اسناد و منابع مکتوب خطبه فدک (۲)

اسناد و منابع مکتوب خطبه فدک (۲)

نویسنده:حسینعلى آذربادگان

ب : اسناد خطبه
اسناد و رجال این خطبه در منابع مزبور عبارتند از:

سند اول :
قال احمد بن طیفور:
حدّثنى جعفر بن محمد رجل من دیار مصر لقیته بالرافقه، قال: حدّثنى أبی، قال: اخبرنا موسى بن عیسى، قال: اخبرنا عبداللّه بن یونس، قال: اخبرنا جعفر الاحمر، عن زید بن على رحمه اللّه علیه، عن عمته زینب بنت الحسین( علیه السلام) قالت: … .

سند دوم :
قال احمد بن طیفور:
ذکرت لابى الحسین زید بن على بن الحسین بن على بن أبی طالب (صلوات اللّه علیهم) کلام فاطمه… فقال لى:… رواه مشایخ الشیعه و تدارسوه بینهم، و قد حدّث به الحسن بن علوان، عن عطیه العوفى، انه سمع عبداللّه بن الحسن یذکره عن أبیه… .

سند سوم :
قال احمد بن طیفور:
ذکرت لأبى الحسین زید بن على بن الحسین (بن زید بن على بن الحسین) بن على بن أبی طالب، کلام فاطمه عند منع أبی بکر إیّاها فدک… فقال لى: رأیت آل أبی طالب یروونه عن أبائهم و یُعلّمونه ابنائهم، و قد حدّثنیه أبی، عن جدى یبلغ عن فاطمه هذه الحکایه.

سند چهارم :
قال ابن أبی الحدید:
قال أبوبکر: حدّثنى محمد بن زکریا، قال: حدّثنى جعفر بن محمد بن عَماره الکندى، قال: حدثنى أبی، عن الحسین بن صالح بن حىّ، قال: حدثنى رجلان من بنى‌هاشم، عن زینب بنت على بن أبی طالب( علیه السلام)… .

سند پنجم :
قال ابن أبی الحدید:
قال أبو بکر: و حدثنى احمد بن محمد بن یزید، عن عبدالله بن محمد بن سلیمان، عن ابیه، عن عبدالله بن الحسن بن الحسن، قالوا جمیعاً: … .

سند ششم :
قال ابن أبی الحدید:
قال أبوبکر: و حدثنى عثمان بن عمران العجیفى، عن نائل بن نجیح، عن عمرو بن شمر، عن جابر الجعفى، عن أبی جعفر محمد بن على ( علیه السلام)… .

سند هفتم :
قال ابن أبی الحدید:
قال أبوبکر: حدثنى محمد بن زکریا، قال: حدثنى جعفر بن محمد بن عماره، قال: حدثنى أبی، عن الحسین بن صالح بن حىّ، قال: قال جعفر بن محمد بن على بن الحسین، عن أبیه( علیه السلام)… .

سند هشتم :
قال أبو جعفر الصدوق:
روى عن اسماعیل بن مهران، عن احمد بن محمد بن جابر، عن زینب بنت على( علیه السلام)، قالت: … .

سند نهم :
قال أبو جعفر الصدوق:
أخبرنى على بن حاتم، قال: حدثنا محمد بن اسلم، قال: حدثنى عبدالجلیل الباقلانى، قال: حدثنى الحسن بن موسى الخشّاب، حدثنى عبداللّه بن محمد العلوى، عن رجال من أهل بیته، عن زینب بنت على( علیه السلام)، عن فاطمه( علیه السلام)… .

سند دهم :
قال أبو جعفر الصدوق:
و اخبرنى على بن حاتم ایضاً، قال: حدّثنى محمد بن ابى عمیر، قال: حدثنى محمّد بن عماره، قال: حدثنى محمد بن ابراهیم المصرى، قال: حدثنى هارون بن یحیى الناشب، قال: حدثنا عبیداللّه بن موسى العبسى، عن عبیداللّه بن موسى العمرى، عن حفص الاحمر، عن زید بن على، عن عمته زینب بنت على، عن فاطمه( علیه السلام)… .

