بررسي تاريخ درست میلاد امام موسی کاظم علیه السلام

بررسي تاريخ درست میلاد امام موسی کاظم علیه السلام

یکی از مهمترین وظایف ما نسبت به پیامبر و اهل بیت علیهم السلام، حفظ حرمت عظیم، در برابر آن انوار مقدسه ‌الهی می باشد.

یکی از مصادیق حفظ حرمت ، بزرگداشت ولادت و شهادت های آن بزرگواران در طول سال می باشد. یعنی به نص حدیث شریف: «شیعتنا خلقوا من فاضل طینتنا یحزنون لحزننا و یفرحون لفرحنا» شیعیان ما از زیادی گِل ما آفریده شده اند در ایام حزن ما محزون و در ایام سرور ما شادمان هستند.

وخود این نشانه محبت و عرض ارادت به پیشگاه اهلبیت علیهم السلام می باشد. به عنوان مثال ماههای محرم و صفر، چون ایام حزن و اندوه و مصائب عظیم خاندان رسالت می باشد، شیعیان و محبین در سراسر عالم، بیرق عزا برافراشته و به عزاداری و سوگواری پرداخته و ازهرگونه سخن و عمل که دلالت بر شادی و سرور داشته باشد اجتناب می نماییند چرا که آموخته اند:

«هذا یومٌ فَرحت بِهِ آل زیادٍ و آل مروان…» و« هذا یَومٌ تَبَرکت بِهِ بنوا امیه …»

حتی اگر سالروز ولادت یکی از معصومین از لحاظ تقویم با سالروز شهادت دیگر معصومین مقارن شود به حکم عقل و عرف و فتوای مراجع تقلید ، عزا برشادی مقدم میباشد

مصداق مهم این موضوع هفتم صفر است که مشهور به ولادت امام کاظم علیه السلام شده و از طرفی به روایت صحیح تر شهادت سبط اکبر امام مجتبی علیه السلام هم در آنروز میباشد ودر ضمن همه ماه صفر ماه خزن بوده ویاد آور اسارت و هتک حرمت به اهلبیت است وچنان این مصیبت سنگین است که وقتی از که وقتی از امام سجاد علیه السلام سوال شد کجا در این سفر به شما سخت گذشت امام سه مرتبه فرموده اند: الشام الشام الشام ….

پس خزن عزا در اون ایان مقدم و شیعه ومحب واقعی آن کسی است که درجه حزن و مصیبت ، او هم ،همان اندازه مصیبت زده باشد، از طرفی برای سالروز ولادت امام کاظم علیه السلام قول معتبر دیگری وجود که حضرت درماه ذیحجه واقعه شده

در اینجا این روایت شریف را به صورت مختصر رو بررسی میکنیم:

قال الامام الحسن العسکریعلیه السلام: ولد بالأبوا بین مکه و المدینه  فی شهر ذی الحجه سنه مائه و سبعه و عشرین من الهجره.  دلائل الامامه ص 303.

امام عسکری علیه السلام فرمودند: امام کاظم علیه السلام در ابواء بین مکه  و مدینه در ماه ذی الحجه سال 127 هجری به دنیا آمدند.

با این حدیث که صراحتاً حضرت فرمودند در ماه ذیحجه، حدیث ابوبصیر هم فهمیده می شود. ابوبصیر می‌گوید در سالی که حضرت امام موسی بن جعفر علیه السلام متولد شدند من در خدمت امام صادق علیه السلام   به سفر حج رفتم و …

از روایت اول معلوم می شود که ابوبصیر در ماه ذی الحجه با حضرت صادق علیه السلام همسفر حج شده است. که معروف در کتاب شریف منتهی الامال و بلکه در کتب معتبر شیعه ذکر شده است.

کافی ج 1 – ص 385 – بحار الانوار ج 48 ص 3-  المحاسن برقی ج 2 ص 314 – بصائر الدرجات ص 460.

