تقوا و پرهيزگارى

1- قال عليه السلام : ((من استغنى بالله افتقر الناس اليه ، و من اتقى الله اءحبه الناس و ان كرهوا.

امام جواد عليه السلام فرمود: هر كس خود را در كنار خدا بى نياز بداند، مردم محتاج و نيازمند او شوند. و هر كس با تقوا باشد، مردم او را دوست خواهند داشت ، اگر چه خودشان اهلش نباشند(442).

2- امام جواد عليه السلام در پاسخ كسى كه تقاضا نمود تا پند و موعظه اى جامع و كوتاه به وى بياموزد، فرمود: ((صن نفسك عن عار العاجلة و نار الاجلة )). جان خويش را از ننگ و عار دنيا، و آتش آخرت حفظ كن (443).

3- قال عليه السلام : لو كانت السموات و الارض رتقا على عبد، ثم اتقى اللّه تعالى لجعل منها مخرجاً.

امام جواد عليه السلام فرمود: اگر درهاى آسمانها و زمين بر كسى بسته شود، با پرهيزكارى و خوف از خدا راهى براى نجاتش گشوده مى شود(444).
آثار و نتايج دانش طلبى

1 – قال عليه السلام : عليكم بطلب العلم ! فإ ن طلبه فريضة ، و البحث عنه نافلة ، و هو صلة بين الا خوان ، و دليل على المروة ، و تحفة فى المجالس ، و صاحب فى السفر، و اءنس فى الغربة .

امام جواد عليه السلام فرمود: علم و دانش بياموزيد، زيرا دانش پژوهى واجب ، و گفتگوى آن مستحب ، و عامل ارتباط و پيوند برادرى ، راهنماى جوانمردى ، نقل محافل و مجالس ، رفيق سفر، و مونس غريبى و تنهايى انسان است (445).

2 – قال عليه السلام : العلمإ غربإ لكثره الجهال بينهم .

امام جواد عليه السلام فرمود: عالمان و دانشمندان به سبب زيادى افراد جاهل و نادان در ميان آنان ، هميشه غريب و تنهايند(446).

3 – قال عليه السلام : اءقصد العلمإ للمحجة الممسك عند الشبهة ، و الجدل يورث الريإ ، و من اءخطا وجوه المطالب خذلته الحيل ، و الطامع فى و ثاق الذل ، و من اءحب البقإ فليعبد للبلا قلباً صبوراً.

امام جواد عليه السلام فرمود: براى نجات از شبهه ها به دانشمندان روى آوريد، مجادله سبب ريا مى شود، كسى كه از دليل و برهان روشن سرپيچى كند نيرنگ ها او را بيچاره كند، طمع كار در پناه ذلت و بيچارگى قرار مى گيرد، كسى كه ماندن و بقاى خويش را مى خواهد بايد براى مصيبتها و فتنه ها دلى صبور داشته باشد(447).

4 – قال عليه السلام : الشريف كل الشريف من شرفه علمه ، و السؤ دد حق السؤ دد لمن اتقى الله ربه ، و الكريم كل الكريم من اءكرم عن ذل النار وجهه .

امام جواد عليه السلام فرمود: همه ى شرافت و بزرگى از آن كسى است كه از راه علم و دانش به دست آورده است ، و حقيقت سيادت و سرورى نصيب پرهيزگاران مى شود، و برترين درجه كرامت و بزرگوارى از آن است كه بتواند، چهره خويش را از خوارى و ذلت گرفتارى از آتش عذاب خدا نجات دهد(448).

5 – قال عليه السلام : العلم علمان : مطبوع و مسموع ، و لا ينفع مسموع إ ذا لم يكن مطبوع ، و من عرف الحكمة لم يصبر على الازدياد منها، الجمال فى اللسان و الكمال فى العقل .

امام جواد عليه السلام فرمود: علم و دانش دو علم است يكى علم شنيده شده كه از خارج گرفته مى شود، و يكى علم مطبوع كه از طبيعت و سرشت انسان سر چشمه مى گيرد، و شنيده ها بدون ذخيره هاى سرشت انسان ، مفيد نخواهد بود، و هر كس حكمت را بشناسد، براى مطالبه ى بيشتر آن ، درنگ نمى كند، آرى زيبايى در زبان ، و كمال در عقل و انديشه است (449).
اخلاص در عمل

1 – قال عليهماالسلام اءفضل العبادة الاخلاص .

امام جواد عليهما السلام فرمود: اخلاص برترين عبادت هااست (450).

2 – عن اءبى جعفر عليه السلام اءنه قال : الابقإ على العمل ، اءشد من العمل .

قال : و ما الايقإ على العمل ؟

قال : يصل الرجل بصلة و ينفق نفقة لله وحده لاشريك له ، فكتب له سراً، ثم يذكرها فتمحى ، فتكتب له علانية ، ثم يذكرها فتمحى ، و تكتب له ريإ .