سند یازدهم :
قال السید بن طاووس:
ما ذکره الشیخ اسعد بن سقروه، فی کتاب الفائق عن الاربعین، عن الشیخ المعظم عندهم الحافظ الثقه بینهم، ابوبکر احمد بن موسى بن مردویه اصفهانى، فی کتاب المناقب، قال: اخبرنا اسحاق بن عبداللّه بن ابراهیم، قال: حدثنا احمد بن عبید بن ناصح النحوى، قال: حدثنا الزیادى محمد بن زیاد، قال: حدثنا شرقى بن قطامى، عن صالح بن کیسان، عن الزهرى، عن عروه، عن عائشه إنها قالت:… .

سند دوازدهم :
قال السید المرتضى:
اخبرنا ابو عبدالله محمد بن عمران المرزبانى، قال: حدثنى محمد بن احمد الکاتب، حدثنا احمد بن عبید بن ناصح النحوى، قال: حدثنا الزیادى، قال: حدثنا الشرقى بن القطامى، عن محمد بن اسحاق، قال: حدثنا صالح بن کیسان، عن عروه، عن عائشه، قالت:… .

سند سیزدهم :
قال السید المرتضى:
و اخبرنا ابو عبداللّه المرزبانى، قال: حدثنى على بن هارون، قال: اخبرنى عبداللّه بن احمد بن ابى طاهر، عن ابیه، قال: ذکرت لابى الحسین زید بن (على بن الحسین بن زید بن) على بن الحسین بن زید بن على کلام فاطمه… و قد حدث به الحسین بن علوان، عن عطیه العوفى، انه سمع عبداللّه بن الحسن یذکر عن أبیه هذا.

سند چهاردهم :
قال السید المرتضى:
قال المرزبانى: و حدثنا ابوبکر احمد بن محمد المکى، قال: حدثنا ابوالعینأ محمد بن القاسم السیمامى قال: حدثنا ابن عائشه… .

سند پانزدهم :
قال الخطیب الخوارزمى:
و بهذا الاسناد [و الاسناد هکذا: اخبرنى شهاب الاسلام ابوالنجیب سعد بن عبداللّه الهمدانى – فیما کتب إلىّ من همدان – اخبرنى الحافظ سلیمان بن ابراهیم – فیما کتب إلىّ من اصبهان سنه ثمان و ثمانین و اربعمائه -] عن الحافظ ابى بکر هذا، اخبرنا عبداللّه بن اسحاق، اخبرنا محمد بن زیاد، اخبرنا شرقى بن قطامى، عن صالح بن کیسان، عن الزهرى، عن عروه، عن عائشه، آنهاقالت:… .

سند شانزدهم :
قال أبو جعفر الطبرى:
حدثنى ابوالمفضل محمد بن عبداللّه، قال: حدثنا ابوالعباس احمد بن محمد بن سعید الهمدانى، قال: حدثنا احمد بن محمد بن عثمان بن سعید الهمدانى، قال: احمد بن محمد بن عثمان بن سعید الزیات، قال: حدثنا محمد بن الحسین القصبانى، قال: حدثنا احمد بن محمد بن ابى نصر البزنطى السکونى، عن ابان بن عثمان الاحمر، عن عکرمه، عن ابن عباس، قال:… .

سند هفدهم :
قال أبوجعفر الطبرى:
حدثنى القاضى ابواسحاق ابراهیم بن مخلد، قال: حدثتنى ام الفضل خدیجه بنت محمد بن احمد بن ابى الثلج، قالت: حدثنا العباس بن بکار، قال: حدثنا حرب بن میمون، عن زید بن على، عن آبائه( علیه السلام) قالوا….

سند هجدهم :
قال أبو جعفر الطبرى:
اخبرنى ابوالحسین محمد بن هارون بن موسى التّلعَکبرى، قال: حدثنا ابى، قال ابوالعباس احمد بن محمد بن سعید الهمدانى، قال: حدثنى محمد بن المفضل بن ابراهیم بن المفضل بن ابراهیم بن المفضل بن قیس الاشعرى، قال: حدثنا على بن حسان، عن عمه عبدالرحمان بن کثیر، عن ابى عبداللّه جعفر بن محمد ( علیه السلام) عن ابیه، عن جده على بن الحسین( علیه السلام)، عن عمته زینب بنت امیرالمؤمنین على بن ابى طالب( علیه السلام)، قالت: ….