دلیل و موید دیگر روایتی است که از منهال قصاب در محاسن برقی ذکر شده:

عن منهال القصاب قال خرجت من مکه و أنا أرید المدینه بالابواء و قد ولد لابی عبدالله فسبقته الی المدینه و دخل بعدی بیوم فاطعم الناس ثلاثاً فکنت آکل فیمن یاکل فما أکل شیئا الی الغذ حتی أعود فاکل فمکثت بذلک ثلاثا اطعم حتی أرتفق ثم لا أطعم شئیا الی الغد.

ترجمه: از مکه به قصد تشرف به مدینه بیرون رفتم. هنگامی که به ابواء رسیدم دیدم خدا مولودی به امام صادق علیه السلام عطا فرموده است. من زودتر از آن حضرت به مدینه وارد شدم و آن حضرت یک روز بعد از من وارد شد و سه روز مردم رااطعام کرد.

(بحار الانوار ج 48 ص 4- المحاسن ج2 ص 418- وسائل الشیعهًْ ج 21  ص 401)

با وجود این روایات  متاسفانه روز مشخصی برای ولادت امام کاظم علیه السلام در ماه ذیحجه تعیین نشده است ، فقط این احتمال  است که در 15 ماه ذی الحجه که به حسب بعضی روایات امام هادی علیه السلام است شاید اشتباهی صورت گرفته باشد.

چون کنیه حضرت امام هادی علیه السلام ابوالحسن است و کنیه حضرت امام کاظم علیه السلام هم ابوالحسن است احتمال دارد که مطالبی که در 15 ذی الحجه برای ولادت امام هادی علیه السلام با کنیه ابوالحسن است منظور امام کاظم علیه السلام باشد.

دلیل دیگر اینست که ولادت امام هادی علیه السلام در ماه رجب است و عباراتی صریح بر این مطلب وجود دارد مثلا در دعای شریف امام زمان در ایام رجب که فرمودند: اللهم انی اسئلک بالمولودین فی رجب محمد بن علی الثانی و ابنه علی بن محمد المنتجب و اتقرب بهما الیک خیر القلوب…. خدایا  از تو در خواست دارم  به این دو مولودی که در ماه رجب به دنیا آمده اند، محمد بن علی الثانی امام جواد الائمه و پسرش علی بن محمد امام هادی علیه السلام و به این دو امام تقرب می جویم.

در اینجا صراحت کلام امام زمان علیه السلام دلالت بر ولادت امام جواد و امام هادی علیه السلام در ماه رجب را دارد.

و از طرفی این دعای شریف مدارک بسیار معتبری دارد از جمله:

(مصباح متهجد شیخ طوسی ج2 ص 805 – اقبال الاعمال ج2 ص 47، و ج 3 215 – بحار الانوار ج 50 ص 116.14 و ج 95 ص 349 – البلد الامین ص 180)

ذکر ابن عیاش أنه کان مولد أبی الحسن الثالث یوم الثانی من رجب و ذکر ایضاً أنه کان یوم الخامس….

ابن عیاش می گوید: تولد امام هادی  علیه السلام در روز دوم رجب بوده و روز پنجم نیز ذکر شده و می گوید

در اعلام الوری مرحوم طبرسی ص 339 می نویسد: حضرت امام هادی علیه السلام بر طبق روایتی پنجم رجب سال 212 بدنیا آمدند. و نیز در کشف  الغمه و ابن خشاب هم ولادت حضرت را در ماه رجب نقل می کنند.

(بحار الانوار ج 50 ص 14- بحار الانوار ج 50 ص 116- بحار الانوار ج 95 ص 349 – ملاذ الاخبار ج 9 ص 332 – مراه المعقول ج 6 ص 95- ریاض الابرار ج2 ص 439 – عوالم العلوم ج 23 ص 24)

با این حساب و نقل کلمات معصومین و اقوال علما ولادت امام هادی در رجب است و ولادت امام کاظم علیه السلام در ماه ذی الحجه، که بهترین روز برای احیاء سالروز حضرت همان 15 نیمه ذیحجه می باشد.

بخاطر اقوال مختلف و زیاد نیکوتر این است که این ولادت را به نام هر دو  امام بزرگوار احیاء و برپا کرد. یعنی روز 15 ذیحجه رو هم برای ولادت امام هادی علیه السلام و هم امام کاظم علیه السلام جشن می گیریم.

