از بهترين قطعه هائى كه درباره ماه مبارك رمضان در كتابهاى باارزش حديث وارد شده، خطبه پيامبر اسلام است كه حضرت رضا از پدرانش از اميرمؤمنان روايت ميكند كه آن حضرت فرمود:
«ان رسول الله خطبنا ذات يوم فقال: ايها الناس قد اقبل اليكم شهرالله بالبركة والرحمة والمغفرة، شهر هو عندالله افضل الشهور و ايامه افضل الايام، ولياليه افضل الليالى، وساعاته افضل الساعات، هو شهر دعيتم فيه الى ضيافة الله و جعلتم فيه من اهل كرامة الله، انفاسكم فيه تسبيح، ونومكم فيه عبادة و عملكم فيه مقبول، و دعاءكم فيه مستجاب:»
روزى رسول خدا براى ما خطبه خواند، فرمود: اى مردم ماه خدا به سوى شما آمد، همراه با بركت و رحمت و مغفرت.
ماهى كه نزد خدا برترين ماه هاست، و روزهايش برترين روزها و شبهايش برترين شبها، و ساعاتش برترين شبهاست، ماه رمضان ماهى است كه در آن به ميهمانى خدا دعوت شده ايد، و در آن اهل كرامت قرار داده شده ايد، نفس هايتان در آن تسبيح، و خوابتان در آن عبادت، و عملتان در آن پذيرفته، و دعايتان در آن مستجاب است.
«فسئلوا الله ربكم بنيات صادقة، و قلوب طاهرة ان يوفقكم لصيامه، وتلاوة كتابه، فان الشقى من حرم غفران الله فى هذا الشهرالعظيم، واذكروا بجوعكم وعطشكم فيه جوع القيامة و عطشه، وتصدقوا على فقرائكم ومساكينكم و وقرو كباركم، وارحموا صغاركم، وصلوا ارحامكم، واحفظوا السنتكم، وغضوا عما لايحل النظر اليه ابصاركم، وعما لايحل الاستماع اليه اسماعكم، وتحننوا على ايتام الناس، يتحنن على ايتاكم، و توبوا الى الله من ذنوبكم وارفعوا اليه ايديكم بالدعاء فى اوقات صلواتكم فانها افضل الساعات ينظر الله عزوجل فيها بالرحمة الى عباده يجيبهم اذا ناجوه، ويلبيهم اذا نادوه، ويستجيب لهم اذا دعوه:»
با نيتهاى صادقانه، و قلبهاى پاك از خدا بخواهيد كه شما را به روزه ماه رمضان توفيق دهد، و به تلاوت كتابش موفق بدارد، يقيناً بدبخت و شقى كسى است كه در اين ماه عظيم از مغفرت خدا محروم شود، با گرسنگى و تشنگى خود ياد گرسنگى و تشنگى روز قيامت كنيد، و به تهيدستان و نيازمندان صدقه دهيد، و بزرگانتان را احترام نمائيد، و به كودكان مهر و محبت ورزيد، و نسبت به خويشانتان صلح رحم كنيد، و زبانتان را حفظ نمائيد، و ديده از آنچه ديدن آن حلال نيست فرو بنديد، و گوش از شنيدن آنچه حلال نيست ببنديد، و بر يتيمان مردم احسان كنيد تا به يتيمانتان احسان كنند.
از گناهانتان به پيشگاه خدا توبه كنيد، و در اوقات نماز دست به دعا برداريد، كه ساعات نماز اين ماه برترين ساعات است، در اين ساعات خدا به بندگانش با نظر رحمت بنگرد، چون با او مناجات كنند پاسخ دهد، و چون او را ندا دهند به ندايشان جواب دهد، و چون به درگاهش دعا كنند دعايشان را مستجاب نمايد.
