گرچه قرآن کریم به حسب اوصافی که خود برای خویش ذکر کرده، بیان [1] و تبیان[2] و کتاب مبین[3] و به زبان عربی آشکار و برای پند گرفتن سهل و آسان است، ولی هر اندیشمند بصیری که اندک آشنایی با قرآن و معارف داشته باشد، به خوبی میداند که علوم و معارف نهفته در قرآن ...
روش تفسیری عبارت است از طریق و شیوهای که هر مفسر برای تفسیر یک یا چند آیه انتخاب میکند و غالباً بستگی دارد به ابزاری که در تفسیر بکار میبرد. تفسیر تقسیمات گوناگونی دارد و از لحاظ روش تفسیر (صرفنظر از صحیح یا خطاء بودن تفسیر) به چند قسم تقسیم میشود: الف) تفسیر کامل (تفسیر ...
منبع از ریشه «النَّبْع» (جوشش آب) به معنای جایی است که چشمه از آن میجوشد و منابع آب محلهای خارج شدن آن از زمین است[1]. سرچشمه و منشأ هر چیزی را نیز منبع آن میگویند[2]. منابع تفسیر، به اموری اطلاق میشود که اطلاعات و دادههایی که با مفاد آیه یا آیههایی تناسب محتوایی دارد در ...
پس از آیات قرآن کریم، روایات معصومین(ع) مهمترین منبع تفسیر به شمار میآید. در این قسمت به بحث و بررسی و معرفی این منبع میپردازیم. منبع بودن سخن معصوم در توضیح و تبیین کتاب خدا، نیز همزمان با نزول قرآن مطرح بوده است و خداوند در قرآن کریم از آن سخن به میان آورده و ...
از آنجا که برخی آیههای قرآن در ارتباط با حوادث گذشته، به ویژه درباره تحولات عصر نزول است، ضرورت آگاهی از تاریخ برای فهم آیههای یاد شده انکار نشدنی است و به همین جهت، همان روزهای نخستینِ نزول آیهها، سبب نزول نیز در کنار آن دهان به دهان نقل میشد. سبب نزول چیزی جز شرایط ...
دانشمندان علوم قرآن، تحت عنوان «شرایط مفسر» یا «ویژگیهای لازم برای مفسر» امور فراوانی را ذکر کردهاند که بخشی مربوط به «منابع تفسیر»، بخشی مربوط به «قواعد تفسیر»، بخشی مربوط به «علوم مورد نیاز» و بخشی مربوط به «شیوه تفسیر» است. البته در این میان محقّقانی هستند که مجموعههای یاد شده را با شرایط مفسر ...
علم تفسیر هم مانند علوم دیگر، از قواعدی ویژه تبعیّت میکند که رعایت آن برای استنباط صحیح مرادالهی و کاهش خطای در تفسیر، ضروری است. برای رعایت قواعد یاد شده، مفسّر باید از علومی برخوردار باشد که در پرتو آن، توانمندی لازم را برای تفسیر قرآن بر طبق آن قواعد به دست آورد. بر این ...
معنای لغوی تأویل تأویل از «اَوْل» به معنای رجوع، اشتقاق یافته[1]، و معنای آن، با نظر به ریشه اصلیاش «ارجاع» است[2]. در کتابها لغت برای تأویل معانی فراوانی ذکر شده، که میتوان آنها را در سه دسته قرار داد: الف. برگرداندن چیزی به هدفی که آن مد نظر است[3]، ارجاع کلام و صرف آن، از ...
کلمه تأویل هفده بار در قرآن کریم استعمال شده است. دوازده بار در مورد غیر قرآن و پنج بار (دوبار به طور یقین و به اتفاق مفسران و سه بار به حسب ظاهر و به نظر مشهور) در مورد قرآن به کار رفته است و از آن دوازده مورد، چهار بار در حال اضافه به ...
در زمان رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ ، اصحابِ راستین حضرت با درک شأن قرآن که نسخه درمان فردی و اجتماعی است نه کتاب قرائت؛ شب و روزشان را با قرآن سپری میکردند وآیات را همچون مرهمی بر زخمهایِ جانِ خود نهاده، از شفایش بهره جسته، به نور قرآن جانشان را ...
قرآن شگفتترین کتاب و بزرگترین معجزه تاریخ است که از آغاز جهان هستی تاکنون بینظیر مانده و خواهد ماند. ضرورت تفسیر قرآن را میتوان در چند امر دانست: الف) قرآن در بردارنده حقایق بزرگ از عالم غیب برای عالم محسوس و ماده است که رسیدن به آنها نیازمند تفسیر و تبیین است عمیق بودن معانی ...
قرن چهارده از نظر شمار تفسیرهای نگاشته شده سرآمد قرن های گذشته است. آمار و ارقامی که از تفسیر و تفسیرنویسان وجود دارد,[1] در هر قرنی بیش از 25 تا 35 تفسیر را نشان نمی دهد. درحالی که در قرن چهارده, شمار تفاسیر مهم ومطرح قرآن به بیش از شصت تفسیر می رسد که بیش ...