و چون این ایام نزدیک عید الله  اکبر غدیر خم است پس سعی می شود که این مناسبت مهم را به بهترین وجه ممکنه برگزار کنیم و وظیفه ماست با احیای جلسات و تبلیغ در مورد این قول معتبر ارادت قلبی خود را به خاندان  اهلبیت علیهم السلام نشان دهیم.

باشد که این اعمال موجبات مسرّت وتسکین دل نازنین ولی نعمتمان حضرت حجه بن الحسن العسکری  گردد.

به امید ظهور ایشان و آشکار شدن همه حقایق ….

اللهم عجل لولیک الفرج

نظر برخی از مراجع:

سوال: مشاهده می شود در ایام محرم و صفر بعضی جشنها مثل هفتم صفر بعنوان میلاد امام هفتم، اما بر پایه برخی روایات هفتم صفر روز شهادت امام مجتبی  علیه السلام نیز هست نظرحضرتعالی چیست؟

پاسخ مرحوم آیت الله میرزا جواد تبریزی: ماههای محرم و صفر ماه‌های حزن بر سید الشهدا و خاندان اهل بیت می‌باشد و باید به مراسم عزاداری و روضه خوانی بگذارد. والله العالم.

پاسخ آیت الله سیستانی: بسمه تعالی بزرگداشت شهادت سبط اکبر امام حسن مجتبی علیه السلام و ترتیب مجالسی برای آن حضرت و ذکر مصائب و یادآوری مناقب آن امام از مصادیق تعظیم شعائر است. و من یعظم شعائر الله فانها من تقوی القلوب .

متن جوابیه مرحوم آیت الله بهجت: بسمه تعالی، مناسب است در جمع بین دو قول در روز هفتم صفر به شهادت سبط اکبر امام مجتبی علیه السلام و تولد امام موسی کاظم علیه السلام ترتیب مجالس برای هر دو امام بزرگوار به اینکه مصائب امام دوم علیه السلام و مناقب امام هفتم  را متذکر و یادآور باشند و همین احتیاط حاصل می شود. و السلام اول صفر  1430 هـ ق

متن جوابیه آیت الله وحید خراسانی: بسم الله الرحمن الرحیم، به آنچه فقیه محقق، موسس حوزه علمیه فرموده‌اند باید عمل شود(طبق اخبار موثق حوزه علمیه نجف هفتم ماه صفر را به مناسبت شهادت امام حسن مجتبی علیه السلامتعطیل می نماید و مراسم سوگواری برگزار می کنند از شاگردان مرحوم شیخ عبدالکریم حائری موسس حوزه علمیه و آیت الله بروجردی نیز نقل می شود؛ نظر این دو بزرگوار در خصوص سالروز شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام روز هفتم ماه صفر بوده است؛ و با تعطیلی دروس این روز را به عزاداری می پرداختند.)

پاسخ آیت الله سید صادق روحانی: باسمه جلت اسمائه، جماعتی ازمحققین و علما مانند شیخ مفید، شهید و کاشف الغطاء بعد از تحقیق، روز هفتم صفر را روزشهادت آن حضرت نوشته اند من هم موقعی که در این مورد تحقیق می‌کردم، تقریبا اطمینان به این پیدا کردن بنابراین مقتضای شعائر، اقامه مجلس عزا، تعطیلی بازار، خروج  دسته جات و عزاداری در این روز است، وظیفه صدا و سیما برپایی عزداری است و تولد امام کاظم علیه السلام در این روز مانع نمی باشد.

بیائیم با بزرگداشت ولادت حضرت موسی بن جعفر  علیه السلام در ماه ذیحجه حفظ حرمت هفتم صفر ، بر دل خونین منجی غریب الیتام باشیم.


