يكي از معاني حكمت، غايتمند بودن فعل است. غايتمندي فعل يكي از ويژگيهاي فاعل حكيم است. آن دسته از متكلمان كه به اصل حسن و قبح عقلي اعتقاد داشته و عدل و حكمت الهي را براساس اين اصل تفسير كردهاند، بر غايتمند بودن آفرينش تأكيد ورزيدهاند و بر اين عقيدهاند كه افعال خداوند معلل به ...
در كتب كلامي در مسئلة اختيار انسان شبهاتي نقل شده است كه عدهاي با استناد به آنها به عقيدة جبر گرويدهاند. اين شبهات به برخي از آموزهها و اصول كلامي و اعتقادي استناد داده شده است. اصول كلامياي كه طرفداران جبر به آنها استناد كردهاند عبارتند از: 1. قضا و قدر الهي يا سرنوشت. 2. ...
اين بحث از مسائل ديرينهاي است كه همواره بشر در قديمالايام در تمام تمدنها به صورت يك مسئله شاخص و بارز با آن روبهرو بوده است. پس از ظهور اسلام در همان قرن اوّل هجري، در ميان متكلمين اسلامي و حكماء بحث و گفتوگو در اين مسئله رواج داشته است كه از آن زمان تا ...
عدل در لغت و اصطلاح در فرهنگهاي لغت عربي براي عدل معاني يا كاربردهايي ذكر شده است كه مهمترين آنها عبارتند از: تعادل و تناسب، تساوي و برابري، اعتدال يا رعايت حد وسط در امور، استوا و استقامت.[1] ميتوان گفت: جامع معاني يا كاربردهاي ياد شده اين است كه هر چيزي در جايگاه متناسب خود ...
اصل حسن و قبح عقلي در كلام عدليه جايگاه برجستهاي دارد، و به عنوان مبنا و شالودة بحثهاي عدل در كلام اسلامي به شمار ميرود. بدين جهت، متكلمان عدليه در آغاز مبحث عدل الهي به بحث دربارة اين اصل پرداختهاند. تبيين قاعدة حسن و قبح عقلي مفاد قاعدة حسن و قبح عقلي دو چيز است: ...
جايگاه بحث شرور در الهيات يكي از بحثهاي مهم و ديرينه در الهيات، بحث شرور است كه در موارد مختلف مطرح گرديده است. يكي از موارد طرح اين بحث در الهيات در مسئلة توحيد در خالقيت است. زيرا دو گانه پرستان به دو آفريدگار عقيده داشتهاند يكي آفريدگار خير و ديگري آفريدگار شرور. در مباحث ...
بيان اختيار انسان يكي از مسائل متفرع بر عدل و حكمت الهي، مختار بودن انسان در افعالي است كه در مدار تكليف قرار گرفته، و انسان بر آنها ستايش و نكوهش ميشود؛ زيرا تكليف نمودن انسانِ مجبور و ستايش و يا نكوهش او بر كاري كه از وي صادر گرديده قبيح و نارواست، و به ...
بحث وجوب تكليف (تعريف و تقسيم) يكي از مسائلي كه متكلمان در باب عدل الهي مطرح كردهاند، مسئله تكليف است، تعريف تكليف و اقسام آن، فلسفه تكليف و وجوب آن، شرايط و ويژگيهاي تكليف از جمله بحثهايي است كه در اين باره مطرح شده است. اين مسئله با آنچه امروزه به عنوان «ضرورت دين» مطرح ...
مقدمه يكي از اصول و قواعد مهم در كلام عدليه، قاعدة لطف است كه پس از قاعدة حسن و قبح عقلي مهمترين قاعدة كلامي به شمار ميرود. متكلمان عدليه بسياري از آموزهها و عقايد ديني را براساس آن اثبات كردهاند. وجوب تكاليف ديني، لزوم بعثت پيامبران، و وجوب عصمت انبيا، وعده و وعيدهاي الهي، حسن ...
در اين كه تكلم يكي از صفات ثبوتي و جمالي خداوند است، سخني نيست، چرا كه اين مطلب در آيات قرآن و احاديث اسلامي وارد شده است. ولي در اين كه مقصود از كلام خداوند چيست و اين كه كلام خداوند حادث است يا قديم و تكلم از صفات ذاتي خداوند است يا از صفات ...
يكي از صفات كمال خداوند صفت حيات است، چنان كه اسم حي از اسماء جمال الهي است. اسم حي در آياتي از قرآن كريم بر خداوند اطلاق شده است و غالباً با اسم يا صفت قيوم همراه گرديده است. چنان كه ميفرمايد: «اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ»[1] در يك آيه خداوند به عنوان ...
علم، يكي از صفات جمال و كمال است و در ثبوت اين صفت براي خداوند جاي هيچ گونه ترديدي نيست. فلاسفه و متكلمان اسلامي (بلكه همة خداپرستان) بر اين مطلب، اتفاق نظر دارند؛ با اين حال، در حدود و چگونگي علم خداوند، اقوال و آرا، مختلف است. علم الهي را ميتوان در سه مرحله مورد ...