1. گذشتن شتر از سوراخ: « إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ وَ لا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّي يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ وَ كَذلِكَ نَجْزِي الُْمجْرِمِينَ » (اعراف / 40) كساني كه آيات ما را تكذيب كردند، و در برابر آن تكبر ورزيدند، (هرگز) درهاي آسمان به رويشان گشوده نميشود، و (هيچگاه) داخل بهشت نخواهند شد مگر اينكه شتر از سوراخ سوزن بگذرد اين گونه، گنهكاران را جزا ميدهيم.
انفاق با رياكاري: « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذي كَالَّذِي يُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ وَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوانٍ عَلَيْهِ تُرابٌ فَأَصابَهُ وابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْداً لا يَقْدِرُونَ عَلي شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ » (بقره / 264) اي كساني كه ايمان آوردهايد بخششهاي خود را با منت و آزار، باطل نسازيد.همانند كسي كه مال خود را براي نشان دادن به مردم، انفاق ميكند، و به خدا و روز رستاخيز، ايمان نميآورد، (كار او) همچون قطعه سنگي است كه بر آن (قشر نازكي از)خاك باشد، (و بذرهايي در آن افشانده شود،) و رگبار باران به آن برسد، (و همه خاكها وبذرها را بشويد) و آن راصاف (و خالي از خاك و بذر) رها كند.آنها از كاري كه انجام دادهاند چيزي به دست نميآورند، و خداوند، جمعيت كافران را هدايت نميكند.
2. ضعيف و توانا مساوي نيستند: « ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً عَبْداً مَمْلُوكاً لا يَقْدِرُ عَلي شَيْءٍ وَ مَنْ رَزَقْناهُ مِنَّا رِزْقاً حَسَناً فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَ جَهْراً هَلْ يَسْتَوُنَ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ » (نحل / 75) خداوند مثالي زده:برده مملوكي را كه قادر به هيچ چيز نيست و انسان (با ايماني)را كه از جانب خود، رزقي نيكو بخشيدهايم، و اوپنهان و آشكار از آنچه خدا به او داده، انفاق ميكند، آيا اين دو نفر يكسانند؟شكر مخصوص خداست، ولي اكثر آنها نميدانند.
3. « وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَجُلَيْنِ أَحَدُهُما أَبْكَمُ لا يَقْدِرُ عَلي شَيْءٍ وَ هُوَ كَلٌّ عَلي مَوْلاهُ أَيْنَما يُوَجِّهْهُ لا يَأْتِ بِخَيْرٍ هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَ مَنْ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ هُوَ عَلي صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » (نحل / 76) خداوند مثالي (ديگر) زده است:دو نفر را، كه يكي از آن دو، گنگ مادرزاد است .و قادر بر هيچ كاري نيست، و سربارصاحبش ميباشد، او را در پي هر كاري بفرستد، خوب انجام نميدهد، آيا چنين انساني، با كسي كه امر به عدل و داد ميكند، و بر راهي راست قرار دارد، برابر است ؟
4. شريكي براي خدا قرار ندهيد: « وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّما خَرَّ مِنَ السَّماءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكانٍ سَحِيقٍ » (حج / 31) و هر كس همتايي براي خداقرار دهد، گويي از آسمان سقوط كرده، و پرندگان (در وسط هوا) او را ميربايند، و يا تندباد او را به جاي دور دستي پرتاب ميكند.
5. مثل عنكبوت: « مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِياءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ » (عنكبوت / 41) مثل كساني كه غير از خدا را اولياي خود برگزيدند، مثل عنكبوت است كه خانهاي براي خود انتخاب كرده، در حالي كه سستترين خانهها خانة عنكبوت است اگر ميدانستند.
6. قدرت حمل روزي: « وَ كَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ يَرْزُقُها وَ إِيَّاكُمْ » (عنكبوت / 60) چه بسا جنبندهاي كه قدرت حمل روزي خود را ندارد، خداوند او و شما را روزي ميدهد.
7. دنيا بازيچهاي زودگذر: « اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِينَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَ تَكاثُرٌ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَباتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَراهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطاماً » (حديد / 20) بدانيد زندگي دنيا تنها بازي و سرگرمي و تجمل پرستي و فخر فروشي در ميان شما و افزونطلبي در اموال و فرزندان است، همانند باراني كه محصولش كشاورزان را در شگفتي فرو ميبرد، سپس خشك ميشود بگونهاي كه آن را زرد رنگ ميبيني، سپس تبديل به كاه ميشود.
8. خشوع كوه در مقابل قران:ـ « لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلي جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ » (حشر / 21) اگر اين قرآن رابر كوهي نازل ميكرديم، ميديدي كه در برابر آن خاشع ميشود و از خوف خدا ميشكافد اينها مثالهايي است كه براي مردم ميزنيم، شايد در آن بينديشيد.
9. عالمان بي عمل: « مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ » (جمعه / 5) كساني كه مكلف به تورات شدند ولي حق آن را ادا نكردند، مانند دراز گوشي هستندكه كتابهايي حمل ميكند، (آن رابه دوش ميكشد اما چيزي از آن نميفهمد) گروهي كه آيات خدا را انكار كردند مثال بدي دارند.
