سؤال 1: طبقات ارث را لطفاً بيان فرمائيد؟
جواب: كساني كه بواسطة خويش ارث مي‌برند سه دسته هستند: 1) پدر و مادر و اولاد ميت و با نبودن اولاد، اولادِ اولاد هر چه پائين روند هر كدام آنان كه به ميت نزديكتر است ارث مي‌برد و تا يك نفر از اين دسته هست دستة دوم ارث نمي‌برند. 2) جد يعني پدربزرگ و پدر او هر چه بالا رود و جدهّ يعني مادربزرگ و مادر او هر چه بالا رود پدري باشند يا مادري و خواهر و برادر و با نبودن خواهر و برادر، اولاد ايشان هر كدام آنان كه به ميت نزديكتر است ارث مي‌برد و تا يك نفر از اين دسته هست دستة سوم ارث نمي‌برند. 3) عمو و عمه و دايي و خاله هر چه بالا روند و اولاد آنان هر چه پايين روند و تا يك نفر از عموها و عمه‌ها و دائي‌ها و خاله‌هاي ميت زنده‌اند، اولاد آنان ارث نمي‌برند. (توضيح المسائل دوازده مرجع, ج2, م2728)
سؤال 2: اگر وارث ميت فقط يك نفر از دستة اول باشد آيا همة ارث به اين يك نفر مي‌رسد يا خير؟
جواب: اگر وارث ميت فقط يك نفر از دسته اول باشد مثلاً پدر و مادر يا يك پسر يا يك دختر باشد همة مال ميت به او مي‌رسد و اگر چند پسر يا چند دختر باشند، همة مال به طور مساوي بين آنان قسمت مي‌شود، و اگر يك پسر و يك دختر باشد مال را سه قسمت مي‌كنند، دوقسمت را پسر و يك قسمت را دختر مي‌برد و اگر چند پسر و چند دختر باشند مال را به طوري قسمت مي‌كنند كه هر پسري دو برابر دختر ببرد. (توضيح المسائل حضرت امام (ره), ص2731)
سؤال 3: آيا مسلمان از كافر ارث مي‌برد يا خير عكس مسأله چطور؟
جواب: مسلمان از كافر ارث مي‌برد ولي كافر اگر چه پدر يا پسر ميت باشد از او ارث نمي‌برد. (توضيح المسائل حضرت امام(ره) ص2783)
سؤال 4: اگر كسي يكي از خويشان خود را عمداً بكشد آيا از او ارث مي‌برد يا خير؟
جواب: اگر كسي يكي از خويشان خود را عمداً بناحق بكشد، از او ارث نمي‌برد ولي اگر از روي خطا باشد مثل آنكه سنگ به هوا بيندازد و اتفاقاً به يكي از خويشان او بخورد و او را بكشد از او ارث مي‌برد ولي از دية قتل ارث نمي‌برد. (توضيح المسائل حضرت امام (ره), ص2784)
سؤال 5: شخصي فوت كرده و ورثه‌اش دختر، همسر و مادرش مي‌باشند، تقسيم ارث به چه صورت انجام مي‌شود؟ (نضر آيات عظام بهجت التبريزي، صافي)
جواب: پس از اداء ديون و وصاياي نافذه يك هشتم از ما ترك به زوجه مي‌رسد و بقيه هم 4 قسمت مي‌شود يك قسمت به مادر و سه قسمت باقيمانده به دختر مي‌رسد و بنابر نظر آيات عظام بهجت، تبريزي زوجه از زمين، خانه و باغ مطلقاً ارث نمي‌برد نه از عين آن و نه از قيمت آن، اما آيت الله صافي مي‌فرمايند زني كه از ميت فرزند ندارد از زمين خانه ارث نمي‌برد اما از زمين كشاورزي و غير آن ارث مي‌برد اما زني كه از ميت فرزند دارد از زمين خانه هم ارث مي‌برد و به نظر همه فقها زوجه از قيمت بنا و اشجار ارث مي‌برد. (برگرفته از توضيح المسائل, ج2, م2733, و2771)
سؤال 6: حكم خنثي از نظر ارث بردن و دفن نماز چيست؟
جواب: خنثي اگر بوسيله يكي از علائمي كه در كتب فقهي مذكور است ملحق به مرد يا به زن شود كه حكم آن معلوم است و چنانچه بصورت خنثي مشكل باقي بماند بايد در تمام موارد بين احكام زن و مرد احتياط كند، البته نسبت به دفن و نماز ميت مشكلي ندارد نسبت به ارث هم نصف سهم دختر و پسر به او داده مي‌شود و بهتر است با ساير ورثه مصالحه نمايد. (تحرير الوسيله, ج2, ص399 و 400)
سؤال 7: پدري فوت كرده و از زن اولش دو دختر دارد آيا آنها از ارث پدر سهمي دارند يا خير؟
جواب: بلي, آنها نيز مانند فرزنداني که از زن دوم دارد از پدر ارث مي برد. (استفتاثات امام (ره), ج3, احکام ارث, ص385, س35)
سؤال 8: فردي قبل از پدرش فوت نموده است و داراي فرزنداني است آيا ارثي كه به وي مي‌رسيد به فرزندش تعلق مي‌يابد يا خير؟
جواب: با وجود فرزند ارث به نوه نمي‌رسد بنابر اين اگر پدر بزرگ فرزندان ديگري غير از اولادي كه قبل از خودش فوت كرده است دارد نوه‌ها ارث نمي‌برند مگر آنكه پدر بزرگ جداگانه براي آنها از ثلث مال خود وصيت نمايد. (برگرفته از استفتاثات امام (ره), ج3, ص402, س62, و ص382, س29)
سؤال 9: آيا فرزندان در زمان حيات پدر يا مادر حق مطالبه ارث را دارند يا خير؟
جواب: طبق اصول, ارث مربوط به بعد از فوت شخصاست و كسي از بستگان و فرزندان حق ندارند در زمان حيات تقاضاي ارث بنمايند. بلي پدر مي‌تواند هر مقداري بخواهد به فرزند يا سايرين در زمان حيات خود ببخشند ولي بابت ارث محسوب نمي‌شود.
