در صحنه زندگي اجتماعي بشر، كمتر كسي را مي توان يافت كه از عيب پاك بوده و از لغزش مصون باشد. اگر هم چنين افرادي پيدا شوند، بسيار نادرند؛ زيرا انسان همواره گرفتار كشمكش غرايز حيواني و تمايلات عالي انساني خويش است و هر كاري هم كه از او سر مي زند، فرايند نزاع اين ...
مطالب موجود در دسته بندی "فضایل اخلاقی"
کلام نیکو
آداب سخن گفتن در اسلام باب وسيعي براي اين مسأله گشوده شده، از جمله اينكه: تا سخن گفتن ضرورتي نداشته باشد سكوت از آن بهتر است. چنانكه در حديثي از امام صادق ـ عليه السلام ـ مي خوانيم: السكوت راحة للعقل؛ سكوت مايه آرامش فكر است.[1] و در حديثي از امام علي بن موسي الرضا ...
غیرت و مردانگی
«غيرت» به معناي رَشك و حسد مردانه و سرشار از صفات آن است و در تداول فارسي زبانان به معناي حميّت و محافظت عصمت و آبرو و ناموس ونگهداري عزّت و شرف آمده است.[1] علماي اخلاق نيز غيرت را چنين تعريف كرده اند، غيرت و حميّت، يعني تلاش در نگهداري آنچه كه حفظش ضروري است، ...
قرض الحسنه
يكي از اصل هاي مهمّ اسلامي، اصل قرض الحسنه (وام دادن بدون سود) مي باشد كه در قرآن و زندگي امامان ـ عليهم السلام ـ اهتمام بسياري به آن داده شده است. براي روشن شدن مطلب، لازم است در اين راستا سه مطلب را مورد بررسي قرار دهيم: 1. معني قرض الحسنه. 2. قرض الحسنه ...
قناعت
امام اميرالمؤمنين ـ عليه السّلام ـ، يكي از صفات و علايم متقين (پرهيزكاران) را دوري از طمع ورزي دانسته و مي فرمايد: «وَ تَحَرُّجاً عَن طَمَعٍ؛[1] از طمع دوري مي كنند». «طمع» يكي از صفات ناپسندِ اخلاقي است، كه در مقابل آن «قناعت»، يكي از صفات پسنديده اخلاقي قرار دارد. طمع داشتن يكي از بيماري ...
صداقت و راستگویی
راستگويي از اعمال نيكوي انساني و نزد دين و خرد از جايگاه ويژه اي برخوردار است. فطرت پاك انسان ايجاب مي كند كه آدم سالم و متعادل، دل و زبانش يكسو و هماهنگ باشد، ظاهر و باطنش يكي باشد و آنچه را باور دارد بر زبان جاري كند. ديدگاه اسلام اسلام ديني فطري است و ...
معرفت(خودشناسی و خداشناسی)
از آنجا كه دانشمندان علم اخلاق، هدف نهايي اين علم را تهذيب نفس و خوشبختي و سعادت انسان مي دانند و رسيدن به اين هدف امكان ندارد جز از را ه خودشناسي، از اين رو، توجه شما را به اهمّيت اين موضوع از ديدگاه اسلام جلب ميكنيم. ليكن قبل از شروع بحث اين سؤال مطرح ...
کمک به دیگران
واژه «خدمت»، مفهوم گسترده اي دارد و همه امور اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي را در برمي گيرد و به گذشت، فداكاري، ايثار و تحمّل رنج و سختي در همه اين امور، خدمت و خدمتگزاري، صدق مي كند. كاري كه شكل آن مفيد و برخوردار از روح معنويت بوده و وسيله تقرّب به خدا باشد، ...
کمال جوئی
«كمال خواهي»، فطري انسان سخن در باب تزكيه نفس بود و آيات ابتداي سوره شمس را مطلع سخن قرار داديم. گفتيم از اين آيات شريفه استفاده مي شود كه نفس انسان، هم استعداد ترقّي و تكامل، و هم استعداد سقوط و تنزل دارد. اگر آن را «تزكيه» كرديم، رشد مي كند و بارور مي شود، ...
عدالت
عدل و ظلم از جمله واژه هايي هستند كه بحث درباره آنها، دامنه اي وسيع دارد. رفتار انسان، از وظايفي كه نسبت به خداوند دارد، تا جزئي ترين فعلي كه از او در ارتباط با خود با ديگران سر مي زند، مي تواند مصداق عمل عادلانه و يا ظالمانه باشد. با اين وجود علماي اخلاق ...
عیادت بیمار
يكي از نكته هاي اخلاقي و نشانه هاي اخلاق حسنه و حسن سلوك با مردم، عيادت بيمار است كه در شرع مقدس اسلام در اين باره اصرار فراوان شده است. عيادت بيمار از حقوقي است كه مسلمانان بر يكديگر دارند كه لازم است نسبت به اداي آن خود را موظف بدانند. حضرت علي ـ عليه ...
صله رحم
«صله» در لغت به معناي احسان و دوستي آمده است و مراد از «رَحِم» خويشاوندان و بستگان مي باشد.[1] در اصطلاح، صله رحم محبت و سلوك داشتن با خويشان و نزديكان است.[2] در شرع مقدّس اسلام و آيات و روايات، معناي خاصي براي رحم ذكر نشده است. از اينجا مي فهميم كه اين كلمه نيز ...