غسل ميت
سئوال 1: اينكه ميگويند غسل ميت واجب است، آيا يك غسل واجب است يا اينكه چند غسل، لطفاً در اين مورد ما را راهنمايي كنيد؟
جواب: واجب است ميت را سه غسل بدهند: 1) به آبي كه با سدر مخلوط باشد. 2) به آبي كه با كافور مخلوط باشد. 3) با آب خالص. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م55).
سئوال 2: در غسل ميت، هنگامي كه ميت را ميخواهند با آب سدر غسل دهند، ميزان سدر در آب چقدر بايد باشد همين طور هنگام غسل با آب كافور؟
جواب: سدر و كافور بايد به اندازهاي زياد نباشد كه آب را مضاف كند و به اندازهاي هم كم نباشد، كه نگويد سدر و كافور با آب مخلوط نشده است. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م55).
سئوال 3: كسي كه براي حج احرام بسته است اگر پيش از تمام كردن سعي بين صفا و مروه بميرد يا اينكه اگر در احرام عمره باشد و پيش از تقصير بميرد، آيا ميتوان ميت را با آب كافور غسل داد؟
جواب: خير، در اين مورد ميت را نميتوان با آب كافور غسل دهند و به جاي آن بايد با آب خالص غسلش دهند. (ر.ك توضيح المسائل امام خميني (ره)، م553).
سئوال 4: آيا نيت در غسل ميت واجب است؟ اگر غسال نيت نكند،غسل ميت صحيح است؟
جواب: بلي ـ كسي كه ميت را غسل ميدهد، بايد نيت كند و قصد قربت داشته باشد يعني غسل را براي انجام فرمان خداوند عالم به جا آورد، و اگر به همين نيت تا آخرِ غسل سوم باقي باشد كافي است و تجديد نيت در هر غسل لازم نيست ـ بنابراين اگر غسال در غسل ميت نيت نكند، غسل ميت باطل است. (ر.ك توضيح المسائل امام خميني (ره)، م556).
سئوال 5: بچهي سقط شده بايد تا چند ماهگي برسد تا غسل او واجب شود؟
جواب: بچهي سقط شده را اگر چهار ماه يا بيشتر دارد، بايد غسل بدهند، و اگر چهار ماه به پائين باشد بايد او را در پارچهاي بپيچند و بدون غسل دفن كنند. (ر.ك توضيح المسائل امام خميني (ره)، م558).
سئوال 6: آيا مماثل بودن در غسل ميت واجب است يعني مرد ميتواند زن را غسل دهد؟
جواب: اگر مرد، زن را و زن، مرد را غسل بدهد، اين غسل باطل است. ولي زن ميتواند شوهر خود را غسل دهد و شوهر هم ميتواند زن خود را غسل دهد. (ر.ك توضيح المسائل امام خميني (ره)، م559).
سئوال 7: اگر براي غسل دادن ميتي كه مرد است، مرد پيدا نشود، زناني كه با او محرمند ميتوانند او را غسل دهند؟
جواب: بلي ـ ميتوانند اين زنان كه با ميت محرمند، او را غسل دهند و همين طور اگر براي غسل ميت زن، زن ديگري نباشد، مردهايي كه با او نسبت دارند و محرمند، يا به واسطهي شير خوردن با او محرم شدهاند، ميتوانند از زير لباس، او را غسل دهند. (ر.ك توضيح المسائل امام خميني (ره)، م561).
سئوال 8: اگر ميتي در حال حيض يا جنابت بميرد، آيا بايد قبل از غسل ميت او را غسل جنابت يا غسل حيض بدهند؟
جواب: خير ـ لازم نيست او را غسل حيض يا غسل جنابت بدهند، بلكه همان غسل ميت براي او كافي است. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م566).
سئوال 9: مزد گرفتن براي غسل ميت آيا جايز است؟ پس چرا بعضي مزد ميگيرند؟
جواب: براي غسل دادن ميت جايز نيست مزد گرفت، ولي اگر بعضي مزد ميگيرند آن راجع به انجام كارهاي مقدماتي غسل است كه واجب نميباشد، كه در اين صورت مزد گرفتن جايز است. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م567).
سئوال 10: به چه شكل بايد ميت را تيمم داد، لطفاً شيوهي آن را بيان كنيد؟
جواب: كسي كه ميت را تيمم ميدهد، ميتواند در صورت امكان دست ميت را به زمين بزند و به صورت و پشت دستهايش بكشد و اگر به اين صورت ممكن باشد لازم نيست به دست شخص زنده هم او را تيمم داد والاّ بايد شخص زنده او را تيمم دهد. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م569).
