مقدمه
يكي از اوصاف قرآن كريم عدم اختلاف و عدم تناقض در آيات است كه خود بدان تصريح كرده و فرموده است: اگر غير خدا براي شما قرآن را تدوين مي كرد، اختلاف زيادي در آن يافت مي شد.[1]
همهي آيات قرآن با هم مرتبطاند و بعضي از آن بعضي ديگر را تفسير مي كنند. همچنين داراي عام و خاص، مطلق و مقيد، حقيقت و مجاز است كه بايد از هم جدا شوند و براي فهم آن از احاديث پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ و معصومين ـ عليهم السّلام ـ ( كه مفسر قرآن هستند) استفاده شود؛ و براي درك معاني قرآن يا بايد متخصص بود و يا به اهل فن قرآن مراجعه كرد. در اين ميان برخي با ذكر مطالبي در باب آيات قرآن خواستهاند القا كنند كه بين آيات قرآن تناقض وجود دارد و لذا گزارههاي قرآني مشتمل بر پارادوكس و تناقض است[2] نمونهاي از مطالب ياد شده را ذكر و مورد بررسي قرار ميدهيم:
بدون بررسي آيهي قرآن و نظريهي علمي مي گويد: «قرآن كه خلقت انسان را از علق (خون لخته شده) مي داند، با پزشكي نوين همخواني ندارد و يكي از تناقض گويي هاي قرآن است».
يكي از معجزات قرآن، اعجاز علمي آن است. هر چند قرآن كتابي علمي نيست، اما در راستاي هدايت بشر به سوي توحيد و بيان قدرت خداوند،بعضي از مسائل علمي را مطرح نموده است.
يكي از مسائل علمي مطرح شده در قرآن، مراحل خلقت انسان است كه با تحقيقات به عمل آمده، تمامي آن مراحل با علم پزشكي و رويانشناسي همخواني دارد.
خداوند در آيات مختلف از قرآن كريم، به مراحل خلقت انسان اشاره كرده است. يكي از اين مراحل «علق» است. واژهي «علق» شش بار[3] و در پنج آيه به صورت هاي مختلف به كار رفته است و همچنين سورهاي با نام «علق» نازل شده است: (اقرأ باسم ربّكَالَّذي خلقَ خلقَ الانسانَ مِن عَلَقٍ)؛ بخوان به نام پروردگارت كه آفريد، انسان را از علق آفريد».
واژهي «علق» جمع «علقَه» در اصل به معناي «چيزي كه به چيز بالاتر آويزان شود» آمده است و در معاني خون بسته، زالو، خون منعقد كه در اثر رطوبت به هر چيز مي چسبد، كرم سياه كه به اعضاي آدمي مي چسبد و خون را مي مكد و… استعمال مي شود.[4] پس مي توان گفت در مواردي كه علق استعمال شده، يكي چسبندگي و ديگري آويزان بودن لحاظ شده است.
پس از پيوستن نطفة مرد به تخمك زن، تكثير سلولي آغاز مي شود و به صورت يك تودة سلولي در مي آيد كه به شكل توت است (به آن مارولا Marula گويند) و در رحم لانهگزيني مي كند، يعني سلول هاي تغذيه كننده به درون لايهي مخاطي رحم نفوذ كرده و به آن معلّق (آويزان نه كاملاً چسبيده به رحم) مي شوند، قرآن اين مطلب را با تعبير زيباي «علق» بيان كرده است.[5]
اگر واژة «علق» را به معناي خون بسته بپذيريم، مي توانيم تناسب آن را با موارد استعمال اين گونه بيان كنيم:
1. چسبنده بودن آن[6] (خون بسته اي كه براي مكيدن خون به بدن مي چسبد).
2. آويزان شدن آن به جدارهي رحم.
3. شباهت نطفه به زالو. زالو هر بار مي تواند به اندازه يك فنجان، خون انسان يا حيواني را بمكد. نطفه در رحم، زالووار به رحم مي چسبد و از خون تغذيه مي كند؛[7] همچنين در وجه تشبيه به زالو گفته شده است كه در مرحلهي ايجاد جنين، مانند زالو مادهاي به نام «هپارين» از آن ترشح مي شود، تا خون در موضع منعقد نشود و قابل تغذيه باشد.[8]
4. تغذيه از خون.[9]
در نتيجه مي توان گفت:[10] با توجه به ديدگاه دانشمندان و مفسران و اهل لغت، «علق» به معناي «خون بسته» آويزان به رحم است؛ به ويژه آنكه اين مرحله از خلقت انسان در علم جنينشناسي جديد، واسطه اي بين نطفه و مضغه (گوشت شدن) محسوب مي شود؛ يعني حدود 24 ساعت اين خون بسته به جدار رحم آويزان است و از خون آن تغذيه مي كند.
خداوند مي توانست با بيان «الدم المنقبضه؛ خون بسته» مطلب را ذكر نمايد، اما با آوردن واژهي «علق» هم معناي خون بسته و هم معناي آويزان بودن را رسانده است كه با نظريات جديد پزشكي همخواني دارد.
مي توان مسئلهي «علق» را يكي از شگفتي هاي علمي قرآن ناميد كه بعد از 14 قرن كشف شده است.[11]
[1] . سورة نساء ، آية 82.
[2] . سايت سكولاريسم در ايران، تاريخ 12/9/84.
[3] . سورهي علق، آيهي 1 و 2، سورهي حج، آيهي 5، سورهي مؤمنون، آيهي 14، سورهي غافر، آيهي 67، سورهي قيامت، آيهي 38.
[4] . حسن مصطفوي، التحقيق في كلمات قرآن كريم، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ايران،تهران، راغب اصفهاني، مفردات، المكتبه الرضويه، تهران، ذيل مادهي «علق». و سيد علي اكبر قرشي، قاموس قرآن، دارالكتب الاسلاميه، تهران، ذيل ماده «علق».
[5] . دكتر دياب و قرقوز، طب در قرآن، ترجمهي چراغي، تهران، انتشارات حفظي، ص 86.
[6] . تفسير نمونه، ج 27،ص 156.
[7] . گودرز نجفي، مطالب شگفت انگيز قرآن، نشر سبحان، تهران، ص 99.
[8] . دكتر پاك نژاد، اولين پيامبر آخرين دانشگاه، كتابفروشي اسلامي، تهران، ج 11، ص 110.
[9] . حضرت آيت الله معرفت بعد از پذيرفتن اين نظريه كه علق خون بسته است مي گويد: علقه در روز هفتم به جداره رحم مي چسبد. (ر.ك: التمهيد، ج 6، ص 82).
[10] . لازم به ذكر است كه احتمالات ديگري دربارهي «علق» داده شده است، از جمله، بعضي ها علق را به معناي نطفهي مرد (اسپرماتوزئيد) معنا كرده اند (گودرز نجفي، مطالب شگفت انگيز قرآن، ص 99)، بعضي ديگر به موجود صاحب علاقه كه اشاره به روح اجتماعي انسان است، معنا نموده اند و بعضي ديگر به گِل حضرت آدم ـ عليه السّلام ـ كه حالت چسبندگي دارد اشاره نموده اند. (ر. ك: دكتر رضايي اصفهاني، پژوهشي در اعجاز علمي قرآن، ص 487 ـ 481).
[11] . ر. ك: دكتر محمد علي رضايي اصفهاني، پژوهشي در اعجاز علمي قرآن، انتشارات مبين،رشت، ج 2،ص 487 ـ 481.
حسن رضا رضايي