«ايها الناس ان انفسكم مرهونة باعمالكم ففكوها باستغفاركم، وظهوركم ثقيلة من اوزاركم فخففوا عنها بطول سجودكم، واعلموا ان الله تعالى ذكره اقسم بعزته ان لايعذب المصلين والساجدين وان لا يروعهم بالنار يوم يقوم الناس لرب العالمين:»
اى مردم وجودتان در گرو اعمال زشت شماست آن را با استغفار آزاد كنيد، و پشت شما از بار گناهانتان سنگين است آن را با طول سجودتان سبك نمائيد، و بدانيد كه خداى تعالى به عزتش سوگند خورده كه نماز گزاران و اهل سجود را عذاب نكند، و آنان را در قيامت از آتش دوزخ نترساند.
«ايها الناس من فطر منكم صائما مؤمنا فى هذا الشهر كان له بذلك عندالله عتق رغبة، و مغفرة لما مضى من ذنوبه، قيل يا رسول الله وليس كلنا يقدر على ذلك فقال: اتقواالنار و لو بشق تمرة اتقواالنار ولو بشربة ماء:»
اى مردم از شما كسى كه مؤمن روزه دارى را در اين ماه افطارى دهد، براى او به خاطر اين كار پاداش يك برده آزاد كردن است و نيز آمرزش گناهان گذشتهاش، گفتند: اى رسول خدا همه ما قدرت افطارى دادن نداريم! فرمود: گرچه به نصف خرما، يا يك جرعه آب خود را از آتش حفظ كنيد.
«ايها الناس من حسن منكم فى هذاالشهر خلقه كان له جوازاً على الصراط يوم تزل فيه الاقدام، ومن خفف فى هذاالشهر عما ملكت يمينه خفف الله عليه حسابه، ومن كف فيه شره كف الله عنه غضبه يوم يلقاه، ومن اكرم فيه يتيما اكرمه الله يوم يلقاه، ومن وصل فيه رحمه و صله الله برحمة يوم يلقاه، ومن قطع فيه رحمه قطع الله عنه رحمة يوم يلقاه، ومن تطوع فيه بصلاة كتب الله له براءة من النار، ومن ادى فيه فرضا كان له ثواب من ادى سبعين فريضة فيما سواه من الشهور، ومن اكثر فيه من الصلاة على ثقل الله ميزانه يوم تخف الموازين، ومن تلافيه آية من القرآن كان له مثل اجر من ختم القرآن فى غيره من الشهور:»
اى مردم هر كس در اين ماه اخلاقش را نيكو نمايد، براى او جواز عبور از صراط است، روزى كه قدمها در آن ميلغزد، و هر كه در اين شهر به كار خادمش تخفيف دهد، خدا حسابش را تخفيف ميدهد، و هر كه شرش را از مردم نگاه دارد، خدا روز قيامت خشمش را از او كفايت نمايد، و هر كه در اين ماه يتيمى را اكرام كند، خدا او را در قيامت اكرام فرمايد، و هر كه در اين ماه نسبت به خويشانش صله رحم كند، خدا در قيامت نسبت به او با رحمتش صله نمايد، و هر كه قطع رحم كند، خدا در قيامت رحمتش را از او قطع كند،
و هر كه در اين ماه نماز مستحب بخواند، خدا برات آزادى از دوزخ برايش بنويسد، و هر كه در اين ماه فريضه و واجبى را به جاى آورد، ثوابش براى او چون هفتاد فريضه در غير اين ماه است، و كسى كه در اين ماه بر من زياد صلوات فرستد خدا ميزانش را در قيمت سنگين كند روزى كه ميزانها سبك ميشود، و هر كه در اين ماه يك آيه از قرآن قراءت كند، براى او مانند يك ختم قرآن در غير ماه رمضان است.
«ايها الناس ان ابواب الجنان فى هذا الشهر مفتحة، فسلوا ربكم ان لايغلقها عليكم، و ابواب النيران مغلقة فسلوا ربكم ان لايفتها عليكم، والشياطين مغلوقة فسلوا ربكم ان لايسلطها عليكم:»
اى مردم درهاى بهشت در اين ماه باز است، از پروردگارتان بخواهيد به روى شما نبندد، و درهاى دوزخ بسته است، از پروردگارتان بخواهيد به روى شما باز نكند، و شياطين در غل و زنجيرند از پروردگارتان بخواهيد كه آنان را بر شما مسلط ننمايد.
