پس اى عزيز ! بدان كه يك سفر طولانى در پيش است كه هده و هده ی آن و زاد (و) راحله ی آن علم و عمل نافع است و وقت سفر، معلوم نيست چه وقت است . ممكن است وقت خيلی تنگ باشد و فرصت از دست برود.
انسان نمى داند چه وقت كوس رحيل مى زنند كه بايد ناچار كوچ كند. اين طول اَمَل كه من و تو داريم كه از حبّ نفس و مكائى شيطان و شاه كارهاى آن ملعون است ، به طورى ما را از توجّه به عالم آخرت بازداشته كه در فكر هيچ كار نيفتيم .
و اگر مخاطرات سير و موانع حركت داشته باشيم ، در صدد اصلاح آن به توبه و اِنابه و رجوع به حق برناييم ، و هيچ در صدد جمع زاد و راحله نباشيم، ناگاه اجل موعود در رسد و ما را بى زاد و راحله و بى تهيّه ی سفر ببرد. نه عمل صالحى داريم و نه علم نافعى ، و مَؤونه ی آن عالم روى اين دو مطلب چرخ مى زند و ما هيچ يك را تهيّه نكرديم .
اگر عملى هم كرده باشيم ، خالص و بى غلّ و غش نبوده ، بلكه با هزاران موانع قبول به جا آورديم ، و اگر علمى تحصيل نموديم ، علم بى حاصل و نتيجه بوده كه خود يا لغو و باطل است و يا از موانع بزرگ راه آخرت است .
اگر اين علم و عمل ما نافع (در اصل : مانع) بود، در ما كه سال هاى سال است، دنبال آن هستيم ، بايد تأثير واضحى كرده باشد و در اخلاق و اطوار ما تفاوتى حاصل شده باشد. چه شده است كه علم و عمل چهل پنجاه ساله ی ما در قلوب ما اثر ضد بخشيده و دل هاى ما را از سنگ خارا سخت تر كرده ؟
از نماز كه معراج مؤمنان است ما را چه حاصل شده ؟ كو آن خوف و خشيتى كه لازم (لازمه ی) علم است ؟
اگر خداى نخواسته با اين حالتى كه هستيم ما را كوچ دهند، خسارت هاى بزرگى و حسرت هاى بسيارى در پيش داريم كه زايل شدنى نيست .
پس نسيان آخرت از امورى است كه اگر ولى الله اعظم اميرالمؤمنين عليه السّلام از آن و از موجب آن كه طول امل است، بر ما بترسد حق است ، زيرا كه او مى داند اين چه سفر پر خطرى است ، و انسانى كه بايد آنى راحتى نداشته باشد و در هر حال مشغول جمع زاد و راحله باشد و دقيقه اى ننشيند، اگر آن عالم را نسيان كرد و به خواب رفت و نفهميد كه چنين عالمى هم هست و چنين سيرى هم در پيش است ، چه بر سر او خواهد آمد، و به چه بدبختى هايى خواهد گرفتار شد.
خوب است قدرى در حال آن حضرت و حضرت رسول اكرم صلّی الله عليه و آله كه اشرف خليفه و معصوم از خطا و نسيان و لغزش و طغيان هستند، تفكّر كنيم و بفهميم كه ما در چه حال هستيم ، و آن ها در چه حال بودند؟ علم آن ها به بزرگى سفر و خطر آن ، از آن ها راحت را سلب كرده و جهل ما، نسيان در ما ايجاد كرده . حضرت ختمى مرتبت به قدرى رياضت كشيد و قيام در مقابل حق كرد كه قدم هاى مباركش ورم كرد و از طرف ذات مقدّسش حق – جلّ جلاله – آيه نازل شد :
« طه . مَا اَنزَلنَا عَلَيكَ القُرآنَ لِتَشقَی » ، ( سوره ی طه ، آيات 1 و 2 ) .
جناب اميرالمؤمنين عليه السّلام كه حالات و عبادات و خوفش از حق تعالى معلوم است .
پس بدان كه سفر خيلى پرخطر است و اين نسيان و فراموشى كه در ما است از مكائد نفس و شيطان است و اين اميدها و آمال طولانى و دراز از دام هاى بزرگ ابليس و از مكائد نفس است .
پس از اين خواب برخيز و تَيَقُّظ و تَنَبُّه پيدا كن . بدان كه مسافرى و مقصدى دارى . مقصد تو، عالم ديگر است و تو را از اين عالم خواهى نخواهى مى برند. اگر تهيّه ی سفر و زاد و راحله ی آن را ديدى ، در اين سفر درمانده نشوى و در اين سير بيچاره نشوى ، و إلاّ فقير و بيچاره و بى نوا گردى و به سوى شقاوتى كه سعادت ندارد خواهى رفت ، ذلّتى كه عزّت ندارد، فقرى كه غنا دنبالش نيست ، عذابى كه رحمت ندارد، آتشى كه خاموشى پيدا نكند، فشارى كه بر طرف شدن ندارد، حزن و اندوهى كه خوشحالى در پى آن نيست ، حسرت و ندامتى كه آخِر ندارد.
اى عزيز! ببين مولا در دعاى كميل در مناجات با خدای تعالی چه عرض ‍ مى كند :
(( اَنتَ تَعلَمُ ضَعفِی عَن قَلِيلٍ مِن بَلاءِ الدُّنيَا وَ عُقوُبَاتِهَا تا آن كه مى گويد : وَ هَذَا مَا لاَ تَقوُمُ لَهُ السَّمَاوَاتُ وَ الاَرض )) ؛
اين چه عذابى است كه آسمان ها و زمين طاقت آن را ندارند و براى تو تهيّه شده و باز تنبّه ندارى و روز به روز در (بر) نسيان و غفلت و خوابت افزوده مى شود.
هان ای دل غافل ! از خواب برخيز و مهيّای سفر آخرت شو ؛ فَقَد نوُدِیَ فِيكُم بِالرَّحِيل ( نهج البلاغه ی فيض ، خطبه ی 195) .
صدای رحيل و بانگ كوچ بلند است . عُمّال حضرت عزرائيل در كارند و تو را در هر آن به سوی عالم آخرت سوق می دهند و باز غافل و نادانی .
اللَّهُمَّ إِنِّی أسئَلُكَ التَّجَافِی عَن دَارِ الغُروُر وَ الإِنََالَهِ إِلَی دَارِ السُّروُر وَ الإِستِعدَادِ لِلمَوتِ قَبلَ حُلوُلِ الفَوت ( در مفاتيح الجنان ، اعمال شب 27 ماه مبارك رمضان اين چنين آمده که حضرت امام زين ‏العابدين ‏عليه السّلام در اين شب اين دعا را مكرّر مى‏خواند :
اللَّهُمَّ ارزُقنِی التَّجَافِیَ عَن دَارِ الغُرُورِ وَ الإِنَابَهَ إِلَی دَارِ الخُلوُدِ وَ الإِستِعدَادَ لِلمَوتِ قَبلَ حُلوُل الفَوتِ ) ،
( امام خمینی رحمه الله ، چهل حديث ، ص 151 و 152 ) .