هنگام اتمام تلاوت قرآن كريم چه جملاتي بايد گفت، آيا در اين زمينه روايت و حديثي رسيده است؟
اين پرسشي است كه در برخي از جلسات و محافل قرآني مي‎پرسند و يا پرسشي است كه ذهن عده‎اي از قرآن‎پژوهان و قاريان قرآن را به خود مشغول كرده است.
پاسخ اين است كه در اين مورد رواياتي رسيده است و ما به ذكر دو روايت (كه در كتب حديث شيعه) رسيده است بسنده مي‎كنيم.
روايت اوّل: «صدق الله العليّ العظيم»
علّامة مجلسي در كتاب «بحار الانوار، ج 57، ص 243» در اين مورد روايتي را نقل مي‎كند كه مقدمة آن چنين است:
هنگامي كه پيامبر اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ به پيامبري مبعوث شد، به امام علي ـ عليه السّلام ـ دستور داد كه طي نامه‎اي؛ كفّار، مسيحيان و يهوديان را به دين اسلام دعوت كند. متن نامة مذكور از طرف حضرت جبرئيل بر پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ ابلاغ شده بود. وقتي نامه به دست يهوديان خيبر رسيد آن را به عالم و بزرگ خود «اِسْماويل» (ابن‎سلام)[1] نشان دادند. او بعد از مطالعة نامه، سؤالاتي را جمع آوري كرد تا خدمت پيامبر خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ عرضه كند، و گفت:
اگر سؤالات من را صحيح پاسخ دهد، من به دين او در مي‎آيم و دين يهود را ترك مي‎كنم.
يكي از سؤالاتي كه عبدالله بن‎سلام از رسول گرامي اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ پرسيد، چنين است:
فَاَخْبِرْني مَا ابْتِداءُ الْقُرْآنِ وَ ما خَتْمُهُ؟ قالَ: يَا ابْنَ سَلام، اِبْتِداؤُهُ «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ»، وَ خَتْمُهُ «صَدَقَ اللهُ الْعَلِيُّ الْعَظيم».
(اي محمّد) به من خبر ده! شروع و ختم قرآن با چيست؟ پيامبر فرمود: اي ابن سلام! شروع آن، بسم الله الرّحمن الرّحيم و پايان آن با «صدق الله العليّ العظيم» است.
علّامة مجلسي (ره) اين روايت را در چند جا ديده است. در يكي از آنها به جاي «صدق الله العليّ العظيم» عبارت «صدق الله العظيم» بوده است. بنابراين گفتن هر دو عبارت هنگام اتمام تلاوت، مانعي ندارد، ولي عبارت اوّل بهتر است.
روايت دوّم
روايتي است كه مربوط به عمل «اُمّ داوود» است. اين عمل، مجموعة عباداتي است كه امام صادق ـ عليه السّلام ـ سفارش كرده‎اند كه در روز پانزدهم رجب انجام گيرد. بخشي از اين عبادت، خواندن بعضي از سوره‎هاي قرآن است.
امام صادق ـ عليه السّلام ـ به امّ داوود فرمود؛ بعد از خواندن سوره‎ها در حالي كه رو به قبله هستي چنين بخوان:
«صدق الله العليّ العظيم».[2] البته گفتار امام ـ عليه السّلام ـ ادامه دارد و ما از نقل بقية آن صرف‎نظر كرديم چون مربوط به بحث ما نيست.
از اين روايت هم مي‎توان استفاده كرد كه خوب است تلاوت قرآن را با ذكر «صدق الله العليّ العظيم» به پايان رساند.