اميرمؤمنان ميفرمايد از جاى برخاستم و گفتم اى رسول خدا
«ما افضل الاعمال فى هذاالشهر؟ فقال: يا اباالحسن افضل الاعمال فى هذاالشهر الورع عن محارم الله عزوجل ثم بكى فقلت يا رسول الله مايبكيك؟ فقال: يا على ابكى لمايستحل منك فى هذالشهر كانى بك و انت تصلى لربك وقد انبعث اشقى الاولين شقيق عاقر ناقة ثمود، فضربك ضربة على قرنك فخضب منها لحيتك:»
برترين اعمال در اين ماه چيست؟ فرمود: اى اباالحسن بهترين اعمال در اين ماه خوددارى از حرامهاى خداى عزوجل است، سپس پيامبر گريه كرد، گفتم اى رسول خدا سبب گريه شما چيست؟ فرمود: يا على گريه ميكنم براى جنايتى كه در اين ماه نسبت به تو حلال ميشمارند، گوئى با تو هستم و تو براى پروردگارت در حال نمازى، كه شقيترين اولين، رفيق پى كننده ناقه قوم ثمود را بر ميانگيزانند و ضربتى بر فرقت ميزند و محاسنت را به خون آن خضاب ميكند.
اميرمؤمنان ميگويد به رسول خدا گفتم:
«وذلك فى سلامة من دينى؟ فقال: فى سلامة من دينك ثم قال: يا على من قتلك فقد قتلنى، ومن ابغضك فقد ابغضنى، ومن سبك فقد سبنى، لانك منى كنفسى، روحك من روحى، وطينتك من طينتى، ان الله تبارك وتعالى خلقنى واياك واصطفانى واياك، واختارنى للنبوة، واختارك للامامة، ومن انكر امامتك فقد انكر نبوتى، يا على انت وصييى، وابو ولدى، و زوج ابنتى، وخليفتى على امتى فى حياتى ومماتى امرك امرى، ونهيك نهييى، اقسم بالذى بعثنى بالنبوة
وجعلنى خيرالبرية انك لحجة الله على خلقه، وامينه على سره، وخليفة على عباده:»
كشته شدن من در حال سلامت دين من است؟ پيامبر فرمود: آرى در سلامت دين توست، سپس فرمود: اى على كسى كه تو را به قتل برساند مرا به قتل رسانيده، و كسى كه با تو دشمنى كند با من دشمنى نموده، و كسى كه به تو ناسزا گويد به من ناسزا گفته، زيرا تو، چون من هستى، روحت روح من است، و خمير مايه ات، خمير مايه من است، خداوند مرا و تو را آفريد، مرا و تو را برگزيد، مرا به نبوت انتخاب كرد، و تو را به امامت اختيار نمود، كسى كه امامت تو را انكار كند نبوت مرا انكار كرده است.
اى على تو جانشين منى، و پدر فرزندان منى، و همسر دختر منى و در حيات و ممات من جانشين من در امت منى، فرمانت فرمان من است، و نهيت نهى من است، به كسى كه مرا به نبوت برگزيد و بهترين خلق قرار داد سوگند ميخورم به يقين تو حجت خدا بر خلق او هستى و امين خدا بر راز و سر او هستى، و خيلفه او بر بندگان او ميباشى.
اين گوشهاى از روايات بسيار و كثيرى بود كه در كتابهاى مهم حديث درباره عظمت ماه رمضان نقل شده است، اگر كسى مشتاق روايات بيشتر باشد ميتواند به كتابهاى مفصل حديث چون فروع كافى، وسائل الشيعه، بحارالانوار، مستدرك وسائل و ثواب الاعمال مراجعه نمايد.