سند نوزدهم :
قال أبو جعفر الطبرى:
قال ابوالعباس: حدثنا محمد بن المفضل بن ابراهیم الاشعرى، قال: حدثنى ابى، قال: حدثنا احمد بن محمد بن عمرو بن عثمان الجعفى، قال: حدثنى ابى، عن جعفر بن محمد، عن ابیه، عن جده على بن الحسین، عن عمته زینب بنت امیرالمؤمنین على بن ابى‌طالب ( علیه السلام)… .

سند بیستم :
قال أبو جعفر الطبرى:
حدثنى القاضى ابو اسحاق ابراهیم بن مخلد بن جعفر (بن مخلد) بن سهل بن حمران الدقاق، قال: حدثنى ام الفضل خدیجه بنت محمد بن احمد بن ابى الثلج، قالت: حدثنا ابو عبداللّه محمد بن احمد الصفوانى، قال: حدثنا ابو احمد عبدالعزیز بن یحیى الجلودى البصرى، قال: حدثنا محمد بن زکریا، قال: حدثنا جعفر (بن محمد) بن عماره الکندى، قال: حدثنى ابى، عن الحسن بن صالح بن حى – قال: و مارات عیناى مثله – حدثنى رجلان من بنى هاشم، عن زینب بنت على ( علیه السلام) قالت: … .

سند بیست و یکم :
قال أبوجعفر الطبرى:
حدثنى أبو اسحاق ابراهیم بن مخلد، قال: حدثتنى ام الفضل خدیجه بنت محمد، قالت: قال الصفوانى: حدثنى محمد بن محمد بن یزید مولى بنى هاشم، قال: حدثنى عبداللّه بن محمد بن سلیمان، عن عبداللّه بن الحسن بن الحسن، عن جماعه من اهله…

سند بیست و دوم :
قال أبو جعفر الطبرى:
حدثنى ابو اسحاق ابراهیم بن مخلد، قال: حدثتنى ام الفضل خدیجه بنت محمد قالت: قال الصفوانى: حدثنى ابى، عن عثمان، قال: حدثنا نائل بن نجیع، عن عمرو بن شمر، عن جابر الجعفى، عن ابى جعفر محمد بن على الباقر( علیه السلام)… .

سند بیست و سوم :
قال أبو جعفر الطبرى:
حدثنى القاضى ابو اسحاق ابراهیم بن مخلد بن جعفر بن حمران الدقاق، قال: حدثتنى ام الفضل خدیجه بنت محمد بن احمد بن ابى الثلج، قالت: حدثنا ابو عبداللّه محمد بن احمد الصفوانى، قال: حدثنا ابن عائشه….

سند بیست و چهارم :
قال أبو جعفر الطبرى:
حدثنى القاضى ابو اسحاق ابراهیم بن مخلد بن جعفر بن سهل بن حمران الدقاق، قال: حدثتنى ام الفضل خدیجه بنت محمد بن احمد بن ابى الثلج، قالت: حدثنا ابو عبداللّه محمد بن احمد الصفوانى، قال: حدثنا عبداللّه بن الضحاک، قال: حدثنا هشام بن محمد، عن ابیه… .

سند بیست و پنجم :
قال أبو جعفر الطبرى:
حدثنى القاضى ابو اسحاق ابراهیم بن مخلد بن جعفر بن سهل بن حمران الدقاق، قال: حدثتنى ام الفضل خدیجه بنت محمد بن احمد بن ابى الثلج، قالت: حدثنا ابو عبداللّه محمد بن احمد الصِفوانى، قال: حدثنا عبداللّه بن الضحاک، قال: حدثنا هشام بن محمد، عن عوانه… .

