در هر جا و مكاني ـ به جز اماكني كه قرائت قرآن در آنها سبب توهين به قرآن گردد ـ ميتوان قرآن تلاوت كرد و از نظر اسلام مانعي ندارد. در ميان اماكن دو مكان براي تلاوت قرآن شرافت بيشتري دارد: خانه و مسجد. اين مطلب را از رواياتي كه در اين زمينه وارد شده است ميتوان فهميد. خصوصاً در فضيلت تلاوت قران در منازل تأكيد زيادي شده است و براي آن فوايد شگفتآوري را ترسيم كردهاند.
فضيلت تلاوت در خانه
پيامبر عظيم الشّأن اسلام در اين زمينه ميفرمايد:
خانههاي خود را با تلاوت قرآن نوراني كنيد، و آنها را گورستان نسازيد، همانگونه كه يهود و نصارا چنين كردند (زيرا فقط در معابد نماز خوانده) و خانههاي خويش را از عبادت تهي ساختند. هر خانهاي كه در آن قرآن زياد تلاوت شود، خير و بركت آن افزون ميگردد و اهل آن در وسعت قرار ميگيرند و آن خانه براي اهل آسمان نورافشاني ميكند، آن گونه كه ستارگان آسمان براي اهل دنيا نور ميدهند.[1]
از كلام حضرت چنين استفاده ميشود: منازلي كه در آنها قرآن خوانده نميشود مانند گورستان، تاريك و ظلماني است.
كسي كه اهل قرآن نيست و با آن انس ندارد دل مُرده است و خانة او گورستان است. بنابراين همة مسلمانان اين گفتار پيامبر خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ را آويزة گوش كنند و خانهها را با ترك تلاوت قرآن تاريك نكنند. بلكه خانهها را با تلاوت آن روشن بسازند. خود و خانواده، كوچه و محل زندگي را هم نوراني كنند.
حضرت ميفرمايد: اين نورانيت به زمين و زمينيان محدود نميشود بلكه اهل آسمان هم از نورافشاني چنين خانهاي بهره ميبرند. همانطور كه ستارههاي آسمان براي ساكنان زمين چشمگير است، خانهاي كه در آن قرآن تلاوت ميشود براي اهل آسمانها چشمگير است و آنها هم از مراكز تلاوت قرآن نور ميگيرند.
خانهاي كه صداي قرآن اهل آن، از كوچك و بزرگ، طنينانداز است، دنيايشان نيز آباد است. خير و بركت آن زياد است و رزق و روزي آن خانه فزوني مييابد. شايسته است در خانههايي كه اتاقهاي متعدّد دارد يك اتاق براي نماز، دعا و قرآن خواندن اختصاص يابد. و خانوادههايي كه كمبود جا دارند، مكان مشخصي را براي قرائت قرآن و ساير عبادات در نظر گيرند، زيرا شرافت چنين مكانهايي موجب استجابت دعا خواهد شد.
دلايل فضيلت تلاوت در خانه
1. دوري از ريا: عبادت در خلوت، بدور از تظاهر و خودنمايي است و معمولاً با اخلاص همراه است. به اين جهت كمتر آلوده به ريا ميشود. از اين رو كسي كه ترسي از ريا و وسوسههاي شيطاني دارد. بهتر است قرآن را در خلوت و خانه تلاوت كند.
2. تأثير در فرزندان: تلاوت قرآن در خانهها در ساير افراد خانواده اثر دارد. پدر و مادري كه خواندن قرآن جزو برنامة زندگيشان باشد، فرزندانشان هم به فراگيري و خواندن قرآن علاقمند ميشوند. حتي فراتر از خانه، در همسايگان نيز تأثير زيادي دارد.
3. اثر اجتماعي آن: اگر صداي قرآن در همه يا اكثر خانهها طنينانداز شود و صبح و شام صداي روحنواز آن از هر كوي و برزن شنيده شود، در قلب انسانهاي مشتاق اثر ميگذارد، روح و روانها را منقلب ميكند و زمينهساز حضور قرآن در عرصة اجتماعي ميشود. آنگاه انسانها به خود آمده، قرآن را برنامة زندگي خود قرار ميدهند و كاستيهاي خود را با آن برطرف ميسازند و قرآن در جامعه تجسّم عيني مييابد.