سؤال 10: آيا پدري مي‌تواند در زمان حيات خود يكي از فرزندان خود را از ارث محروم كند و اموال خود را بين دختران خود تقسيم نموده و آيا آن فرزند که چيزي به او تعلق نگرفته است مي تواند با شكايت حق ارث خود را بگيرد؟
جواب: محروم كردن از ارث وجهة‌شرعي ندارد. بله اگر پدر در زمان حيات خود اموال خود را بين چند نفر تقسيم كند و به آنها تحويل دهد يا اينكه اموال خود را به شخصهبه كند و تحويل دهد بعد از مرگ به بقيه چيزي نمي‌رسد ولي اگر صرف تقسيم و هبة لفظي باشد ولي عملاً در اختيار خود او (پدر) باشد بعد از مرگ او بين وارث (علي ما فرض الله) طبق شرع مقدس تقسيم مي‌شود. (ر.ک استفتائات آيت الله مکارم, ج2, فصل چهل و چهارم, ص475)
سؤال 11: دختر اينجانب با شخصي ازدواجكرد و بعد از مدت چند سال شوهرش از دنيا رفت از آن مرحوم يك دختر و پدر و مادرش نيز به جا مانده‌اند تقسيم ارث به چه صورت مي‌باشد؟
جواب: پدر و مادر متوفي هريك سُدس (يك ششم) مي‌برند و زن ثَمن (يك هشتم) مي‌برد، و دختر نصف مي‌برد، و باقي ماندة از تركه در صورت عدم حاجب (منظور از حاجب چيزي يا كسي است كه مانع ارث مي‌شود و در مفروض سؤال اگر متوفي داراي 2 برادر يا 4 خواهر با يك برادر و 2 خواهر زندة پدري يا پدر و مادري باشد وجود آنها مانع از اين مي‌شود كه به مادر بيشتر از سُدس برسد) پنجقسمت مي‌شود: 3 قسمت به دختر و يك قسمت به پدر و يك قسمت به مادر مي‌رسد، و در صورت وجود حاجب باقي مانده چهار قسمت شده سه قسمت به دختر و يك قسمت به پدر مي‌رسد. و تركة ميت كه به نحو مذكور تقسيم مي‌شود عبارت است از اموالي كه معلوم است آنها ملك ميت بوده، اما اموال زن جزء تركه نيست، و در موارد شبه بايد مصالحه شود. (استفتائات حضرت امام (ره), ج3, ص370)
سؤال 12: دستفروش تنها و غريبي چند سال در كنار خيابان مشغول كار بوده و اكنون فوت شده و قدري مال و دارايي دارد لطفاً بفرمائيد چه بايد كرد؟
جواب: بايد از وارث تحقيق شود اگر وارث او معلوم نشد (و يأس از پيدا شدن او حاصل شود) با اجازة حاكم شرع از طرف وارث به فقير صدقه بدهند. (استفتائات حضرت امام (ره), ج3, ص373)
سؤال 13: شخصي وصيت كرده و تمام اموال و دارايي خويش را به همسرش كه يك پسر بچة 8 ماهه دارد واگذار نموده، در ضمن وارثان ديگري نيز دارد آيا اين وصيت از نظر شرع مقدس اسلام رسميت دارد يا نه؟
جواب: اگر در حيات خود اموال را به او بخشيده و به قبض او هم داده مالك شده است و ورثة ديگر حق ندارند ولي اگر قبض محقق نشده به همة ورثه مي‌رسد و در صورتي كه وصيت بوده در ثلث تركه نافذ است و بقيه مربوط به همة ورثه است. (استفتائات حضرت امام (ره), ج3, ص374)
سؤال 14: شوهر و فرزندانم در زلزله كشته شده‌اند و معلوم نيست آيا فرزندان قبل از پدر كشته شده‌اند يا پدر قبل از فرزندان آيا اموال متوفي به برادرش تعلق دارد يا به اينجانب و سهم اينجانب از اموال شوهرم به چه ميزان خواهد بود؟
جواب: با فرض شك در تقدم و تأخر و تقارن موت پدر و بچه‌ها تركة پدر به برادرها نمي‌رسد و به همسر و بچه‌ها منتقل و از بچه‌ها به مادرشان مي‌رسد و در نتيجه تمام تركة او ملك مادر است كه همسر متوفي است. (استفتاثات حضرت امام (ره), ج3, ص375)
سؤال 15: آيا حقوق وظيفه و مستمري كارمندان متوفي جنبه ارث و ما ترك دارد؟
جواب: هر مقدار كه بابت حقوق زمان خدمت از دولت طلبكار است جزء تركه محسوب است و طبق قانون ارث بورثه مي‌رسد و آنچه را كه دولت ـ طبق مقررات ـ از خودش به بازماندگان كارمند متوفي مي‌دهد تابع مقررات دولت است و اختصاصپيدا مي‌كند به كسي كه دولت به او مي‌پردازد. (استفتائات حضرت امام(ره), ج3, ص384)