ج : طبقات راویان خطبه
خطبه فدک توسط ۹۲ راوى با ۲۵ طریق مختلف نقل شده است. راویان این خطبه در یازده طبقه جاى دارند. اسامى و طبقات آنها به شرح زیر است:

طبقه اوّل :
۱ – حسین بن على بن ابى‌طالب – علیه‌السلام – (م ۶۰ ه)
۲ – زینب بنت على بن ابى‌طالب – علیه‌السلام – (م ۶۲ه)
۳ – عبدالله بن عباس (م ۶۸ ه)
۴ – عائشه بنت ابى بکر (م ۵۸ ه)

طبقه دوم :
۱ – على بن حسین مشهور به زین‌العابدین و امام العارفین – علیه‌السلام – (م ۹۵ ه)
۲ – حسن بن حسن بن على، از فرزندان امام حسن مجتبى و یکى از بزرگان طالبین در زمان خود (م ۹۷ه)
۳ – زینبت بنت الحسین ( علیه السلام)، همسر حسن بن حسن‌
۴ – عکرمه بن عبدالله بن موسى بن عباس (م ۱۰۴ه)
۵ – عروه بن زبیر بن عوام (م ۹۳ ه)

طبقه سوم :
۱ – امام محمدباقر – علیه‌السلام – (م ۱۱۴ ه)
۲ – جابر بن یزید جُعفى، از اصحاب امام باقر و امام جعفر صادق – علیهماالسلام – (م ۱۲۸ه)
۳ – زید بن على بن حسین، معروف به زید شهید (م ۱۲۱ه)
۴ – عطیه بن سعد بن جُناده العوفى، معروف به عَطیه العُوفى(م ۱۱۱ه)
۵ – عبدالرحمان بن کثیر هاشمى (م ۱۲۰ ه)
۶ – محمد بن مسلم بن عبیدالله، معروف به زُهَرى (م ۱۲۴ه)
۷ – صالح بن کیسان (م ۱۴۰ه)

طبقه چهارم :
۱ – امام جعفر صادق – علیه‌السلام – (م ۱۴۸ ه)
۲ – عبدالله بن حسن بن حسن (م ۴۵ ه)
۳ – أبان بن تغلب (م ۱۴۱ ه)
۴ – عبدالله بن محمد العلوى (م ۱۴۵ه)
۵ – محمد بن سائب کلبى (م ۱۴۶ه)
۶ – الشرقى بن قطامى (م ۱۵۸ه)
۷ – محمد بن اسحاق بن یسار، صاحب المغازى (م ۱۵۱ه)
۸ – عوانه بن الحکم بن عیاض، ابوالحکم (م ۱۵۸ ه)
۹ – عمرو بن شمر بن یزید الجعفى (زنده در سال ۱۶۰ ه)
۱۰ – حرب بن میمون الانصارى، أبو الخطاب البصرى (م حدود ۱۶۰ ه)
۱۱ – حسن بن صالح بن حى (م ۱۶۸ ه)

طبقه پنجم :
۱ – أبان بن عثمان الاحمر (م ۱۸۲ ه)
۲ – حسین بن زید بن على (م ۱۹۰ ه)
۳ – جعفر بن زیاد الاحمر (م ۱۷۵ ه)
۴ – عبیداللّه بن موسى العمرى (م ۱۷۵ ه)
۵ – موسى بن عیسى العباس الهاشمى (م ۱۸۳ ه)
۶ – حسین بن علوان الکلبى (م ق ۲ ه)
۷ – على بن حسان بن کثیر الهاشمى‌
۸ – محمد بن عمرو بن عثمان الجعفى (ق ۲ ه)
۹ – عبداللّه بن یونس‌
۱۰ – نائل بن نجیح، أبو سهل البصرى‌