سئوال 11: چنانچه فردي در جبهه شهيد گردد آيا غسل بر او واجب است يا خير؟ حال اگر زخمي شود و در بيمارستان فوت شود مسأله چه صورتي پيدا ميكند، آيا با شهيد شدن در صحنه عمليات تفاوت دارد؟
جواب: شهيد در جبهه غسل ندارد ولي كساني كه زنده بيرون آورده ميشوند و در خارج جبهه به شهادت ميرسند بايد غسل داده شوند هر چند شهيد محسوب ميشوند. (ر.ک استفتائات امام خميني (ره) ج1، ص78، س190).
سئوال 12: چنانچه فردي به بدن شهيدي كه در صحنهي عملياتي شهيد گرديده دست بزند آيا غسل مس ميت بر او واجب است يا خير؟ اگر زخمي شود و بعداً خارج از صحنه شهيد گردد چطور؟ در موقع دفن شهيد آيا كفن و نماز بر او واجب است يا مستحب؟
جواب: هر جا شهيد غسل ندارد، مس او هم سبب غسل نميشود و با لباس خودش بعد از نماز ميت دفن ميشود. (ر.ک استفتائات امام خميني (ره) ج1، ص79، س190 و 191).
سئوال 13: اگر كسي اشتباهاً ميت را ابتدا با آب كافور و سپس با آب سدر غسل دهد و بعد از دفن ميت، متوجه اشتباهش شود، در صورتي كه مدتي از دفن ميت گذشته باشد، آيا بايد نبش قبر كنند و غسل صحيح را انجام دهند؟
جواب: اگر بدن ميت هنوز فاسد و متلاشي نشده و نبش قبر موجب هتك ميت يا حرج ديگران نميشود، نبش قبر براي تدارك غسل لازم است. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م643 ـ ر.ک استفتائات امام خميني (ره) ج1، ص84، س211).
سئوال 14: چنانچه ميتي را به هيچ عنوان نتوان غسل داد بنا بر فرض مسأله اين ميت از ناحيه گوش و دهان و بيني خونريزي دارد آيا به نظر مبارك ميتوان پلاستيكي آورد و سر ميت را داخل آن پلاستيك كرد و آن را از روي پلاستيك غسل داد يا خير؟ و آيا ميشود كه حنوط بر ميت را از روي پلاستيك انجام داد يا حتماً بايد پلاستيك را باز كرد و روي پيشاني ميت حنوط گذاشت؟ (مقلد آيت الله لنكراني)
جواب: در صورت امكان صبر كنند تا خون قطع شود و گرنه جاهايي را كه خون ميآيد با چسب يا چيزهايي كه موجب بند آمدن خون ميشود مسدود كنند و بعد از بند آمدن خون ميت را غسل دهند و اگر خون قطع نشد به همان حال با آب كر يا جاري غسل دهند. مثلاً آب سدر را در ظرفي بريزند و آب لوله را كه در حكم جاري است به آن ظرف متصل كنند و بر بدن ميت بريزند و آب كافور را هم همين طور، البته بعد از غسل اعضاء تيمم ميت را خشك كرده و احتياطاً ميت را تيمم هم بدهند. (ر.ك تحرير الوسيله، ج1، ص70، م3).
سئوال 15: كساني كه در زلزلهها (مانند زلزلهي بم) از دنيا ميروند حكم غسل و كفن آنها چگونه است؟
جواب: غسل و كفن و دفن آنها هم واجب است. (ر.ك عروة الوثقي، ج1، ص250).
سئوال 16: در چه مواردي به جاي غسل، ميت را بايد تيمم داد؟
جواب: اگر امكان غسل فراهم نباشد به جهت نبود آب يا له شدن بدن و… بايد تيمم داده شود. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م568).
سئوال 17: اگر سدر و كافور نباشد يا در دسترس نباشد وظيفه چيست؟
جواب: سه غسل را با آب خالص انجام دهند. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م554).
سئوال 18: در غسل ميت آيا بايد به نظر مرجع تقليد غسال ميت غسل داده شود يا خود ميت؟
جواب: غسال بايد به وظيفه خود عمل كند. (ر.ك عروة الوثقي، ج1، ص250).
كفن
سئوال 1: كيفيت كفن كردن را اگر ميشود توضيح دهيد و چند پارچه در كفن ميت بايد به كار برد؟
جواب: ميت مسلمان را بايد با سه پارچه كه آنها را لنگ و پيراهن و سرتاسري ميگويند كفن نمايند. لنگ بايد از ناف تا زانو، اطراف بدن را بپوشاند و بنابر احتياط واجب پيراهن بايد از سر شانه تا نصف ساق پا، تمام بدن را بپوشاند و درازي سرتاسري بايد به قدري باشد كه بستن دو سر آن ممكن باشد، و پهناي آن بايد به اندازهاي باشد كه يك طرف آن روي طرف ديگر بيايد. (ر.ك توضيح المسائل امام خميني (ره)، م571).
