هدف: آشنايي با هاءِ ضمير و موارد اشباع و عدم اشباع آن است.
و در پايان درس از دانش‌آموزان انتظار مي‌رود كه:
1 ـ با معناي اشباع آشنا شوند.
2 ـ باموارد اشباع و عدم اشباع‌هاءِ ضمير آشنا شوند.
3 ـ در تلفّظ ميان موارد اشباع و عدم اشباع فرق قائل شوند.
4 ـ تمامي كلمات و آياتي كه داراي هاءِ ضمير مي‌باشد را به راحتي تشخيص داده و آن را به صورت شمرده و صحيح بخوانند.
مراحل تدريس
1 ـ هاءِ ضمير را با استفاده از ضمير‌هاي معادل آن در فارسي معرّفي مي‌كنيم.
2 ـ اشباع در لغت و اصطلاح قرائت را تعريف مي‌كنيم.
3 ـ موارد اشباع‌هاءِ ضمير را بيان مي‌كنيم.
4 ـ روي كلمات تمرين مي‌كنيم.
5 ـ موارد عدم اشباع‌هاء ضمير را بيان مي‌كنيم.
6 ـ روي كلمات تمرين مي‌كنيم.
7 ـ با آيات، براي هر دو مورد تمرين مي‌كنيم.
روش تدريس
تدريس موارد اشباع و عدم اشباع‌هاء ضمير، براي بزرگسالان و خردسالان تفاوت چنداني ندارد، فقط براي بزرگسالان از اصطلاحاتي استفاده مي‌كنيم كه تاكنون به كار مي‌برديم و در صورت لزوم، «هاء جوهري» و «هاء سكت»را نيز براي آن‌ها توضيح مي‌دهيم.
معلّم: بحث امروز ما دربارة اشباع و عدم اشباع‌هاء ضمير است، همه معني ضمير را مي‌دانيد ضمير حرف يا كلمه‌اي است كه به جاي اسم مي‌آيد و ما را از تكرار آن بي‌نياز مي‌كند. مثلاً به جاي (كتاب حسن) مي‌‌گوييم «كتاب او»، (كتابش) «كتاب آن»، پس كلمه «او، ش، آن» جانشين اسم حسن شده است و «ضمير» مي‌باشد.
«هاء ضمير» عبارت است از: حرف هاء «ه ـه»كه در آخر كلمه مي‌آيد و معني «اوـ آن» مي‌دهد، مانند: لَهُ (براي او)، فيهِ (در آن).
«اشباع» در لغت به معني «سير كردن» است و در اصطللاح قرائت عبارت است از: «تبديل حركت كوتاه به حركت كشيده ( حرف مدّي) مي‌باشد. مانند:
بِهِ كه خوانده مي‌شود بِهي
لَهُ كه خوانده مي‌شود لَهُو
حركت‌هاءِ ضمير بعضي وقت‌ها بايد اشباع شود.
موارد اشباع‌هاءِ ضمير: هرگاه قبل از هاءِ ضمير مكسور «ـهِ ـ هِ» حركت كوتاه كسره (ـِ ـهِ، ـِ هِ) قرار گيرد، حركت كسره هاء ضمير اشباع شده و با صداي كشيده كسره «هي» خوانده مي‌شود، مانند:
عِبادِهِ كه خوانده مي‌شود عِبادِهي
لِقَوْمِهِ كه خوانده مي‌شود لِقَوْمِهي
همچنين هرگاه قبل از هاء ضمير مضموم «ـهُ ـ هُ» حركت كوتاه فتحه يا ضمّه «ـَ ـهُ ـُ ـهُ» قرار گيرد، حركت ضمّه هاء ضمير اشباع شده و با صداي كشيده، ضمّه «هُو» خوانده مي‌شود، مانند:
مَعَهُ كه خوانده مي‌شود مَعَهُو
رَسُولُهُ كه خوانده مي‌شود رَسُولُهُو
روي كلمات و سپس روي آيات تمرين مي‌كنيم و پس از آن كه مطئمن شديم دانش آموزان درس را ياد گرفته‌اند، موارد عدم اشباع هاء ضمير را بيان مي‌كنيم.
معلّم: با موارد اشباع هاء ضمير همه آشنا شديم، هاء ضمير موقعي اشباع مي‌شد كه پيش از آن صداي كوتاه باشد، حال اگر پيش از آن صداي كشيده و يا حرف ساكن باشد اشباع نمي‌شود، مانند:
فيهِ، اِلَيْهِ، اَخُوهُ، عَنْهُ
كه با صداي كوتاه معمولي خوانده مي‌شود.
همچنين اگر بعد از هاء ضمير حرف ساكن يا تشديد دار قرار بگيرد، اشباع نمي‌شود، مانند:
لَهُ الْحَمْدُ، نَصَرَهُ اللّهُ، دُونِهِ الْباطِلْ ، بِهِ الَّذينَ
كه با صداي كوتاه معمولي خوانده مي‌شود.
در بعضي از قرآن‌هاي با رسم‌الخط عربي بعد از هاءِ ضمير يك واو يا ياءِ كوچكي نوشته‌اند ودر بعضي از قرآن‌ها براي راهنمايي ما در جاهايي كه بايد هاءِ ضمير اشباع شود، حركت كسره و ضمة آن را به شكل ديگري نوشته‌اندض¼
روي كلمات بيشتر تمرين مي‌كنيم و براي تمرين روي آيات، از روي قرآن تمرين مي‌كنيم.
چند تذكّر
الف: از اين به بعد وارد تمرين آيات قرآن مي‌شويم، در تمرين روي آيات قرآن بايد سعي كنيم آيات را به صورت بخش بخش و شمرده بخوانند تا بتوانند كليّه علامت‌ها و قواعدي را كه تا به حال با آن آشنا شده‌اند به كار برند. اگر در ضمن خواندن، علامت يا قاعده‌اي را اشتباه تلفّظ كردند، تلفّظ آن را ياد آوري مي‌كنيم.
ب: تمرين را بايد روي آياتي شروع كنيم كه سابقه ذهني نسبت به آن نداشته باشند. چرا كه اگر سابقه ذهني نسبت به آن داشته باشند، در هنگام تمرين دقّت لازم در اجراي قاعدة آن نمي‌كنند.