هفتم صفر شهادت امام حسن مجتبي يا ولادت امام موسي كاظم عليهما السلام؟

از جهت تاريخي دو ديدگاه درباره مهمترين مناسبت اين روز وجود دارد. يكي ميلاد امام كاظم(ع) و ديگري شهادت امام حسن مجتبي(ع). در ادامه كاوشي تاريخي درباره صحت و سند اين دو مناسبت را مرور مي كنيم:

مطلب اول: شهادت امام حسن مجتبي عليه السلام هفتم يا بيست و هشتم صفر؟ !

در تقويم، هفتم ماه صفر روز ميلاد امام موسي كاظم (عليه السلام) اعلام شده است در صورتي كه اين تاريخ طبق قول صحيح مصادف با شهادت امام حسن مجتبي (عليه السلام) است و از ديرباز در حوزه هزار ساله نجف اشرف هفتم صفر را روز شهادت امام مجتبي عليه السلام مي‌دانند و شيعيان عراق و ساير كشورها نيز در اين روز براي سبط اكبر؛ امام مجتبي (عليه السلام) اقامه عزا مي‌كنند اما در ايران شهادت سبط اكبر بيست و هشتم صفر است همزمان با رحلت پيامبر اعظم. چرا؟ !

در وقوع شهادت سبط اكبر پيامبر (صلي الله عليه و آله)، امام مجتبي (عليه السلام) در ماه صفر، بين علماي شيعه اختلافي وجود ندارد، لكن در ميان علماي شيعه در روز شهادت امام (عليه السلام) سه قول وجود دارد:

قول اول: (آخر ماه صفر) : روز آخر ماه صفر كه قائل آن شيخ كليني (قدس سره) مي‌باشد

قول دوم: (۲۸ صفر) : اولين قائل آن شيخ مفيد (قدس سره) در كتاب (مسارّ الشيعة) مي‌باشد. و اين در حالي است كه خود شيخ مفيد در كتاب ديگرش بنام (الارشاد) از ذكر اين روز به عنوان روز شهادت خودداري نموده است و تنها به ذكر ماه صفر اكتفا كرده است.

دومين قائل به اين قول شيخ طوسي (قدس سره) در كتاب (تهذيب الاحكام) است. و با توجه به اينكه شيخ كليني و شيخ مفيد (قدس سرهما) در شمار مشيخه او قرار داشته‌اند، تنها از كلام شيخ مفيد (قدس سره) در كتاب (الارشاد) تبعيت كرده است و روز خاصي را معين نكرده است. كه از عدم التزام و تعيين نكردن او به روز خاص در ماه صفر، مي‌توان استفاده نمود كه كلام شيوخ خود (كليني و شيخ مفيد) در بيست و هشتم و آخر ماه صفر را نپذيرفته است.

البته لازم به ذكر است كه قول بيست و هشتم صفر از سوي برخي مثل شيخ طبرسي و ابن شهرآشوب مازندراني (قدس سرهما) مورد تأييد قرار گرفته است.

قول سوم: (۷صفر) : اين قول مشهور ميباشد و از دو جهت حائز اهميت است:

جهت اول: از جهت قائلين به آن، در كمّ و كيف

اين قول از جهت قائلين به آن، در كمّيت و كيفيت نسبت به قائلين دو قول مذكور برتري دارد.

اما از جهت كيفيت؛ در لسان روايات به روز دقيق شهادت امام (عليه السلام) اشاره شده است و اين خود نشان از ترجيح اين قول نسبت به اقوال ديگر است بگونه‌اي كه در روايات به روز پنجشنبه اشاره شده است.

اما از جهت كميت؛ تعداد قائلين اين قول، از قائلين دو قول مذكور بيشتر است. كه در ادامه به اسناد آن اشاره ميكنيم.

لازم به ذكر است كه بنابر اسناد موجود، اين قول از زمان امام كاظم (عليه السلام) رواج داشته و از سوي قاسم بن ابراهيم الرسّي «البرسي» ۱۶۹-۲۴۶ ه. ق عنوان شده است.