سئوال 2: اگر كفن ميت به نجاست خود او، يا به نجاست ديگري نجس شود، چه بايد كرد؟
جواب: چنانچه كفن ضايع نميشود؛ بايد مقدار نجس را بشويند يا ببُرند ولي اگر در قبر گذاشته باشند بهتر است كه ببُرند بلكه اگر بيرون آوردن ميت اهانت به او باشد بريدن واجب ميشود، و اگر شستن يا بريدن آن ممكن نيست، در صورتي كه عوض كردن آن ممكن باشد، بايد عوض نمايند. (ر.ك توضيح المسائل امام خميني (ره)، م582).
سئوال 3: معمول است كه براي تكفين ميت، علاوه بر سه قطعه پارچه، با دو قطعهي ديگر به نام ران پيچ، پاهاي ميت را جدا جدا ميپيچند، آيا اين عمل جايز است يا خير؟
جواب: مانعي ندارد. (ر.ك تحرير الوسيله، ج1، ص75).
نماز ميت
سئوال 1: كيفيت نماز ميت را مختصراً توضيح دهيد؟
جواب: نماز ميت پنج تكبير دارد و اگر نمازگزار پنج تكبير به اين ترتيب بگويد كافي است:
بعد از نيت و گفتن تكبير اول بگويد: اشهد ان لا اله الا الله و ان محمداً رسول الله
و بعد از تكبير دوم بگويد: اللهم صل علي محمد و آل محمد.
و بعد از تكبير سوم بگويد: اللهم اغفر للمؤمنين و المؤمنات.
و بعد از تكبير چهارم بگويد: اللهم اغفر لهذا الميت و اگر زن است بگويد: اللهم اغفر لهذه الميت.
و بعد تكبير پنجم را بگويد. البته بعد از هر يك از تكبيرها ميتوانند دعاهاي بيشتري هم بخوانند. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م608).
سئوال 2: كسي نماز ميت را به جماعت ميخواند آيا لازم است تكبيرها و دعاهاي آن را هم بخواند؟
جواب: بلي ـ بايد تكبيرها و دعاهاي آن را هم بخواند.@#@ (ر.ک توضيح المسائل مراجع، م11).
سئوال 3: بر چه كسي لازم است نماز ميت خوانده شود؟
جواب: نماز خواندن بر ميت مسلمان، اگر چه بچه باشد واجب است، ولي بايد پدر و مادر آن بچه يا يكي از آنان مسلمان باشند و شش سال بچه تمام شده باشد. (ر.ك توضيح المسائل امام خميني (ره)، م594).
سئوال 4: آيا در نماز ميت لازم است كه لباس و بدن طاهر باشد؟
جواب: به نظر مشهور فقهاء كسي كه ميخواهد نماز ميت بخواند، لازم نيست با وضو يا غسل يا تيمم باشد و بدن و لباسش پاك باشد، و اگر لباس او هم غصبي باشد اشكالي ندارد ولي آقاي بهجت اشكال ميكنند. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م596).
سئوال 5: آيا هنگام نماز خواندن بر ميت واجب است ميت رو به قبله باشد؟
جواب: كسي كه به ميت نماز ميخواند، بايد رو به قبله باشد و نيز واجب است ميت را مقابل او به پشت بخوابانند، به طوري كه سر او به طرف راست نمازگزار و پاي او به طرف چپ نمازگزار باشد. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م597).
سئوال 6: اگر بر ميت نماز نخوانند و دفن كنند يا بعد از دفن معلوم شود، نمازي كه بر او خوانده شده باطل بوده است چه بايد انجام داد؟
جواب: تا وقتي جسد او از هم نپاشيده واجب است با شرطهايي كه براي نماز ميت گفته شد بر قبرش نماز بخوانند. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م607).
سئوال 7: اگر اجازه گرفتن از ولي ميت جهت خواندن نماز ميت، كه واجب است ميسور نباشد يا غفلت شود، حكمش چيست؟
جواب: اگر ميسور نيست، اذن ولي ساقط است و در صورت غفلت بنابر احتياط نماز را اعاده كنند. (ر.ک استفتائات جديد امام خميني (ره) ج1، ص86، س217).
دفن
سئوال 1: اگر عمل حنوط ميت فراموش گردد و به خاك سپرده شود، حكم آن چيست؟
جواب: اگر تازه دفن انجام گرفته و جنازه متعفن نشده كه نبش قبر، توهين به ميت باشد، نبش قبر و انجام حنوط در قبر واجب است والا حنوط ساقط است. (ر.ک استفتائات استفتائات آيت الله تبريزي، ص67، س315).
سئوال 2: از نظر شرعي نبش قبر چه حكمي دارد؟
جواب: نبش قبر مؤمن حرام است مگر در مواقع خاصي نظير آنكه اثبات حقّي متوقف بر نبش قبر باشد. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م641).
