براي انجام هر كاري آمادگيهايي لازم است و به عبارت ديگر، كارهايي كه انسانها انجام ميدهند نياز به زمينه سازي دارد. براي تلاوت قرآن و ورود در فضاي قرآن نيز بايد آمادگي ايجاد كرد. يكي از راههاي اين آمادگي «دعا»ست، خصوصاً اگر دعا از زبان امام معصوم ـ عليه السّلام ـ باشد. او ميداند كه براي ورود به فضاي تلاوت واقعي آن چگونه دعا كند و چه چيزي از خدا طلب كند. لذا سزاوار است قاريان بر طبق سنّت نيكوي پيشوايان دين، قرائت خود را با دعاهايي كه در اين زمينه از پيشوايان ما رسيده است شروع كنند، به ويژه زماني كه ميخواهند به مدّت طولاني قرآن تلاوت كنند. و يا قرائت قرآن در قالب جلسات سنّتي قرآن يا كلاس درس ميباشد.
در اينجا دو دعا از دعاهاي معصومين ـ عليهم السّلام ـ براي بهرهبرداري برادران و خواهران محترم تقديم ميشود:
دعاي اوّل
در كتب حديث نقل شده است كه امام ششم حضرت جعفر صادق ـ عليه السّلام ـ قبل از قرائت قرآن، هنگامي كه قرآن به دست ميگرفت، اين دعا را ميخواند:
اللّهمّ انّي اشهد انّ هذا كتابك المنزل من عندك علي رسولك محمّد بن عبدالله صلّي الله عليه و آله، و كلامك النّاطق علي لسان نبيّك، جعلته هاديا منك الي خلقك، و حبلاً متّصلاً فيما بَيْنَكَ وَ بين عبادك. اللّهمّ انّي نشرت عهدك و كتابك، اللّهمّ فاجعل نظري فيه عبادة، و قرائتي فيه فكرا، و فكري فيه اعتباراً.
و اجعلني ممّن اتّعظ ببيان مواعظك فيه، و اجتنب معاصيك، و لا تطبع عند قرائتي علي سمعي، و لا تجعل علي بصري غشاوة.
و لا تجعل قرائتي قرائة لا تدبّر فيها، بل اجعلني اتدبّر اياته و احكامه، اخذاً بشرايع دينك.
و لا تجعل نظري فيه غفلة، و لا قرائتي هذراً، انّك انت الرّؤوف الرّحيم.[1]
بار خدايا! گواهي ميدهم كه اين همان كتابي است كه از سوي تو بر پيامبرت محمد بن عبدالله ـ صلّي الله عليه و آله ـ نازل شده، و سخن گوياي توست كه بر زبان پيامبرت جاري گشته است.
خداوندا! تو قرآن را از سوي خويش راهنماي خلق و وسيلة ارتباط ميان خود وبندگانت قرار دادهاي.
باز خدايا! من پيمان و كتابت را منتشر ساختم،از اين رو ـ خدايا ـ نگاهم را در آن عبات و تلاوتم را همراه با انديشه، و انديشهام را در آن ماية عبرت قرارده.
پروردگارا! مرا از كساني قرار ده كه با اندرزهاي آن پند گيرد و از نافرماني تو برحذر باشد. و بر گوشم به هنگام تلاوت آن مهر مگذار و بر چشمم پرده مپوشان.
خداوندا! تلاوتم را تلاوتي كه در آن انديشه نباشد قرار مده، بلكه مرا توفيق بده كه در آيات و احكامش بينديشم، و قوانين آيين تو را به كار بندم.
