تكرار آيات

تكرار آيات

در قرآن بعضي از آيات تكرار شده‌اند، ابتدا آياتي كه تكرار شده‌اند را بر مي‌شمريم، سپس به حكمت اين تكرار اشاره مي‌نماييم.
آيات مكرر:
1. «فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ»؛ اين آيه مباركه «31» مرتبه در سورة «الرحمن» تكرار شده است.
2.«وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ»؛ اين آيه مباركه «10» مرتبه در سوره «مرسلات» آمده است.
3. «فَاَلْقي عَصاهُ فَإِذا هِيَ ثُعْبانٌ مُبِينٌ»؛ اين آيه مباركه هم در سوره اعراف آيه«107» و هم در سوره شعراء آيه«32» آمده است.
4. «وَ نَزَعَ يَدَهُ فَإِذا هِيَ بَيْضاءُ لِلنَّاظِرِينَ»؛ اين آيه مباركه هم در سوره اعراف آيه «108» و هم در سوره شعراء آيه «33» آمده است.
5. «وَ لا أَنْتُمْ عابِدُونَ ما أَعْبُدُ»؛ اين آية شريفه هم در آيه «3» و هم در آيه «5» سوره «كافرون» تكرار شده است.
6. «كَلاَّ سَوْفَ تَعْلَمُونَ»؛ اين آيه شريفه، در آيات «2 و 3» سوره «تكاثر» آمده است.
7. «إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً»؛ آيه مباركه درسوره «شرح» آيات «5 و 6» تكرار شده است.
«وَ الَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حافِظُونَ إِلاَّ عَلي أَزْواجِهِمْ أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ فَمَنِ ابْتَغي وَراءَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ العادُونَ وَ الَّذِينَ هُمْ لِأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ»
8. اين آيات شريفه، بين سوره‌هاي «مؤمنون» آيات «5 الي 8» و سوره «معارج» آيات «29 الي 32» مشابه مي‌باشد.
9. «وَ الَّذِينَ هُمْ عَلي صَلَواتِهِمْ يُحافِظُونَ»؛ اين آيه شريفه بين سوره «مؤمنون» آيه «9» و آيه «34» سوره «معارج‌» مشابه مي‌باشد.
10. «يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَ أَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَي الْعالَمِينَ وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَ لا يُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ»؛ اين آيات مباركه، بين آيات «47 و 48» با آيات «122 و 123» سوره «بقره» مشابه مي‌باشد.
11. «الم» اين آية شريفه «6» مرتبه در كل قرآن تكرارشده است.
سوره‌هاي: بقره، آل عمران، سجده، لقمان، روم، عنكبوت.
12. «فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ».
در اين آيه شريفه در آيه«73» سوره «ص» و همچنين در آيه «30» سوره «حجر» آمده است.
13. «يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ فَما ذا تَأْمُرُونَ قالُوا أَرْجِهْ وَ أَخاهُ وَ أَرْسِلْ فِي الْمَدائِنِ حاشِرِينَ يَأْتُوكَ بِكُلِّ ساحِرٍ عَلِيمٍ»
اين آيه شريفه «110 و 111 و 112» سوره «اعراف» مشابه با آيات «35 و 36 و 37» سوره «شعراء» مي‌باشند.
14. «كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ»
اين آيه شريفه درسوره‌هاي «عنكبوت» آيه «57» و «انبياء» آيه «35» آمده است.
15. «وَ أُلْقِيَ السَّحَرَةُ ساجِدِينَ قالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعالَمِينَ رَبِّ مُوسي وَ هارُونَ»
آيات شريفه «120 و 121 و 122» سوره «اعراف» مشابه و مثل آيات «46 و 47 و 48» سوره «شعراء» مي‌باشد.
لازم به ذكر است، در بعضي از آيات، نصف آيه با آيه ديگر مشابه هستند يا اينكه مشابه هستند ولي حروفي مانند: اين، واو، فاد و … اضافه شده است به‌طور كلي اين تشابه، دليل بر مشترك بودن تمام محتواي آيه نيست؛ چون هر آيه‌اي معني و مفهوم خاص خودش را دارد.
علت تكرار آيات: تكرار آيات در قرآن انگيزه‌هاي مختلفي مي‌تواند داشته باشد از جمله:
1. تاكيد:
يكي از حكمت‌هاي تكرار در قرآن مي‌تواند به منظور تأكيد باشد. مثلاً در سوره انشراح خداوند به پيامبرش بشارت مي‌دهد كه همراه با سختي‌ها آساني است. «فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً»[1] يا در آيه بعدي تأكيد مي‌كند كه با هر سختي آساني است. «إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرا»[2] 2. تكرار به خاطر متعلقات:
يكي از حكمت‌هاي تكرار آيات در قرآن تناسب با متعلقات و موارد وموضوعات مختلف است. مثل تكرار آيات در سوره مرسلات و الرحمن و قمر.
3. تكرار براي تهديد:
يكي ديگر از رازهاي تكرار كلمات در بعضي سور براي تهديد است مثل «أَوْلي لَكَ فَأَوْلي ثُمَّ أَوْلي لَكَ فَأَوْلي» كه براي تهديد نسبت به افراد بي‌ايمان است كه آيات الهي را تكذيب مي‌كنند.
4. هدايت افكار:
بيدار ساختن افكار و وجدان‌ها ايجاب مي‌كند كه از يك موضوع در موارد مختلف به‌طور مكرر سخن به ميان آيد، لذا بعضي از نكات اجتماعي و اخلاقي در موارد متعدد بيان مي‌شود و اين نوع تكرار بر اساس پايه بلاغت است و مقتضاي حالت است.
5. هشدار: يكي از علل تكرارهاي آيات جنبه هشداري دارد. مثل جريان شيطان كه با آن كه آن همه عبادت كرد ولي در اثر نافرماني به چنان سرنوشتي دچار شد.


[1] . سورة انشراح، آيه5.
[2] . سورة انشراح، آيه 6.

مطالب مشابه