صله رحم؛ فلسفه و آثار و برکات آن

صله رحم؛ فلسفه و آثار و برکات آن

* صله رَحِم
قال رسولُ اللهِ (صلى الله علیه وآله): «صِلُوا اَرْحامَكُمْ وَ لَوْ بِالسَّلامِ/ صله أرحام خود كنید حتى اینكه سلام كردن باشد».
در آیات و روایات تأكید فراوانى درباره صله رَحِم شده است. خداوند مى فرماید: «(وَیَقْطَعُونَ مَآ أَمَرَ اللهُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ وَیُفْسِدُونَ فِى الاَْرْضِ أُوْلَـئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ/ و كسانى كه پیوندهایى را كه خدا دستور داده برقرار سازند، قطع نموده، و در روى زمین فساد مى كنند، اینها زیانكارانند».
مصداق صله رحم چیست؟ رحم كیانند؟ صله چیست؟ و فلسفه اش كدام است؟ بیشتر مردم صله رحم را مستحب مى دانند و حال آنكه صله رحم یكى از واجبات و قطع رحم یكى از گناهان كبیره است.
ظاهر رحم كه در روایات آمده، تمام ارحام را شامل مى شود و دلیلى نداریم كه فقط طبقه اوّل ارث، داخل ارحام باشد و طبقات دیگر داخل نباشد، منتها چگونگى صله مختلف است؛ یعنى صله اى كه درباره درجه اوّل مثل پدر، مادر و فرزند است، غیر از آن صله اى است كه درباره وابستگان درجه دوم است.

صله چیست؟
صله یك معناى عرفى دارد كه داشتن نوعى رابطه است كه این رابطه مختلف است، گاهى رابطه به این است كه زندگى پدر و مادرى را كه در مضیقه هستند تأمین كند، (وجوب نفقه مصداق صله رحم است) و گاهى وجوب نفقه نیست، بلكه خبر داشتن از بیماران آنها و كمك كردن به گرفتاریها و مشكلات آنها در حد توان، مصداق صله است، و گاهى با یك سلام، صله رحم صورت مى گیرد، به عبارت دیگر طورى باشد كه او را بیگانه ندانند.

فلسفه صله رحم چیست؟
اسلام روى مسأله وحدت وانسجام خیلى سرمایه گذارى مى كند به همین جهت وحدت را چند مرحله اى كرده است، مرحله اوّل وحدت در خانواده و مرحله دوم وحدت در بین فامیلها و مرحله بعد وحدت در كل مؤمنان وجامعه اسلامى است، چرا كه همیشه براى اصلاح، تقویت و پیشرفت جامعه، وحدت، از ضروریّات است; و با پیشرفت و تقویت تمام واحدهاى كوچك، اجتماع عظیم، خود به خود اصلاح خواهد شد. وحدت هزینه زیادى لازم دارد، در صورتى كه تفرقه با یك سوء ظن حاصل مى شود.
اهمّیت صله رحم تا حدّى است كه پیامبر اكرم (صلى الله علیه وآله) مى فرماید: «صِلَةُ الرَّحِمِ تَعْمُرُ الدِّیارَ وَتَزِیدُ فى الأعمارِ و إن كانَ أهْلُها غَیْرَ أخیار/ پیوند با خویشاوندان شهرها را آباد مى سازد، و بر عمرها مى افزاید، هر چند انجام دهندگان آن از نیكان نباشند».
و نیز امام صادق (علیه السلام) مى فرماید: «صِلْ رَحِمَكَ وَلو بِشَرْبَة مِن ماء، و أفْضَلُ ما یُوصَلُ بِهِ الرَّحِمُ كَفُّ الأذى عنها/ پیوند خویشاوندى خویش را حتّى با جرعه اى از آب محكم كن و بهترین راه براى خدمت به آنان این است كه (لااقل) از تو آزار و مزاحمتى نبینند». زشتى و گناه قطع رحم به حدّى است كه امام سجّاد (علیه السلام) به فرزندش نصیحت مى كند كه از همنشینى با پنج گروه دورى كن، یكى از آن پنج گروه كسانى هستند كه قطع رحم كرده اند: «وإیّاكَ وَمُصاحَبَةَ القاطِعِ لِرَحِمِه فإنّى وَجَدتُه مَلْعوناً فی كِتابِ اللهِ عَزّوجَلّ فى ثلاث مَواضِع: قال الله عزّوجلّ: (فَهَلْ عَسَیْتُمْ اِنْ تَوَلَّیْتُمْ أَنْ تُفْسِدوا فى الاَرْضِ وَ تُقَطِّعوا أَرْحامَكُمْ أولئِك الَّذینَ لَعَنَهُمُ الله/ از مصاحبت قطع رحم كننده دورى كن چرا كه من آنها را در سه آیه از قرآن ملعون یافتم» سپس حضرت آیه 22 سوره محمّد را تلاوت فرمود، امّا دو آیه دیگر كه در ذیل حدیث آمده یكى آیه 25 سوره رعد و دیگرى آیه 27 سوره بقره كه در یكى لعن، صریحاً آمده و در دیگرى كنایتاً.
رسول اكرم (صلى الله علیه وآله) مى فرماید: «ثَلاثَةٌ لا یَدْخُلونَ الجَنّةَ: مُدْمِنُ خَمْر وَ مُدْمِنُ سِحْر وَقاطِعُ رَحِم/ سه گروه هستند كه هرگز داخل بهشت نمى شوند، شراب خواران، ساحران و قطع كنندگان رحم».
از پیامبر اكرم (صلى الله علیه وآله) پرسیدند: «إنّ رَجُلا من خثعم سأل رسول الله (صلى الله علیه وآله) : أیّ الأعمالِ أبْغَضُ إلَى اللهِ؟ فقال: الشِّرْكُ بِالله. قال: ثمّ ماذا؟ قال: قَطِیعَةُ الرَّحِمِ/ زشت ترین عمل در پیشگاه خداوند كدام است؟ فرمود: شرك به خدا. پرسیدند: بعد از آن؟ فرمود: قطع رحم».