طبقه ششم :
۱ – احمد بن محمد بن ابى نصر بزنطى (م ۲۲۱ ه)
۲ – محمد بن ابى عمیر (م ۲۱۷ ه)
۳ – اسماعیل بن مهران (م ۲۲۰ ه)
۴ – محمد بن عماره
۵ – عباس بن بکار الضبّى (م ۲۲۲ ه)
۶ – عبیداللّه بن محمد، معروف بن ابن عائشه (م ۲۲۸ه)
۷ – عبیداللّه بن موسى العبسى (م ۲۲۱ ه)
۸ – عبداللّه بن الضحاک (م ۲۰۶ ه)
۹ – محمد بن حسین القصبانى (۲۲۱ ه)
۱۰ – محمد بن زیاد الزیادى (ق سوم)
۱۱ – محمد بن سلیمان‌
۱۲ – هشام بن محمد (م ۲۰۶ ه)

طبقه هفتم :
۱ – حسن بن موسى الخشّاب (م ۲۶۰ ه)
۲ – محمد بن خالد البرقى‌
۳ – یحیى بن حسین بن زید (م ۲۳۷ ه)
۴ – محمد بن اسلم (۲۷۰ ه)
۵ – زید بن على بن حسین بن زید (۲۷۰ ه)
۶ – جعفر بن محمد بن عماره
۷ – عبدالجلیل الباقلانى‌
۸ – جعفر بن محمد (۲۵۰ ه)
۹ – مفضل بن ابراهیم الاشعرى‌
۱۰ – عثمان بن عمران العجیفى‌

طبقه هشتم :
۱ – احمد بن ابى عبداللّه البرقى (م ۲۷۴ ه)
۲ – احمد بن عبید بن ناصح نحوى (م ۲۷۳ه)
۳ – محمد بن مفضّل بن ابراهیم الاشعرى‌
۴ – محمد بن زکریا البصرى (م ۲۹۸ ه)
۵ – احمد بن ابى طاهر، معروف به ابن طیفور (م ۲۸۰ ه)
۶ – عبدالله بن محمد بن سلیمان‌
۷ – محمد بن قاسم السیمامى (۲۸۲ ه)
۸ – سلیمان بن ابراهیم (م ۲۸۸ ه)
۹ – احمد بن محمد بن عثمان بن سعید الزیات‌

طبقه نهم :
۱ – على بن حسین السعد آبادى‌
۲ – محمد بن احمد بن محمد کاتب (م ۳۲۲ ه)
۳ – محمد بن موسى بن المتوکل (زنده در سال ۳۱۰ ه)
۴ – احمد بن عبدالعزیز الجوهرى (م ۳۲۳ ه)
۵ – احمد بن محمد المکى (م ۳۲۲ ه)
۶ – احمد بن محمد بن یزید، مولى بنى‌هاشم (۳۰۷ ه)
۷ – احمد بن عبدالله بن قضاعه الصفوانى (ق ۴ ه)

طبقه دهم :
۱ – عبدالعزیز بن یحیى الجلودى (م ۳۳۲ ه)
۲ – احمد بن محمد بن سعید الهمدانى، معروف به ابن عُقده (م ۳۳۲ ه)
۳ – عبدالله بن اسحاق (م ۳۴۹ ه)
۴ – محمد بن احمد الصفوانى (م ۳۵۲ ه)
۵ – على بن الحسین، معروف به ابوالفرج اصفهانى (م ۳۵۶ ه)
۶ – على بن هارون بن على بن یحیى (م ۳۵۲ ه)
۷ – على بن ابى سهل، حاتم بن أبی حاتم القزوینى (م ۳۰۵ ه)
۸ – عبدالله بن احمد بن طیفور (م ۳۵۲ ه)

طبقه یازدهم :
۱ – على بن الحسین معروف به شیخ صدوق (م ۳۸۱ ه)
۲ – هارون بن موسى بن احمد بن ابراهیم بن سعید، ابو محمد الشیبانى التلَعُکبَرى (م ۳۸۵ ه)
۳ – محمد بن عمران بن موسى، معروف به کاتب بغدادى (م ۳۸۴ ه)
۴ – محمد بن هارون بن موسى بن احمد التلعُکبرى (م ۳۸۵ ه)
۵ – محمد بن عبدالله الشیبانى (م ۳۸۷ ه)
۶ – خدیجه بنت محمد بن احمد بن ابى الثلج (اُم الفضل)

مطالب مشابه