ارتباط با ارواح و دخالت آن‌ها در زندگي بشر از ديرباز ذهن انسان را به خود مشغول داشته است، حتي در جهان پيشرفته امروزي كه علم تجربي، چشم انسان را به بسياري از مسايل پيچيده روشن کرده است باز سخن از جن و ارتباط با ارواح جايگاه ويژه‌اي دارد.
در حال حاضر، در جهان افراد زيادي مدعي اين گونه ارتباطات هستند كه متأسفانه بيشتر كساني كه چنين ادعاهايي مي‌كنند سخني به گزاف مي‌گويند و به صحت گفتار آنان نمي‌توان اطمينان داشت.
ارتباط با ارواح
احضار و ارتباط با روح‌ افزون بر آن كه امري ممكن است واقعيت داشته و در موارد متعددي نيز به وقوع پيوسته است. در اين پاسخ از اشاره به دلايل امكان ارتباط صرف نظر كرده و تنها به انواع ارتباط با ارواح اشاره مي‌كنيم:
1. ارتباط بدون تخاطب طرفيني
اين ارتباط از طريق زيارت، اعطاي خيرات و مبرات و توسل ـ البته توسل در مواردي است كه دليل خاص وجود دارد مانند: توسل به پيامبر اكرم و ائمه اطهار و شهدا ـ اين گونه ارتباط با ادله معتبر ثابت شده است، چنانكه در حديثي آمده است: حضرت عيسي ـ علي نبينا واله‌ و عليه‌ السلام ـ از كنار قبري عبور مي‌كردند، متوجه شدند صاحب قبر عذاب مي شود، سال ديگر كه از آنجا مي‌گذشت آرامشي بر او مشاهده كرد، هنگامي كه از خداوند سؤال كرد، خطاب آمد: «اين به خاطر كار خيري است كه فرزند صالح او انجام داد، جاده‌اي را اصلاح و يتيمي را پناه داد.»[1] 2. ارتباط همراه با صحبت در جواب از سوي دو طرف كه خود به دو نوع است:
الف. ارتباط در خواب
اين گونه ارتباط گاه به اراده ارواح صورت مي‌گيرد وگاه به اراده شخص خواب بيننده ـ يعني او با انجام برخي كارها زمينه ديدن آن شخص را در خواب فراهم مي‌كند ـ براي نمونه، حاج شيخ عباس قمي در كتاب «مفاتيح الجنان» در باب ششم از باقيات الصالحات دعاهائي را براي خواب ديدن يكي از پيامبران و امامان ـ عليهم السلام ـ  يا والدين يا يكي از مردگان، از روايات نقل كرده است.
اين نوع از ارتباط آن قدر به كثرت ذكر شده است كه جاي هيچ گونه انكاري ندارد، اما تشخيص رؤياي صادق از غير آن راهكارهاي خود را دارد و نمي توان هر خوابي را بر اين قسم حمل کرد و نيز نبايد به محظ نقل چنين خوابي از سوي کسي آن را پذيرفت.
ب. ارتباط در بيداري
اگر چه اصل امكان ارتباط با ارواح چيز محالي نيست؛ ولي چنان نيست كه از هر كسي ساخته باشد، بلكه شرايط ويژه و بسيار دشواري را مي‌طلبد و تنها افرادي خاص توانايي چنين كاري را دارند و چه بسا در ميان هزاران نفر از مدعيان آن يك نفر نيز به سختي بتوان يافت كه در ادعاي خود صادق باشد.
به هر حال، دانشمندان براي ارتباط با ارواح راه‌هاي متفاوتي مانند هيپنوتيزم و … ارايه كرده‌اند، دين مبين اسلام به طور كلي اين شيوه را نمي‌پسندد زيرا احتمال لغزش و انحراف در اين راه بسيار است. منتها ارتباط با ارواح را از راه تزكيه نفس اجازه مي‌دهد زيرا كسي كه وارسته است و خود را ساخته، چنانچه گام در اين راه بگذارد، انحرافش بسيار كم است و كاري بر خلاف رضاي خداوند انجام نمي‌دهد.[2] در پايان شايان ذكر است، مسئله ارتباط با ارواح امروزه در جهان مورد سوء استفاده عده زيادي قرار گرفته است و با استفاده از ساده لوحي ديگران از طريق«ميز چرخان»، «استكان»، «صفحه كاغذ حاوي حروف الفبا» خواسته‌اند با ارواح تماس حاصل كنند كه با بررسي‌هاي دقيق به عمل آمده، تقلبات اين گونه جلسات كه با هزاران اوهام آميخته شده، برملا گرديده است.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. معاد شناسي، سيد محمد حسين طهراني، انتشارات حكمت، ج 3.
2. معاد انسان و جهان، جعفر سبحاني، انتشارات مكتب اسلام، ص 81 به بعد.
3. الميزان، علامه طباطبائي، ذيل آيه 102 بقره.
4. جن و شيطان در ادبيات و اديان، زين‌العابدين دست داده، مؤسسه انتشارات اميد.

پي نوشت ها:
[1] . كليني، محمد بن يعقوب، اصول كافي، دارالكتب الاسلاميه، ج 6، ص 3.
[2] . براي آگاهي بيشتر، رك: زموديان، احمد، حقيقت روح، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، چاپ پنجم، ص 274.