10. منافقين: « وَ إِذا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسامُهُمْ وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّي يُؤْفَكُونَ » (منافقون / 4) هنگامي كه آنها را ميبيني، جسم و قيافه آنان تو را در شگفتي فرو ميبرد، و اگر سخن بگويند، به سخنانش گوش فرا ميدهي، اما گويي چوبهاي خشكي هستند كه به ديوار تكيه داده شدهاند، هر فريادي از هر جا بلند شود بر ضد خود ميپندارند، آنها دشمنان واقعي تو هستند، پس از آنان بر حذر باش خداوند آنها را بكشد، چگونه از حق منحرف ميشوند؟
11. پراكندگي مردم در قيامت: « يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَراشِ الْمَبْثُوثِ » (قارعه / 4) روزي كه مردم مانند پروانههاي پراكنده خواهند بود.
12. گمراهان: « أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ أَوْ تَهْدِي الْعُمْيَ وَ مَنْ كانَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ » (زخرف / 40) (اي پيامبر) آيا تو ميخواهي سخن خود را به گوش كران برساني، يا كوران و كساني كه در گمراهي آشكار هستند هدايت كني؟
13. مثل منافقين و كفار: « مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً فَلَمَّا أَضاءَتْ ما حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَ تَرَكَهُمْ فِي ظُلُماتٍ لا يُبْصِرُونَ » (بقره / 17) مثل آنان، همچون مثل كساني است كه آتشي افروختند، و چون پيرامون آنان را روشنايي داد، خدا نورشان را برد، و در ميان تاريكيهايي كه نميبينند رهايشان كرد.
ـ « صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ » (بقره / 18) كرند، لالند، كورند، بنابراين به راه نميآيند.
ـ « أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّماءِ فِيهِ ظُلُماتٌ وَ رَعْدٌ وَ بَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصابِعَهُمْ فِي آذانِهِمْ مِنَ الصَّواعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَ اللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكافِرِينَ » (بقره / 19) يا همچون باراني از آسمان، كه در شب تاريك همراه با رعد و برق و صاعقه (بر سر رهگذران) ببارد، آنها از ترس مرگ، انگشتانشان را در گوشهاي خود ميگذارند، تاصداي صاعقه را نشوند، و خداوند به كافران احاطه دارد(و در قبضه قدرت او هستند).
14. ياران پيامبر صليالله: « مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَي الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوي عَلي سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِيماً » (فتح / 29) محمدصليالله پيامبر خداست و آنانكه همراه اويند در برابر كفار سرسخت و شديد، و در ميان خود مهربانند.پيوسته آنها را در حال ركوع و سجود ميبيني در حالي كه همواره فضل خدا و رضاي او را ميطلبند، نشانه آنها در صورتشان از اثر سجده نمايان است.اين توصيف آنان در تورات و توصيف آنان در انجيل است، همانند زراعتي كه جوانههاي خود را خارج ساخته، سپس به تقويت آن پرداخته تا محكم شده و بر پاي خود ايستاده است و بقدري نمو و رشد كرده كه زارعان را به شگفتي وا ميدارد.اين براي آن است كه كافران را خشم آورد (ولي) كساني از آنها را كه ايمان آورده و كارهاي شايسته انجام دادهاند، خداوند وعده آمرزش و اجر عظيمي داده است.
15. قلب همچون سنگ: « ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَ إِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهارُ وَ إِنَّ مِنْها لَما يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْماءُ وَ إِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ » (بقره / 74) سپس دلهاي شما (بني اسرائيل) بعد از اين واقعه سخت شد، همچون سنگ، يا سختتر چرا كه پارهاي از سنگها ميشكافد، و از آن نهرها جاري ميشود، و پارهاي از آنها شكاف بر ميدارد، و آب از آن تراوش ميكند، و پارهاي از خوف خدا (از فراز كوه) به زير ميافتد، (اما دلهاي شما، نه از خوف خدا ميتپد، و نه شما سرچشمه علم و دانش و عواطف انساني است) و خداوند از اعمال شما غافل نيست.@#@
16. دعوت كافران: « وَ مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ إِلاَّ دُعاءً وَ نِداءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ » (بقره / 171) مثل(تو در دعوت)كافران، بسان كسي است كه (گوسفندان و حيوانات را براي نجات از چنگال خطر) صدا ميزند، ولي آنها چيزي جز سرو صدا نميشنوند، (و حقيقت و مفهوم گفتار او را درك نميكنند.اين كافران، در واقع) كرو لال و نابينا هستند، از اين رو چيزي نميفهمند.
17. تكذيب ايات: « فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ذلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ » (اعراف / 176) مثلش چون سگ است (كه) اگر بر آن حملهور شوي زبان از كام بر ميآورد، و اگر رها كني (باز هم) زبان از كام برآورد.اين، مثل آن گروهي است كه آيات ما را تكذيب كردند، پس اين داستان را (براي آنان) حكايت كن، شايد كه آنان بينديشند.
18. مثال انفاق: « مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ » (بقره / 261) كساني كه اموال خود را در راه خدا انفاق ميكنند، همانند بذري هستند كه هفت خوشه بروياند، كه در هر خوشه ، يكصد دانه باشد، و خداوند آن را براي هر كس بخواهد (شايستگي داشته باشد) دو يا چند برابر ميكند.