سئوال 3: حد و ميزان و عمق قر از نظر شرعي چه ميزاني واجب است؟
جواب: واجب است ميت را طوري در زمين دفن كنند، كه بوي او بيرون نيايد و درندگان هم نتوانند بدنش را بيرون آورند. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م613).
سئوال 4: آيا لازم است در قبر حتماً ميت را رو به قبله گذاشت يا خير؟
جواب: ميت را بايد در قبر به پهلوي راست طوري بخوابانند كه جلوي بدن او رو به قبله باشد. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م615).
سئوال 5: آيا دفن كردن شخص كافر در قبرستان مسلمانان جايز است؟ در صورت عكس مسأله چطور؟
جواب: دفن مسلمان، در قبرستان كفار و دفن كافر در قبرستان مسلمانان جايز نيست. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م620).
سئوال 6: اگر در راه، دور از محل مسكوني، به ميتي برخورد كرديم و نميدانستيم كه آيا اين ميت مسلمان است يا نه، آيا ميتوانيم او را در قبرستان مسلمين دفن كنيم؟
جواب: اگر در بلاد اسلامي است، محكوم به احكام اسلام است و در قبرستان مسلمين دفن ميشود. (ر.ک استفتائات امام خميني (ره) ج1، ص87، س222).
سئوال 7: اگر ميت مذكور در سئوال قبل را، در قبرستان مسلمانان دفن كرديم و بعد از مدتي فهميديم كه كافر است، آيا ميشود او را از آنجا بيرون آورده و در جاي ديگر دفن كنيم؟
جواب: اگر بعد از دفن معلوم شد كافر است، ميتوان او را بيرون آورد؛ بلكه در بعضي موارد لازم است. (ر.ک استفتائات امام خميني (ره) ج1، ص88، س223).
ساير احكام ميت و شهيد
سئوال 1: آيا بر كسي كه به هر طريقي خودكشي نموده است آيا كليه مراحل غسل، كفن و نماز و غيره كه براي ديگر اموات انجام ميشود بايد براي او نيز انجام گيرد؟
جواب: بلي, تمام موارد غسل، كفن، دفن، نماز، واجب است و شركت در مجلس فاتحه او اشكال ندارد و طلب مغفرت براي او هم مستحب است. (ر.ك عروة الوثقي، ج1، ص249).
سئوال 2: جريدتين (چوب تر) براي چه در قبر گذاشته ميشود؟ از چه زماني و به گفته چه كسي مرسوم گرديده؟
جواب: طبق آنچه در روايات آمده است گذاشتن اين دو چوب براي رفع عذاب از ميت ميباشد و حتي در روايتي از امام صادق ـ عليه السّلام ـ وارد شده كه فرمود اين دو چوب مؤمن و كافر را نفع ميرساند. در روايتي آمده است كه از زمان حضرت آدم ـ عليه السّلام ـ چنين سنتي بوده است و تمام انبياء ـ عليهم السّلام ـ اين كار را انجام دادهاند. به كتاب وسائل الشيعه جلد اول صفحهي 737 مراجعه فرماييد. (ر.ك عروة الوثقي، ج1، ص133، چاپ دار الكتب الاسلاميه).
سئوال 3: اهداء اجزاء ميت مؤمن به غير (در صورت رضاي اولياي وي) چگونه است؟
جواب: رضايت اولياء ميت مجوز اهداء اجزاء نيست و جدا كردن آن اجزاء بدون مجوز شرعي موجب ديه است. (جامع المسائل آيت الله فاضل لنكراني، ج1، ص8ـ607).
سئوال 4: براي ميت چه سورهاي بخوانيم خوب است؟
جواب: هر سورهاي از قرآن خوانده شود ثواب دارد و نسبت به خواندن سورهي حمد و توحيد و تبارك، يس و قدر سفارش شده است. (ر.ك مفاتيح الجنان، ص939 الي 942).
سئوال 5: حُنوط كردن ميت يعني چه؟ و آيا اين عمل واجب است؟
جواب: بعد از غسل واجب است ميت را حنوط كنند، يعني به پيشاني و كف دستها و سر زانوها و سر دو انگشت بزرگ پاهاي او كافور بمالند. (ر.ک توضيح المسائل دوازده مرجع، م585).
سئوال 6: كسي كه براي حج احرام بسته است، اگر پيش از تمام كرن سعي بين صفا و مروه بميرد، حنوط كردن او چه حكمي دارد؟
جواب: حنوط كردن او جايز نيست و همين طور اگر در احرام عمره پيش از آنكه موي خود را كوتاه كند بميرد نبايد او را حنوط كنند. (ر.ك توضيح المسائل امام خميني (ره)، م588).
