صداي نيكو نعمت خدادادي
انسان به طور طبيعي زيباپسند است. براي او هر چيزي كه زيبا باشد تحسين برانگيز است. يكي از نعمتهاي خدادادي صداي نيكو و زيباست كه خداوند به برخي از انسانها عطا كرده است. آوازِ خوش و صداي نيكو سرآمد تمام زيباييهاست.
پيامبر خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ فرمود:
«اِنَّ مِنْ اَجْمَلِ الْجَمالِ الشَّعْرَ الْحَسَنَ وَ نَغْمَةَ الصَّوْتِ الْحَسَنِ».[1] از زيباترين زيبايي‎ها موي زيبا و نغمة صداي نيكو است.
از اين رو خداي رحمان اين موهبت بزرگ را به انسان‎هاي برگزيده (تمام انبياي الهي) عنايت فرموده است تا موجب جاذبة بيشتر دعوت آنان گردد. امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرموده است:
«ما بَعَثَ اللهُ عَزَّوَجَلَّ نَبِيّاً اِلّا حَسَنَ الصَّوْتِ».[2] خداي عزيز و بزرگ هيچ پيامبري را مبعوث نكرد مگر اينكه آواز نيكو داشت.
وظيفة خوش صداها و قرآن
حال كه آوازِ خوش از بزرگترين نعمتهاي الهي است هر مسلماني كه اين موهبت را دارد (بيشتر مسلمانان از آن برخوردارند) بايد شكر اين نعمت را به جاي آورد. شكر آن، تلاوت قرآن با آواز خوش است تا هم خود از آن بهره برند و هم افراد جامعه را با نواي گوش نواز و دل انگيز قرائت قرآن، جذب قرآن نمايند.
صداي نيكو، زينت قرآن
زيباي مطلق خداوند متعال است و تمام زيبايي‎ها از او سرچشمه گرفته. او منشأ تمام زيبايي‎هاست. به اين جهت كلام او هم زيباترين كلامهاست و هيچ گفتاري در زيبايي به پاية قرآن نمي‎رسد. به طوري كه مخالفان سرسخت قرآن نيز به آن اعتراف دارند؛ مثلاً «وليد بن مغيره» از رؤساي قريش و از مخالفان سرسخت اسلام كه خود يكي از بزرگترين سخن سرايان عرب بود، در مورد قرآن چنين مي‎گويد:
«لَقَدْ سَمِعْتُ مِنْ مُحَمَّدٍ آنِفاً كَلاماً ما هُوَ مِنْ كَلامِ الْاِنْسِ وَ لا مِنْ كَلامِ الْجِنِّ، اِنَّ لَهُ لَحَلاوَةً وَ اِنَّ عَلَيْهِ لَطَلاوَةً».[3] من از محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ اينك سخني شنيدم كه نه از سنخ سخنان بشر و نه از جنس گفتار پريان است؛ زيرا شيريني زايد الوصف و زيبايي خيره‎كننده‎اي دارد!
اگر قرآن كه آياتش سراسر زيبايي است با آواز خوشِ قاريِ ممتازي همراه گردد زيبايي آن دو چندان مي‎شود و بر دلها مي‎نشيند. نيكو خواندن قرآن به اندازه‎اي ارزشمند است كه پيامبر عظيم الشّأن ـ صلّي الله عليه و آله ـ ، آن را زينت قرآن ناميد:
«اِنَّ حُسْنَ الصَّوْتِ زينَةٌ لِلْقُرْآنِ».[4] همانا صداي نيكو و زيبا زينت قرآن است.