خدايا! نگاهم را در قرآن ماية غفلت و تلاوتم را بيهوده گويي قرار مده، كه تو خود مهربان و بخشايشگري.[2]
دعاي دوّم
اين دعا نيز از امام صادق ـ عليه السّلام ـ است، دعايي جامع و داراي معاني و مفاهيم بلند، قرآن پژوهان عزيز ميتوانند به متن كامل دعا در كتاب شريف اصول كافي مراجعه نمايند. چون دعا طولاني است و بناي ما بر خلاصه نويسي است، به اين جهت فرازهايي از دعا براي بهرهبرداري دوستداران قرآن كريم ارائه ميشود:
الّلهمّ ربّنا لك الحمد انت المتوحّد بالقدرة و السّلطان المتين ربّنا و لك الحمد يا منزل الايات و الذّكر العظيم، ربّنا فلك الحمد بما علّمتنا من الحكمة و القرآن العظيم المبين.
اللّهمّ اجعلنا نتّبع حلاله، و نجتنب حرامه، و نقيم حدوده، و نؤدّي فرائضه.
اللّهمّ ارزقنا حلاوة في تلاوته، و نشاطا في قيامه، و وجلاً في ترتيله، و قوّة في استعماله في اناء اللّيل و (اطراف) النّهار.
اللّهمّ انفعنا بما صرّفت فيه من الايات، و ذكّرنا بما ضربت لنا من المثلات، و كفّر عنّا بتأويله السّيّئات وضاعف لنا به جزاء في الحسنات، و ارفعنا به ثوابا في الدّرجات، و لقّنا به البشري بعد الممات.
اللّهمّ اجعله لنا شافعاً يوم اللّقاء، و سلاحاً يوم الارتقاء و حجيجاً يوم القضاء و نوراً يوم الظّلماء يوم لا ارض و لا سماء، يوم يجزي كلّ ساع بما سعي.
اللّهمّ ارزقنا منازل الشّهداء، و عيش السّعداء، و مرافقة الانبياء، انّك سيمع الدّعاء.[3]
بار خدايا، پروردگار! ستايش مخصوص توست، تو در قدرت يگانهاي و در پادشاهي، استوار. پروردگارا! ستايش مخصوص توست اي فرو فرستندة آيات قرآن و ذكر عظيم. اي پرورش دهندة ما! ستايش تو را رواست به خاطر آن چه كه به حكمت و قرآن بزرگ آشكار كننده، به ما آموختي.
خدايا! ما را چنان قرار ده تا از حلالش پيروي كنيم، حرامش را اجتناب ورزيم، حدود آن را بر پا داريم، و دستورهاي آن را بجا آوريم.
خداوندا! روزي ما كن: شيريني در تلاوت آن، نشاط و سرزنده بودن در قيام به آن، و ترس در هنگام خواندن آن،و نيرويي براي عمل به قرآن در لحظه لحظههاي شب و روز.
پروردگارا! به آياتي كه در قرآن آوردي ما را منفعت رسان، و به مثَلهايي كه در آن زدهاي ما را يادآور ساز؛ به تأويل آن، بديهاي ما را جبران كن، به وسيلة آن پاداش كارهاي نيك ما را دو چندان كن، و درجات ما را به وسيلة آن بالا ببر، و توسط آن پس از مرگ به ما بشارت ده.
بار خدايا! قرآن را براي ما شفيع روز ديدار (قيامت) قرار ده، و سلاح روز ارتقا و ترقّي، دليل پيروز در روز داوري، نور و درخشندگي در روز تاريكيها، روزي كه نه زميني است و نه آسماني، روزي كه هر كس به آن چه كوشش كرده است، مزد گيرد.
پروردگارا! جايگاه شهيدان، زندگي سعادتمندان ودوستي و رفاقت با پيامبران را روزي ما بگردان. كه تو شنوندة هر دعايي.
[1] . بحار الانوار، علامه مجلسي، ج 89، ص 207.
[2] . قرآن مجيد، ترجمة محمّد مهدي فولادوند، دفتر مطالعه تاريخ و معارف اسلامي، قم (با كمي تصرّف).
[3] . اصول كافي، ج 1، باب «الدّعاء عند قراءة القرآن» ص 417 ـ 418.