نخست لازم است واژة فطرت تعريف شود تا افق مناسب براي بحث ايجاد گردد. «فطرت» از مادة «فطر» به معناي شكافتن چيزي از طرف طول است، سپس به هرگونه شكافتن اطلاق شده است و از آن جا كه آفرينش و خلقت به منزلة شكافتن پردة تاريك عدم است، يكي از معاني مهم اين واژه، همان ...
ابتدا بايد بيان شود كه حكمت خداوند به اين تعلق گرفته است كه انسان مختار باشد قال الله تبارك و تعالي: «إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً»[1] به اين معنا كه ما راه را به او نشان داديم خواه شاكر باشد و پذيرا گردد يا ناسپاس. اين آيه خط بطلان بر مكتب جبر ...
اين كه در سؤال آمده (خداوند تعيين كننده آينده ما است) نياز به تبيين دارد: اگر منظور از تعيين آينده، تعيين سرنوشت و قضا و قدر الهي است، دو صورت دارد؛ اگر تعيين سرنوشت از سوي خداوند به معناي انكار اسباب و مسببات و از آن جمله قوه و نيرو و اراده و اختيار بشر ...
براي روشن شدن زواياي مختلف بحث، در گام نخست با نظر افكندن به خاستگاههاي تئوريك بحث جبر اجتماعي و تاريخي، به تحليل و تبيين و ارزيابي اين دو رويكرد پرداخته و در پايان ارتباط اين دو مقوله را با شخص مقصر و قاصر بررسي خواهيم كرد. 1. جبر اجتماعي غالباً اعتقاد به جبر اجتماعي در ...
همانطور كه ميدانيم شمر يك انسان است و اگر گنهكار شده است از اين رو است كه مثل ساير انسانها داراي اختيار بوده است و به جاي قدم نهادن در راه بندگي، راه عصيان را پيش گرفته است. پس سؤال را اين طور ميتوان مطرح كرد كه چرا خداوند انسان مختار را آفريد با علم ...
اگر بخواهيم به طور مفصّل و دقيق به اين پرسش پاسخ دهيم، ابتدا بايد سؤال مذكور را به سه پرسش تبديل نمائيم و آن سه پرسش اينست: 1. در پيشگاه خداوند معيار در گزينش اولياء الله چيست؟ 2. اگر معيار انتخاب, علم حضوري الهي است آيا علم حضوري خداوند به افعال انسان موجب سلب اختيار ...
پرسش دو بعد دارد، يك بعد كلي و عام و يك بعد شخصي و خاص. بعد كلي قضيه را، لازم است به اين صورت مطرح نمود كه اگر مسلمان معتقد به مباني اسلام از قبيل وحدانيت ذات حق، رسالت پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ معاد و … مرتكب خطايي بزرگي چون قتل ...
براي روشن شدن جواب از تذکر چند نکته ناگزيريم: 1- منطق اسلام آزادي در انتخاب راه سعادت و پذيرش دين است: انسان و همچنين جنيان، مختار و آزاد آفريده شده اند تا خود با اختيار خود راه سعادت را، و ديني را برگزينند. چنانكه قرآن مي فرمايد: (اِنّا هديناه السبيل اما شاكراً و اما كفوراً)[1] ...
يکي از اوصاف خداوند سبحان علم است و به اين معنا که به تمام امور دنيا آگاه و دانا است، و از هر چيزي آگاه است. علم خداوند مراتب مختلفي دارد که برخي از آن ها صفات ذات خداوند است و برخي صفت فعلي. لازم به ذکر است که علم و دانايي خداوند، از نقايص ...
اين سؤال از مسائل ديرينهاي است كه همواره بشر با آن روبهرو بوده است. پس از ظهور اسلام در همان قرن اوّل هجري، در ميان متكلمين اسلامي و حكماء بحث و گفتوگو در اين مسئله رواج داشته است. از آن زمان تا به حال، عقايد و آراء متفاوت و متضادي در اين زمينه ارائه شده ...
در حوادثي که در محيط زندگي انسان رخ مي دهد از ديدگاه قرآن دو گونه عوامل نقش دارند: 1. عوامل طبيعي: همان چيزهايي كه در طبيعت به عنوان سبب وقوع حوادث ديده ميشوند و همه آن را قبول دارند، مثل نزول باران كه سبب رويش گياهان ميشود. «و از ابرهاي بارانزا آبي فراوان نازل كرديم، ...
براي روشن شدن زواياي مختلف بحث ناگزيراز بيان چند مطلب هستيم: 1. مفهوم قضا و قدر واژة «قدر» به معناي اندازه، و «تقدير» به معناي سنجش و اندازهگيري و چيزي را با اندازه معيني ساختن است و واژه «قضاء» به معناي يكسره كردن و به انجام رساندن و داوري كردن (كه آن هم نوعي به ...