تأثير زيبا خواندن قرآن
شايد كسي بپرسد چرا اين همه روي زيباخواني قرآن تأكيد مي‎شود؟ مهم آن است كه قرآن رااحترام كنند. با عجله نخوانند و شمرده بخوانند. در پاسخ بايد گفت: زبان شناسان و اديبان عرب اعتقاد دارند قران با اين كه شعر نيست ولي آهنگ پذير است و آهنگي مخصوص دارد. هيچ نثري در زبان عربي چنين خصوصيتي ندارد و درست به همين جهت است كه وقتي قرآن با آوازِ خوش خوانده شود تأثير معنوي عجيبي در شنونده (حتي غير مسلمان) مي‎گذارد. در زندگينامة قاريان مشهور، فراوان خوانده‎ايم كه قرائت قرآن آنها علاوه بر مسلمانان در غير مسلمانان نيز اثر عميقي داشته است، به طوري كه موجب هدايت و مسلمان شدن آنان شده است.[5] جا دارد عمق تأثير زيبا خواني قرآن را از زبان استاد شهيد علّامه آية الله مطهّري (ره) بشنويم:
من خودم… واقعاً از شنيدن قرآن لذّت مي‎برم… واقعاً زيبايي قرآن را حس مي‎كنم. مخصوصاً وقتي كه با آهنگ لطيف و زيبايي خوانده شود. اين قرآن‎هاي عبد الباسط… بعضي قسمتها كه مخصوصاً آهنگي كه انتخاب كرده با موضوعي كه در آن آيه است تناسب دارد، تأثيرش عجيب است؛ مثل آية «يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ» يا سورة «إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ». غالباً هر چه خوانده اين جور است. سورة «إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ» را با آهنگي متناسب با معني آن خوانده است. مخصوصاً وقتي با اين آهنگها مي‎شنوم خيلي لذّت مي‎برم.
اين حلاوت و شيريني قرآن (و اينكه) هر چه تكرار مي‎شود از شيريني‎اش كاسته نمي‎شود (از وجوه اعجاز قرآن كريم است).[6] خوش صداترين قاري
عزيزاني كه اين سطور را مي‎خوانند به خصوص قاريان عزيز قرآن با ما همراه باشند تا ببينيم خوش صداترين قاريان قرآن چه كساني هستند؟ اتفاقاً در اين رابطه شخصي از رسول گرامي اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ سؤال كرده و حضرت پاسخ داده‎اند كه گزارش آن به اين قرار است:
«سُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّي اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ـ اَيُّ النّاسِ اَحْسَنَ صَوْتاً بِالْقُرْآنِ؟
قالَ ـ صلّي الله عليه و آله ـ : مَنْ اِذا سَمِعْتَ قِراءَتَهُ رَاَيْتَ اَنَّهُ يَخْشَي اللهَ».[7] از رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ سؤال شد: كداميك از مردم در قرائت قرآن خوش صداتر است؟ فرمود: كسي كه وقتي قرائتش را شنيدي گمان كني او از خدا خوف و ترس دارد.
خوف از خدا يك ملاك اساسي براي قاري قرآن است، قاريي كه با صداي نيكوي خود قرآن را زينت مي‎بخشد. بنابراين خوش آوازترين قاري كسي است كه نشانه‎هاي خوف از خدا و رستاخيز در گفتار و كردار او هويدا باشد. ظاهر او ظاهري اسلامي، كلام او قرآن، و كارها و اعمال او مطابق موازين اسلامي و قرآن است. او در انجام واجبات و ترك محرّمات پيشقدم و در انجام رسالت‎هاي اجتماعي پيشرو است. اگر قاري قرآن به اين درجه رسيد خوشا به حال او و سعادت قرين او باد.[1] . اصول كافي، ج 2، باب «ترتيل القرآن بالصوت الحسن»، ص 450.
[2] . اصول كافي، ج 2، باب «ترتيل القرآن بالصوت الحسن»، ص 450ـ 451.
[3] . بحار الانوار، 18، ص 168.
[4] . همان، ج 89، ص 190.
[5] . زندگينامة قاريان مشهور جهان، چاپ دوّم، مؤسسة نوار استاد مطهري، قم، 1414 ق، ص 39ـ 40.
[6] . نبوّت، استاد مطهري، چاپ اوّل، انتشارات صدرا، 1373، ص 235ـ 236.
[7] . بحار الانوار، ج 89، ص 195.