امام جواد عليه السلام فرمود: حفظ و نگهدارى نتيجه اعمال انسان سخت تر از انجام دادن خود اعمال است ، پرسشگر توضيح بيشترى در خواست كرد، فرمود: شخصى كار نيكى در حق ديگران انجام مى دهد، و يا براى خوشنودى خدا بخشى از اموالش را صدقه مى دهد، خداوند پاداش ‍ وى را مى نويسد، سپس به زبان مى آورد و ديگران را از كارش با خبر مى كند، به عنوان عملى رياكارانه ثبت مى شود(451).
ياد خدا پس از طلوع فجر

عن اءبى جعفر عليه السلام قال : ذكر الله بعد طلوع الفجر، اءبلغ فى طلب الرزق من الضرب فى الاءرض .

امام جواد عليه السلام فرمود: ياد خدا بعد از طلوع فجر روزى را زودتر از تلاش و فعاليت به انسان مى رساند(452).
توكل بر خدا

1 – قال عليه السلام : الثقة بالله تعالى ثمن لكل عال ، و سلم الى كل عال

امام جواد عليه السلام فرمود: اعتماد به خدا بهاى هر چيز گرانبها و نردبانى به سوى هر بلندايى است (453).

2 – قال عليه السلام : القصد الى الله تعالى بالقلوب اءبلغ من اتعاب الجوارح بالاءعمال .

امام جواد عليه السلام فرمود: آهنگ و توجه نمودن به وسيله دلها به سوى خدا رساننده تر از به رنج و زحمت انداختن اعضا و جوارح بدن به وسيله اعمال است (454).

3 – قال عليه السلام : كيف يضيغ من الله كافله ؟! و كيف ينجو من الله طالبه ؟! و من انقطع الى غير الله و كله الله اليه ، و من على غير علم . افسد اءكثر مما يصلح .

امام جواد عليه السلام فرمود: چگونه تلف و ضايع مى شود، كسى كه خدا متعهد او است ، و كسى كه خداوند در تعقيب او است ، چگونه نجات مى يابد، و كسى كه از خدا جدا شد و به ديگرى توكل كرد، خداوند او را به همان شخص واگذارش مى نمايد، و كسى كه بدون علم و دانش كارى را انجام دهد، فسادش بيشتر از صلاح آن خواهد بود(455).

سيد ابوالفضل طباطبايى اشكذرى ، مهدى اسماعيلى

منبع: غدیر

442- كشف الغمه : 2/347. بحارالانوار: 75/79 ح 62. حلية الابرار: 4/597. احقاق الحق : 12/429. و 19/603. نورالابصار: 331.

443- احقاق الحق : 12/439.

444- فصول المهمة : 273. نور الابصار: 332. احقاق الحق : 12/435، و 19/605.

445- كشف الغمة : 2/347 س 12، بحارالانوار: 75/80 ح . 63. حلية الابرار: 4/598.

446- كشف الغمة : 2/349. بحارالانوار: 75/81 ح . حلية الابرار: 6/600. فصول المهمة ابن صباغ : 274. نور الابصار: 331. اخلاق الحق : 19/604.

447- كشف الغمة : 2/348 س 20، بحارالانوار: 75/81 ح 71. حلية الابرار: 4/600. فصول المهه ابن صباغ : 274. نور الابصار: 331. احقاق الحق : 12/433، و 19/604.

448- كشف الغمة : 2/350 ص 8، بحارالانوار: 75/82 ح 82. فصول المهمه ابن صباغ : 275.

449- كشف الغمة : 2/347. بحارالانوار: 75/80 ح 64. حليه الابرار: 4/598. فصول المهمة (ابن صباغ ): 273. نور الابصار: 331. احقاق الحق : 12/430.

450- تفسير منسوب به امام حسن عسكرى عليه السلام : 329 ح 186، بحارالانوار: 67/245 ح 19. عدة الداعى : 233. مجموعه ورام : 2/428.

451- كافى : 2/296، ح 16. بحارالانوار: 67/233، و 69/292 ح 16. تفسير برهان : 4/254 ح 12. وسايل الشيعة : 1/75 ح 167.

452- تفسير عياشى : 1/240 ح 119. نور الثقلين : 1/475 ح 221. بحارالانوار: 5/147 ح 7.

453- اعلام الدين : 309. بحارالانوار: 75/364 ح 5. انوار البهية : 264. نزهة الناظر: 136 ح 9. اعيان الشية : 2/36.

454- نزهة الناظر: 134 ح 2، بحارالانوار: 75/364 ح 4. انوار البهية : 264. احقاق الحق : 19/600، فصول المهمة ابن صباغ : 272. كشف الغمة : 2/368.

455- اعلان الدين : 309، بحارالانوار: 1/208، و 75/364 ح 5. انوار البهية : ص 265. نزهه الناظر: 134 ح 1، فصول المهمة ابن صباغ : 275. احقاق الحق : 12/436، و 19/600. اعيان الشيعة : 2/36.