از اين روايت قاسم بن ابراهيم، بزرگاني از فقهاء همچون شهيد اول، كفعمي، والد شيخ بهائي، شيخ بهائي در (توضيح المقاصد)، علامه مجلسي در (بحار الانوار)، شيخ عبدالله بحراني در (عوالم العلوم)، شيخ محمد حسن نجفي در (جواهر الكلام)، شيخ جعفر كاشف الغطاء در (كشف الغطاء) و شيخ عباس قمي در (انوار البهيّه) (قدس سرهم) پس از قرن هفتم تا زمان حاضر تبعيت نموده‌اند؛ كه به برخي از اين روايات اشاره ميكنيم:
اسناد وارده در كتب حديثي مبني بر شهادت در روز ۷ ماه صفر

سند اول: «تثبيت الامامة»

قديمي‌ترين منبعي كه در اين زمينه تا به حال يافت شده كتاب «تثبيت الامامة» تاليف «سيد قاسم بن ابراهيم الرسي» است كه در سال ۲۴۶ وفات يافته است. وي كه خود از نوادگان حضرت امام حسن مجتبي عليه السلام است، از زهاد و عباد و علماي زمان خويش بود كه داراي تأليفات فراواني است. گفتني است وي از روات احاديث هم بوده است و بدون واسطه از حضرت موسي بن جعفر (عليه السلام) روايت نقل ميكرده است. وي در كتاب خويش چنين آورده است:

«الامام الحسن عليه السلام ابوه الامام اميرالمومنين علي عليه السلام، امه فاطمه الزهراء سلام الله عليها، ولادته: ولد في المدينه ليلة النصف من شهر رمضان في السنة الثالثة للهجره، القابه: التقي، الزكي، السبط، وفاته: توفي في السابع من شهر صفر سنة خمسين من الهجرة»

سند دوم: قول شهيد اول

يكي ديگر از كساني كه قائل بودند شهادت سبط اكبر حضرت امام حسن مجتبي عليه السلام در هفتم ماه صفر واقع شده است، شهيد اول (متوفاي ۷۸۶) مي‌باشند ايشان در كتاب شريف «دروس» مي‌فرمايند: الامام، الزكي، ابومحمد الحسن بن علي سيد شباب اهل الجنه ولد بالمدينه يوم الثلاثاء منتصف شهر رمضان سنة اثنتين من الهجرة…و قبض بها مسموما يوم الخميس سابع صفر سنة تسع و اربعين من الهجرة.

سند سوم: مرحوم كفعمي

يكي ديگر از كساني كه قائل به شهادت امام حسن مجتبي در هفتم ماه صفر شده است، علامه بزرگوار و محدث كبير مرحوم كفعمي صاحب كتاب شريف «مصباح» مي‌باشد ايشان در اين كتاب چنين مي‌فرمايد: «ولد في يوم الثلاثاء منتصف شهر رمضان سنة ثلاث من الهجرة وتوفي يوم الخميس سابع شهر صفر سنة خمسين من الهجرة.

سند چهارم: پدر بزرگوار شيخ بهايي

يكي ديگر از بزرگاني كه قايل به شهادت امام حسن مجتبي (عليه السلام) در هفتم صفر مي‌باشد مرحوم علامه شيخ حسين والد مكرم شيخ بهايي در كتاب «وصول الاخبار الي اصول الاخبار» مي‌باشد، وي كه متوفاي سال ۹۸۴ هجري است در كتاب خويش ميفرمايد: «هو الامام الزكي ابومحمد سيد شباب اهل الجنه ولد بالمدينه يوم الثلاثاء منتصف شهر رمضان سنة اثنتين من الهجرة مسموما في المدينةيوم الخميس سابع شهر صفر سنة تسع او ثمان و اربعين و قيل سنة خمسين من الهجره عن سبع و اربعين سنة.

جهت دوم: سيره علماء

سيره علمي علماء و متشرعه و سنت عملي آنها اينگونه بوده است كه حضرات در روز هفتم ماه صفر، در كليه بلاد شيعه اقامهٔ عزا مينمودند. خصوصا اين سنت در نجف اشرف و حوزه علميه قم پس از ورود آيت الله العظمي حاج شيخ عبدالكريم حائري (قدس سره) به قم و تاسيس حوزه، دستور به تعطيلي بازار، حوزه علميه و اقامة عزا نمودند؛ و پس از ايشان تحفّظ اين سنت سيرهٔ بزرگاني همچون آيات عظام بروجردي و گلپايگاني (قدس سرهما) -كه هر كدام در زمان خود مسئوليت حوزه را به عهده داشته‌اند- بوده است.

