زيور عقل
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
العقل زين والحمق شين .
عقل زينت آدم است ، و حماقت نادانى و زشتى است .
زينت انسان
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
العقل زينة الانسان و الصدق امانه اللسان .
عقل زينت انسان ، و راستگوئى امانت زبان است .
سرچشمه عقل
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
التواضع راءس العقل و التكبر راءس الجهل .
تواضع سرچشمه عقل است و تكبر سر منشاء جهل و نادانى .
عوامل سرزنش
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
اربع تشين الرجل : البخل والكذب والشره وسو الخلق .
چهار چيز از صفات سرزنش آور آدم است : بخل ورزيدن ، دروغ گفتن ، حرص خوردن و بد خلقى .
خير دنيا و آخرت
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
اربع من اعطيهن فقد اعطى خير الدنيا و الآخرة : صدق حديث ، و اداء امانة ، و عفة بطن ، و حسن خلق .
چهار چيز را خدا به هر كسى عطا كند خير دنيا و آخرت را به او عطا كرده است : راست گوئى ، ادا كردن امانت ، شكم را نگاه داشتن از غذاهاى شبه ناك و اخلاق نيكو داشتن .
نتيجه عقل
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
العاقل من عقل لسانه الا عن ذكر الله .
عاقل كسى است كه زبان خود را مهار كند، مگر از ذكر خداوند.
هوشمندى عاقل
قال اميرالمؤ منين عليه السلام
العاقل من لا يضيع له نفسا فيما لا ينفعه .
عاقل كسى است كه ضايع نمى كند يك نفس از عمر خود را در چيزيكه نفع باو نميدهد.
بهترين عمل
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
الاخلاص خيرالعمل .
بهترين كارها خلوص نيت در عمل است .
اسرار نابود كننده
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
الاقتصاد ينمى اقليل و الا سراف الجزيل .
ميانه روى ، مال كم را زياد مى كند و اسراف مال زياد را نابود مى كند.
كريم و لئيم
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
الكريم من صان عرضه بماله و اللئيم من صان ماله بعرضه .
كريم كه شخصى با گذشت است مال را فداى آبروى خود مى كند، و لئيم آبروى خود را فداى مال مى كند
تير زبان
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
احذروااللسان فانه سهم يخطى .
از زبان بترسيد به درستى كه آن تيرى است بسيار خطا رونده .
بفرمود از زبان خود حذر كن زجان خويشتن دفع خطر كن
كه آن باشد چو تيرى بس خطاكار تن و جانت كند ناگه گرفتار
نشانه هاى تقوى
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
ان للتقوى علامات : الخوف من الجليل ، و العمل بالتنزيل ، و القناعة بالقليل ، و الاستعداد ليوم الرحيل .
چهار چيز علامت تقوى است : خوف از خدا، عمل به قرآن ، قناعت به كم ، آمده بودن براى مرگ و روز رحلت .
علامتهاى تقوى چهار چيز است كه بس نيكو بر اهل تميز است
بقرآن عامل و خوف از جليل است به كم قانع مهيا بر رحيل است
انسان با انصاف
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
المنصف كريم و الظالم لئيم .
انسان با انصاف بزرگوار و كريم است ، و شخص ظالم پست و فرومايه است .
ديگر فرموده او منصف كريم است كند ايثار اگر او را نعيم است
ولى ظالم لئيم است و تبه كار گرش باشد ز دنيا مال بسيار
راستى رستگارى
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
الصدق نجاح و الكذب فضاح .
راستگويى موجب نجات است و دروغگويى سبب رسوايى است .
ديگر گفتا سخن چون راست گوئى نجات و رستگارى را بجوئى
واگر گوئى سخنهاى دروغين فضيحت آرى و رسوا و ننگين
عزت علم
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
العلم عز و الطاعة حرز.
علم عزت مى آورد و اطاعت در پناه خدا بودن است .
سپس فرمود علم به عزت بيارد بقلب خلق حبت را بكارد
بطاعت حرز جانت هست خلاق زآفتها نينديشى در آفاق
سربلندى قناعت
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
عز من قنع ، ذل من طمع .
عزت در قناعت است و خوارى در طمع است .
بگفت آنكس كه شد قانع عزيز است موقر در براهل تميز است
كسى را كو طمع كارى مرام است ذليل و خوار نزد خاص و عام است
تواضع تعالى بخش
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
التواضع يرفع و التكبر يضع .
تواضع آدم را بالا مى برد، و تكبر انسان را كوچك و پست مى كند.
بگفتا كن تواضع با خلايق بجاه و منزلت گردى تو لايق
تكبر گر كنى كوچك نمائى بنزد خلق پست و بينوائى
عنايت توفيق
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
التوكل كفاية ، والتوفيق عناية
كسى كه توكل بر خدا كند خداوند او را كفايت مى كند و به هر كس به خداوند عنايت فرمايد توفيقش مى دهد.
بگفتا هر كه را باشد توكل بس است او را خدا بنما تعقل
خدا چون با كسى دارد عنايت دهد توفيق او را بى نهايت
عبادت انديشه
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
الشكر زيادة والكفر عبادة .
شكر نعمت روزى را زياد مى كند، و فكر خوب در صنع خداوند عبادت است .
بشكر حق شود رزق تو افزون و اگر كفران كنى گردى پشيمان
تفكر گر كنى در صنع بازى از اين فكرت عبادت بهره دارى
دافعه ترشروئى
قال اميرالمؤ منين عليه السلام :
البشر مبرة ، العبوس معرة .
خوشروئى نيكوئى است در بين مردم ، و ترشروئى زشتى و باعث جدائى است .
بفرمود ار شوى خوشرو در عالم ز قلب دوستان بيرون برى غم
ترش روئى اگر باشد شعارت گريزان خلق باشد از كنارت
كتاب پانصد حديث اعتقادى و اخلاقى
نويسنده : احمد صادقى اردستانى
