تکلّّّم و سکوت
نكته ی عرشی : تكلّم و سخن گفتن از رحمت رحمانيّه الهيّه است ولی سكوت و لب فرو بستن از رحمت رحيميّه حق تعالی است. لذا آن سفره ی عام براى همه است ولى اين سفره ی خاص است كه اهل دل از آن طرفى مى بندند. با داشتن آن، نفس دائماً مشغول است و انصراف از اين نشئه پيدا نمى كند ولى اين موجب انصراف از اين نشئه و موجب انقطاع الى الله است كه و المنصرف بفكره الى قدس الجبروت مستديما لشروق نور الحق فى سرّه تحقّق مى يابد. آن اشتغال به غير آورد و اين يكى اشتغال به خويشتن. آن انسان را به غير خدا انس مى دهد و اين انس به حق را روزى مى كند. آن انسان را مى ميراند و اين درون را گويا و احيا مى نمايد. آن كثرت آورد و اين وحدت و توحّد. آن دنيا را بروز مى دهد و اين قيامت برپا مى كند. آن انسان را اهل ظاهر بار مى آورد، اين اهل باطن . آن بيرون را مى شوراند و اين درون را. آن زيادش مذموم است و اين ممدوح. آن خيلى پر خرج است و نيازمندى به قوا و اعضاء و غير آورد اين اصلاً خرجى ندارد و نفس فقط با ذات خودش كار دارد و به هيچ چيز حتّى به قوا و اعضاء هم نياز ندارد. آن پيرى آورد و اين جوانى و جوان مردى . آن گناه در بردارد و اين اجر و ثواب .
آن يكى كوكو ظهور دهد و اين يكى هوهو. آن خلق طلب نمايد و اين حق. آن بغض آورد و اين حب و عشق . آن كاه آورد و اين آه . آن بى دردى و اين درد. آن دور مى كند و اين قرب با دل دار. آن بسط آورد و اين قبض . آن دل را سرد مى كند اين آتش برافروزد و دل را آتشين . آن مال عوام است و اين از آن خواص . آن يكى جان را مى برد، و اين يكى دل آورد. آن شهرت بخشد اين گمنامى . آن آئينه دل را زنگار دهد اين زنگار را بزدايد. آن يكى اغلاق آورد و اين يكى انفتاح . آن رنگ مى دهد و اين بى رنگى . آن تكثير آورد و اين توحيد. آن تفرقه و اين جمع . آن فرقان و اين قرآن . آن سوزنده است و اين سازنده . آن رزق ظاهرى طلب نمايد اين رزق باطنى . آن غافل كند و اين بيدار. آن مقتضى جلوت است و اين مقتضى خلوت . آن ذكر آورد اين فكر. آن سقوط دهد اين صعود. آن بار را سنگين كند اين يكى بال پرواز بخشد و سبك بار نمايد. آن خفّت آورد اين عزّت و سطوت . آن جدال آورد و اين انسان مى سازد. آن سر را بر دار برد اين دل را سوى دل دار. آن نفس را مضطربه كند اين يكى مطمئنه . آن سفر از باطن به ظاهر آورد اين از ظاهر به باطن. آن فتنه برانگيزد اين فطنه عطا كند..
منبع : کتاب شرح دفتر دل، استاد صمدی آملی