حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود:
طُوبى لِمَنْ ذَكَرالْمَعادَ، وَ عَمِلَ لِلْحِسابِ، وَ قَنَعَ بِالْكَفافِ، وَ رَضِىَ عَنِ اللَّهِ. «1»
خوشا به حال كسى كه به ياد قيامت و روز بازگشت باشد و براى حساب كار كند و به اندازه خويش در باب روزى قناعت ورزد و از حضرت حق راضى و خشنود باشد.
حضرت على عليه السلام در خطبه قاصعه مىفرمايد:
وَ لكِنَّ اللَّهَ سُبْحانَهُ جَعَلَ رُسُلَهُ اولى قُوَّةٍ فى عَزائِمِهِمْ، وَ ضَعَفَةً فيما تَرَى الأْعْيُنُ مِنْ حالاتِهِمْ، مَعَ قَناعَةٍ تَمَلأُ القُلُوبَ وَ الْعُيُونَ غِنىً وَ خَصاصَةٍ تَمْلَأُ الأْبْصارَ وَ الأْسْماعَ أذىً. «2»
ولى خداوند پاك پيامبرانش را در تصميمهايشان نيرومند و قوى و از نظر برنامههاى ظاهرى ضعيف قرار داد، با قناعتى كه از بىنيازى چشمها را پر مىكرد و تهيدستى و فقرى كه ديدهها و گوشها را از آن مملو مىساخت.
و نيز فرموده است:
ألْهِمْ نَفْسَكَ الْقُنُوعَ. «3»
قناعت را به خورد نفس بده.
نِعْمَ حَظُّ الْمَرْءِ الْقَناعَةُ. «4»
چه نيكوست لذّت مرد را قناعت!
انْتَقِمْ مِنْ حِرْصِكَ بِالْقُنُوعِ كَما تَنْتَقِمُ مِنْ عَدُوِّكَ بِالْقِصاصِ. «5»
از حرصت با قناعت انتقام بگير، چنانكه از دشمنت با قصاص انتقام مىگيرى.
أشْكَرُالنّاسِ أقْنَعُهُمْ، وَ أكْفَرُهُمْ لِلنِّعَمِ أجْشَعُهُمْ. «6»
شاكرترين مردم قانعترين آنان و ناسپاسترينشان نسبت به نعمتها طمع كارترين آنهاست.
كَفى بِالْقِناعَةِ مُلْكاً وَ بِحُسْنِ الْخُلْقِ نَعيماً. «7»
پادشاهى در قناعت است و حسن خلق نعمت بزرگى است.
ما أحْسَنَ بِالإْنْسانِ أنْ يَقْنَعَ بِالقَليلِ وَ يَجُودَ بِالْجَزيلِ. «8»
چه نيكوست انسان را كه به اندك قانع باشد و به بيشتر جود و احسان نمايد.
مَنْ قَنَعَتْ نَفْسُهُ، أعانَتْهُ عَلَى النَّزاهَةِ وَ الْعِفافِ. «9»
كسى كه نفسش آراسته به قناعت شود، در پاكى و عفّت به كمك صاحبش بر خواهد خاست.
مِنْ شَرَفِ الْهِمَّةِ لُزُومُ الْقَناعَةِ. «10»
از بلندى همّت، ملازمت با قناعت است.
مِنْ عِزِّ النَّفْسِ لُزومُ الْقِناعَةِ. «11»
از عزّت نفس التزام به قناعت است.
الْقِناعَةُ سَيْفٌ لَايَنْبُو. «12»
قناعت شمشيرى است كه كند نمىشود.
خِيارُ امَّتِى الْقانِعُ، وَ شِرارُهُمُ الطّامِعُ. «13»
بهترين امّتم قانع و بدترين آنها طمع ورز است.
امام باقر عليه السلام مىفرمايد:
امام على بن ابيطالب عليه السلام از خرمايى نوش جان فرمود، سپس آب ميل فرمود، آنگاه به شكمش زد و گفت: آن كس كه شكم او را به آتش ببرد از خدا دور باد.
(1)- نهج البلاغه: حكمت 44؛ وسائل الشيعة: 3/ 254، باب 75، حديث 3558.
(2)- نهج البلاغه: خطبه 234؛ بحار الأنوار: 14/ 469، باب 31، حديث 37.
(3)- بحار الأنوار: 75/ 8، تتمه باب 15، حديث 64.
(4)- بحار الأنوار: 74/ 232، باب 8؛ تحف العقول: 83.
(5)- مستدرك الوسائل: 12/ 62، باب 64؛ غرر الحكم: 391، حديث 8981.
(6)- بحار الأنوار: 74/ 424، باب 15، ذيل حديث 40؛ الارشاد، شيخ مفيد: 1/ 304.
(7)- نهج البلاغه: حكمت 229؛ بحار الأنوار: 68/ 345، باب 86، ذيل حديث 2.
(8)- غرر الحكم: 376، حديث 8483.
(9)- مستدرك الوسائل: 15/ 233، باب 10، ذيل حديث 18095؛ غرر الحكم: 318، حديث 7347.
(10)- غرر الحكم: 391، حديث 8999.
(11)- غرر الحكم: 392، حديث 9026.
(12)- بحار الأنوار: 68/ 96، باب 62، ذيل حديث 61؛ غرر الحكم: 391، حديث 8978.
(13)- كنز العمال: 3/ 391، حديث 7095؛ الجامع الصغير: 1/ 614، حديث 3972.