهايي كه منجمان و اهل رَمْل و جفر و مكاشفه و مرتاضان و غير آنان ـ كه در زمان ما ادعا ميكنند كه از غيبت خبر دارند ـ نمودهاند اموري نيست كه بتوان به آنها اعتنايي داشت و اعتمادي نمود، خصوصاً با اخباري كه سابقاً از رسول بزرگوار و ائمه طاهرين ـ عليهم السّلام ـ (مبني بر تكذيب هر كس كه از هنگام ظهور خبر دهد) بيان نموديم كه پيشگوييهايي فراوان درباره جهان و حوادثي درباره برخي افراد ديده و خوانده و شنيدهايم آنها بيشتر دروغ و ساختگي بوده است. آري ممكن است كه ظهور را نزديك بدانيم، به شرط آنكه علامات قطعي و حتمي ظاهر شده باشد.
[1] . كفاية الاثر، رازي قمي، ازشاگردان شيخ بزرگوار صدوق.
[2] . غيبت شيخ طوسي، ص262، و كافي ج1، ص 368.
[3] . غيبت شيخ طوسي، ص 262.
[4] . كافي، ج1، ص368، غيبت، ص 262
[5] . كمال الدين، ج2، ص644، حمويني شافعي نيز در «فرائد السّمطين » اين حديث را نقل كرده است.
[6] . كمال الدين، ج2، ص645.
[7] . همان، ص 338.
[8] . كافي، ج1، ص336.
[9] . عنكبوت: 2ـ3.
[10] . كمال الدّين، ج2، ص352.
[11] . كافي، ج1، ص337، اثبات الهداة، شيخ حرّ عاملي، ج7، ص31.
[12] . كشف الغمّه، ج3، باب4، ص534.
[13] . غيبت نعماني، ص282؛ اثبات الهداة، ج7، ص31، عقد الدّرر، ص65.
محمدكاظم قزويني _ امام مهدي(ع) از ولادت تا ظهور
