چرا در سوره ي حج آيه 5، «مضغه» را تمام و ناتمام معنا كرده است؟

چرا در سوره ي حج آيه 5، «مضغه» را تمام و ناتمام معنا كرده است؟

قرآن كريم در مراحل خلقت انسان پس از نطفه و علقه مرحله‎اي ديگري به نام «مضغه» را مطرح مي‎سازد كه در 2 آيه[1] و سه بار از آن سخن گفته است.
خداوند در سوره حج آيه 5 مي‌‏فرمايد: «ثمّ من علقه ثم من مضغة مخلقه و غير مخلقه لنبين لكم؛ پس از علقه، آنگاه از مضغه داراي خلقت كامل و خلقت ناقص تا قدرت خود را به شما روشن گردانيم»
واژه‎ي «مضغه» در لغت به معناي «غذاي جويده شده و گوشت جويده» آمده است. به عبارت ديگر؛ قطعه‎اي از گوشت كه شبيه گوشت جويده شده است.[2] و واژه ي «مخلقه» تعبيري است كه براي مبالغه در «خلق» به كار مي‎رود و «خلق» به معناي ايجاد چيزي بر كيفيت مخصوص است. پس تعبير به «مخلّقه» در مورد «مضغه» اشاره به اين است كه حقيقت خلق و تحقق آن؛ يعني، ايجاد بر كيفيت مخصوص و تعيين خصوصيات و مقدمات، در اين مرتبه است. اما غير مخلقه به اين معناست كه تعيين برخي خصوصيات (تماماً يا بعضاً) در اين مرتبه «مضغه» نيست.[3] چنين انسان از هنگام لقاح تخمك و كرمك (اوول و اسپرم) تا 6 روز در راه است تا در رحم جايگزين شود. سپس در رحم لانه گزيني مي‎كند و به صورت آويزك (علق) تا 14 روز به رشد خود ادامه مي‎دهد. و از  هفته سوم بارداري دوره تمايز لايه‎هاي زاينده (مضغه) را مي‎گذارند كه تا ماه سوم بارداري ادامه دارد.[4] اما اين «مضغه» هميشه يك حالت ندارد و مراحل و حالات گوناگوني دارد كه در قرآن از آن «مخلقه و غير مخلقه» نام برده است. اما مفسران ديدگاه‎هاي مختلفي در اين دو تعبير دارند، مانند:
1. مقصود، جنين كامل الخلقه يا ناقص باشد.[5] 2. مقصود از مخلقه، مرحله تصوير جنين باشد.[6] 3. مقصود از مخلقه، مضغه شكل يافته و متمايز است.[7] و نظرات ديگري درباره آن بيان شده است كه بيشتر آنها قابل جمع است.
تعبير بسيار زيبا و شگفت انگيز قرآن (مضغه، مخلقه، و غير مخلقه،) با يافته‎هاي پزشكي جديد هماهنگ است و جنين را در اين دوره (هفته سوم به بعد) به صورت گوشت كوبيده معرفي مي‎كند و اشاره‎اي لطيف به تمايز لايه‎هاي آن (مخلقه= ايجاد به كيفيت مخصوص و تعيين خصوصيات) مي‎كند. و يك نوع راز گويي و اعجاز علمي قرآن را مي‎رساند.
در نتيجه مي‎توان گفت: از مجموع نظرات اين طور استفاده مي‎شود كه «مخلقه و غير مخلقه» صفت براي «مضغه» است به اين معني برخي از اقسام مغضه، مقدرات و كيفيت خصوصيات در اين مرتبه كامل است و اقسام ديگر كامل نيست.[8]

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. پژوهش در اعجاز علمي قرآن، رضاي اصفهاني، انتشارات مبين، ص 500 ـ 493.
2. تفسير نمونه، مكارم شيرازي، دارالكتب الاسلاميه، ج 14، ص 24.
3. معارف قرآن، مصباح يزدي، ص 338.

پي نوشت ها:
[1]. مومنون/ 14، حج/ 5.
[2]. مصطفوفي، حسن، التحقيق في كلمات القرآن الكريم، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ايران، 1371، ج11، ص 124.
[3]. همان، ج3، ص 112 و ج 11، ص 126.
[4]. رضاي اصفهاني، پژوهش در اعجاز علمي قرآن، رشت، انتشارات مبين، چاپ اول، 1380، ج2، ص 498 به نقل از لانگمن، اويان شناسي پزشكي، ص 38.
[5]. مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دارالكتب الاسلاميه، ج14، ص 24.
[6]. مصباح يزدي، محمد تقي، معارف قرآن، قم، انتشارات راه حق، ص 338،‌ طباطبايي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، تهران، ‌بنياد عملي و فكري علامه، ج14، ص 344.
[7]. ر.ك: قرقوز، طب در قرآن، ص 87.
[8] . ر.ك: رضاي اصفهاني، پژوهشي در اعجاز علمي قرآن‎، ص 500.

مطالب مشابه