* آثار و بركات صله رحم در زندگى
امام صادق (علیه السلام) مى فرماید: «صِلَةُ الرَّحِمِ تُهَوِّنُ الحِسابَ یومَ القِیامَةِ وَ ِهىَ مَنْسَأَةٌ فى العُمُرِ و تَقِىِ مَصارِعَ السّوءِ/ صله رحم حساب روز قیامت را آسان و عمر را طولانى مى كند، و از مرگ ناگوار جلوگیرى مى كند».
و همچنین فرمود: صله رحم:
1. اعمال انسان را پاك و پاكیزه مى كند.
2. اموال را پر رونق و پر بركت مى سازد.
3. بلاها و حوادث ناگوار را دفع مى كند.
4. رزق و روزى را زیاد مى كند.
امام باقر (علیه السلام) از على (علیه السلام) نقل مى كند كه فرمود: «ثَلاثُ خِصال لایَموتُ صاحِبُهُنَّ أَبَداً حتّى یَرى وَ بالَهُنَّ: اَلْبَغْىُ وقطیعَةُ الرَّحِمِ وَالَیمینُ الكاذِبَةِ یُبارِزُ اللهَ بِها/ سه خصلت است كه دارندگان آن از دنیا نروند، تا مجازات و نتیجه آن را در دنیا ببینند: ستم كردن، قطع رحم كردن و قسم خوردن به دروغ كه بوسیله آن با خدا مبارزه شود».
مرحوم نراقى چند حدیث پرمعنا در باب صله رحم نقل مى كند:
پیامبر اكرم (صلى الله علیه وآله) مى فرماید: «لا تَقْطَعْ رَحِمَكَ وَ اِنْ قَطَعَتْكَ/ قطع رحم مكن، اگر چه با تو قطع رابطه كند».
و فرمود: «رحم و امانت روز قیامت در دو طرف صراطند، چون صله رحم كننده و امانت گذار بر صراط بگذرد به بهشت درآید، و چون خائن امانت و قاطع رحم بگذرد هیچ عملى با این دو گناه به او سود نبخشد و صراط او را در آتش سرنگون كند».
امیرمؤمنان (علیه السلام) در خطبه اى مى فرماید: «أعوذُ بِاللهِ مِنَ الذُّنوبِ الّتى تُعَجِّلُ الْفَناءَ; از گناهانى كه در نابودى (گنه كار) شتاب كند به خدا پناه مى برم»، عبدالله بن كَوّاء یَشْكُرى عرض كرد: یا امیرالمؤمنین آیا گناهانى هست كه در فناى آدمى شتاب كند؟ حضرت فرمود: «نَعَمْ وَیْلَكَ، قَطِیعَةُ الرَّحِم; آرى واى بر تو، آن قطع رحم است، خانواده اى هستند كه گرد هم مى آیند و یارى هم مى كنند و با اینكه اهل گناهند خداوند به آنها روزى مى دهد، وخانواده اى از هم جدا مى شوند و از یكدیگر مى برند، پس خداوند آنها را محروم مى كند با اینكه اهل تقوا هستند». و فرمود: هرگاه مردم قطع رحم كنند، اموال و ثروتها در دست اشرار قرار مى گیرد.

منبع: خبرگزاری رسمی حوزه

مطالب مشابه