مطلب دوم: ولادت امام كاظم (عليه السلام) صفر يا ماه ذي الحجه؟

ولادت امام كاظم (عليه السلام) در روز هفتم صفر با اينكه بين علما شهرتي پيدا كرده است ولي:

اولاً: بزرگاني چون شيخ كليني در (اصول كافي) و شيخ مفيد در (الارشاد و مسارّ الشيعه) و شيخ طوسي (قدس سرهم) در (تهذيب الاحكام) به قول ولادت آن حضرت در هفتم صفر اعتنا نكرده و از بيان آن ساكت مانده‌اند.

ثانياً: فحولي از علما چون شهيد اول در (الدروس)، شيخ محمد حسن نجفي در (جواهر الكلام) و شيخ جعفر كاشف الغطاء (قدس سرهم) در (كشف الغطاء) آن را ضعيف شمرده‌اند.

ثالثاً: در تاريخ ولادت امام كاظم (عليه السلام) رواياتي وارد شده است كه بزرگان از محدثين چون احمد بن خالد برقي در (المحاسن)، شيخ كليني در (اصول كافي)، محمد بن حسن صفّار در (بصائر الدرجات) و ابن جرير طبري شيعي (قدس سرهم) در (دلائل الامامة) از ابي بصير به طرق مختلف از امام صادق (عليه السلام) روايت كرده اند: كه اين ولادت پس از ايام حج سال ۱۲۷هجري قمري و هنگام مراجعت حضرت صادق (عليه السلام) به مدينه و در اولين منزل پس از جحفه به نام ابواء بوده است. كه به تصريح معجم البلدان ابواء ۳۳ ميل (حدود ۵۳ كيلومتر) تا جحفه فاصله دارد.

مطلب مهم: روايت ابي بصير قرينه‌اي است بر اتمام حج و بازگشت به مدينه در همان سالي كه امام كاظم (عليه السلام) در ابواء به دنيا آمده، و اين دلالت دارد بر اينكه امام كاظم در ماه ذي الحجه ديده به جهان گشود نه در ماه صفري كه درسال ۱۲۸ه نقل شده است.

رابعاً: ابن جرير طبري (قدس سره) متوفاي قرن چهارم در روايت ديگر از امام عسكري (عليه السلام) در (دلائل الامامة)، تصريح بر وقوع ولادت آن حضرت در ماه ذي الحجة نموده است.

در پايان اينكه مراجع معظم تقليد به تبعيت از سنت علماي سلف خصوصاً حاج شيخ عبدالكريم حائري (قدس سره) تأكيد نموده و بر اقامهٔ عزا در اين روز (۷صفر) و حركت دسته‌هاي عزاداري به عنوان روز شهادت امام حسن مجتبي (عليه السلام) اتفاق نموده‌اند؛ و در اين روز دروس سطوح عالي حوزه تعطيل مي‌گردد.

مطالب مشابه

2 دیدگاه

  1. ارولوژى
    1396-06-25 در 05:58 - پاسخ

    سلام.خواستم بابت وبسایت خوبتون
    ازتون تشکر کنم و امیدوارم باعث ایجاد انگیزه براتون بشه

  2. سلام
    1398-07-10 در 22:27 - پاسخ

    اول حذف ولادت امام کاظم و بعدش هم حذف کامل امام معصوم. اگر بهتون سخت میگذره، بهتره دین تان را عوض کنید ه جای دخل و صرف در تاریخ و اعتقاد مذهبی. میلاد امام آزاده حضرت موسی بن جعفر پیشاپیش بر دوستداران ایشان مبارک باد. دست تحریف کنندگان و دروغ گویان از این ساخت مقدس دور باد. هفتم صفر بر همه پیروان ایشان فرخنده باد