فضيلت تلاوت در مساجد
مسجد خانة خدا در روي زمين است. هيچ خانهاي در كرة خاكي شريفتر و محترمتر از مسجد نيست. خانة خدا محلّ عبادت و ياد خدا است و قرائت قرآن برترين عبادت الهي است. جا دارد هر يك از ما مسلمانان مقداري از وقت خود را در مساجد به تلاوت قرآن اختصاص دهيم. براي پي بردن به ارزش تلاوت قرآن در مساجد به گزارش قطعهاي از تاريخ و سخني از آورندة قرآن نظر مياندازيم.
شخصي در مسجد شعر ميسرود. پيامبر اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ خطاب به آن شخص فرمود:
«اِنَّما نُصِبَتِ الْمَساجِدُ لِلْقُرْآنِ».[2]
مسجدها را براي قرآن خواندن ساختهاند.
اين گفتار نشاندهندة اهميت تلاوت قرآن در مساجد است. از كتابهايي كه در مورد سيرة پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ و اصحاب او نگاشته شده است استفاده ميشود كه مسلمانان علاوه بر تلاوت قرآن در خانهها در مساجد نيز قرآن تلاوت ميكردند و بيشتر اوقات، اين تلاوتها به صورت جمعي بوده است.
پيشنهاد ما: اين سنّت حسنه كم و بيش در بين مسلمانان رايج است و در ماه رمضان رواج آن بيشتر است و شور و شوق افزونتري بر اين جلسات حاكم است. سزاوار است اين شور و حال هميشگي باشد و تنور جلسات قرائت قرآن در مساجد همه روزه گرم باشد. براي اين منظور بهتر است وقت مشخّصي انتخاب شود، مثلاً قبل از اذان مغرب و يا بعد از نماز شامگاه كه در قرآن و حديث ذكر خدا در اين مواقع سفارش شده، انتخاب شود، هر شب به ميزان پانزده تا سي دقيقه (وقت و حال نمازگزاران مدّنظر باشد) حلقة درس قرائت قرآن برپا شود و هر كس مقداري از قرآن را بخواند. البته به خواندنِ تنها اكتفا نشود و حتماً معاني آيات خوانده شده و يا معارف و احكام آن نيز ذكر شود تا مقدمهاي براي عمل به قرآن باشد. تأكيد ميشود كه وقت و حال مردم مدّنظر باشد يعني زمان جلسه مختصر و مفيد باشد.
اگر چنين جلساتي در مساجد عموميت پيدا كند و داراي جاذبه و استمرار باشد، جامعه را دچار تحوّل فرهنگي بزرگي ميكند.
گفتارمان را در ادب ششم با اين كلام رسول گرامي اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ به پايان ميبريم:
«وَ مَنْ اًحَبَّ الْقُرْآنَ فَلْيُحِبَّ الْمَساجِدَ».[3]
كسي كه دوستدار قرآن است، مساجد را نيز دوست دارد.
قرآن كلام خدا و مسجد خانة خداست، هر دو نور خدا هستند. بنابراين دوستدار قرآن، دوستدار مسجد است و دوستدار مسجد دوستدار قرآن. بين قرآن و مسجد پيوندي غيبي است، سعي كنيم اين پيوند را در دنيا پايدار و هميشگي سازيم.[1] . نَوِّروا بُيُوتَكُمْ بِتِلاوَةِ الْقُرْآنِ وَ لا تَتِّخِذُوها قُبُوراً كَما فَعَلَتِ الْيَهُودُ وَ النَّصارا: صَلَّوْا فِي الْكَنائِسِ وَ الْبِيَعِ وَ عَطَّلُوا بُيُوتَهُمْ فَاِنَّ الْبَيْتَ اِذا كَثُرَ فيهِ تِلاوَةُ الْقُرآنِ كَثُرَ خَيْرُهُ وَ اتَّسَعَ اَهْلُهُ وَ اَضاءَ لِاَهْلِ السَّماءِ كَما يُضئُ نُجُومُ السَّماءِ لِاَهْلِ الدُّنْيا.
(اصول كافي، ج 2، ص 446)
[2] . وسائل الشيعه، شيخ حرّ عاملي، ج 3، ص 493.
[3] . مستدرك الوسائل، ميرزا حسين نوري، ج 3، ص 355.
