از آيات و روايات استفاده مي‌شود كه قرآن دو نزول داشته است:
1. نزول دفعي.
2. نزول تدريجي كه آيات در طول 23 سال نازل شده‌اند.
درباره نزول دفعي كه كجا و چگونه نازل شده است اختلاف نظر بين علماء وجود دارد .
نظريه اول: قرآن به صورت يكپارچه در شب قدر به آسمان دنيا نازل شده و سپس به تدريج در مدت 23 سال نازل گشته است.
نظريه دوم: قرآن در شب بيستم يا بيست سوم و يا بيست و پنجم از هر ماه رمضان به آسمان دنيا نازل شده است به‌طوري كه در هر شب قدر خداوند مقدار آياتي را كه نزول آنرا در طول سال مقدر فرموده بوده نازل مي‌كرده است و بعد همين آيات به تدريج در طول سال نازل مي‌شده است.
نظريه سوم: مراد از نزول قرآن در ماه رمضان،‌ ابتداي نزول آن بوده كه به تدريج پس از آن به صورت متفرق آيات فوق نازل شده است.
آية «كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ»[1] «كتابي است كه آيات آن استحكام يافته سپس از جانب حكيمي آگاه به روشني بيان شده است» دلالت بر نزول دفعي قرآن دارد.
نزول تدريجي: از نظر تاريخي، بديهي و قطعي است كه آيات قرآن در زمينه‌ها و مناسبت‌هاي مختلف نازل شده است. «وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِنَقْرَأَهُ عَلَي النَّاسِ عَلي مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلاً»[2] «قرآني بخش بخش نازل كرديم تا آن را به آرامي بر مردم بخواني و آن را به تدريج نازل كرديم.»
پس بنابراين در نزول تدريجي به اقتضاي مسائل روزمره اقتصادي و اجتماعي و يا حوادثي كه رخ داده است حكم هرحادثه‌اي در نزول تدريجي قرآن بيان مي‌گرديد.
سر نزول دفعي: هدف از نزول دفعي قرآن آن بوده است كه معارف الهي و اسرار قرآن بر پيامبر ـ صلي الله عليه و اله و سلم ـ نازل شود تا اين كه روح پيامبر سرشار از نور معرفت قرآني شود و به اين وسيله پيامبر مجهز مي‌شود براي رسالتي كه خداوند او را براي حمل آن آماده ساخته است.
سرّ نزول تدريجي: براي اين هدف حكمت‌هاي متعدد است از جمله:
1. دلگرمي پيامبر: نزول آيات به صورت تدريجي در مواقع مختلف بحراني، جنگ‌ها، تنگنا‌ها و غير آن بوده است. نزول قرآن در آن مواقع باعث دلگرمي و پشتوانه‌اي براي پيامبر بوده است و قلب پيامبر را قوت مي‌بخشد. لذا در اعتراض كافران كه مي‌گفتند: «لولا نزل عليه القرآن جملة واحده» خدا فرمود: «كَذلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤادَكَ»[3] اين‌گونه (ما آن را به تدريج نازل كرديم) تا قلب را استوار گردانيم. التبه اين نوع نزول با اين هدف براي مسلمانان به طريق اولي وجود داشته است و باعث آرام بخشي مسلمانان بوده است.
2. شيوه‌اي مناسب براي تعليم و تعلم: چون قوانين قرآن براي عمل است اگر بصورت تدريج به مردم آموخته شود داراي ثبات و دوام بيشترخواهد بود. خداوند هم مي‌فرمايد: «وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِنَقْرَأَهُ عَلَي النَّاسِ عَلي مكْثٍ»[4] «و قرآن را بخش بخش نازل كرديم تا آن را بر آرامي به مردم بخواني.»
3. تحريف ناپذيري: نزول تدريجي باعث شد كه اصحاب رسول الله ـ صلي الله عليه و اله و سلم ـ آيات قرآن را حفظ كنند، فصاحت و بلاغت به اضافه اهتمام مسلمانان به قرآن و حفظ آن باعث صيانت و حفاظت آن شد.
4. ارتباط آيات با حوادث: چون در مدت زمان 23 سال حوادث مختلفي روي داده است لذا به مناسبت آن اتفاقات آيات مناسب با آن اتفاق نازل شده است.