تاکید پیامبر اسلام بر اظهار نكردن فقر

تاکید پیامبر اسلام بر اظهار نكردن فقر

استفاده از تجربه هاى ديگران

برخى انسان ها با زيركى و حسابگرى ويژه خود، از تجربه هاى ديگران بهره مى برند. بسيار اتفاق مى افتد كه افراد در كوتاه ترين زمان ممكن به كمك تجربه هاى ديگران به مسائل جديدى دست مى يابند، در حالى كه اگر به خود متكى بودند، براى رسيدن به آن، بايد زمان زياد و هزينه هاى هنگفت صرف مى كردند. بنابراين، انسان مى تواند با استفاده از تجربه هاى ارزنده ديگران كه حاصل سال ها رنج و تلاش آنان است:

الف) كاستى هاى تجربه گذشتگان را برطرف كند.

ب) به تجربه هاى تازه و غيرمنتظره اى دست يابد.

انسان مى تواند از اندوخته هاى جمعى ديگران، بيشترين بهره را ببرد. پيامبر اعظم (صلى الله عليه وآله) در اين باره مى فرمايد:

… لا حَكيمَ إِلاّ ذُو تَجْرِبَة.(19)

… آن كس كه تجربه نياندوزد، خردمند نيست.
استقامت

برخى افراد با اراده نيرومند، كارها را آغاز مى كنند، ولى پس از رخ دادن كوچك ترين مشكل، از آن دست مى كشند. بايد دانست هيچ مشكلى در برابر نيروى شگرف انسان، تاب ايستادگى ندارد و با مقاومت و پايدارى مى توان ضربه هاى نهايى را به عوامل سست كننده اراده وارد كرد. بكوشيم روح استقامت در برابر حوادث و پيشامدها را در وجودمان زنده نگه داريم و با بردبارى بر مشكلات چيره گرديم.

اساساً هر انسانى در زندگى با مسائل تلخ و شيرين و فراز و فرودهاى گوناگونى روبه رو خواهد شد. آدمى هرگاه در سختى ها قرار مى گيرد، نبايد نااميد و ناتوان باشد، بلكه بايد با توكل به خداوند منان و بردبارى، راه موفقيت را بپيمايد.

به طور كلى، كسى كه تاب تحمل مشكلات را ندارد و خود را مى بازد، ظرفيت وجودى متناسب ندارد و مانند بيدى است كه با هر بادى مى لرزد. در مقابل، كسانى كه با ايمان و بردبار هستند، در فراز و نشيب زندگى به كوهى استوار مى مانند كه حتى به برادران دينى خود نيز قوت قلب مى دهند. حضرت محمد (صلى الله عليه وآله) در اين باره مى فرمايد:

اِسْتَقيمُوا وَ نِعِمّا إِنْ إِسْتَقَمْتُمْ.(20)

استقامت كنيد و چه خوب است كه استوار باشيد.
اظهار خوشحالى از گناه

برخى پس از انجام دادن گناه، از كار خود شرمنده و پشيمان مى گردند و همين پشيمانى سبب مى شود كه به خدا روى آورند و ديگر به گناه آلوده نشوند. آنان مى كوشند تا ديگران هرگز از كارشان باخبر نشوند. در مقابل، عده اى ديگر چنان پرده حيا را دريده اند كه بدون هيچ نگرانى، ديگران را از كار زشت خود آگاه و حتى از آن، احساس خوشحالى مى كنند.

بى ترديد، اين افراد كه در رديف بدترين انسان ها قرار مى گيرند و در برابر آيين انسان ساز اسلام كه به پرده پوشى گناه دستور داده است، ايستاده اند، به عقوبتى دردناك دچار مى شوند. پيامبر گرامى اسلام در هشدارى آموزنده مى فرمايد:

مَنْ أَذْنَبَ وَ هُوَ يَضْحَكُ دَخَلَ النّارَ وَ هُوَ يَبْكى.(21)

هر كه گناه كند و خندان باشد، در حالى كه گريان است، وارد آتش  مى شود.
اظهار كردن حق

بسيارى از انسان ها با اينكه حق را تشخيص مى دهند، ولى از بيان صريح و آشكار آن خوددارى مى كنند. اين گريز از اداى حق و حقيقت، دلايل گوناگونى دارد. گاهى براى تضييع حقوق ديگران است. زمانى، به خاطر رنجشى است كه از طرف مقابل دارند و مى خواهند بدين وسيله، او را ناراحت كنند و مايه آرامش خود را فراهم آورند. گاهى هم ممكن است با اينكه در قلب، تمايل خاصى به اداى حق دارند، ولى ابهت و قدرت زورمندان، آنان را از بيان واقعيت بازمى دارد. اين در حالى است كه بر اساس آموزه هاى آزادى بخش اسلام، هر انسان مسلمان و آزاده اى وظيفه دارد به كمك مظلوم بشتابد. رسول آزادمردان جهان مى فرمايد:

لا تَمْنَعَنَّ اَحَدَكُمْ مَهابَةُ النّاسِ أَنْ يَقُومَ بِالْحَقِّ إِذا عَلِمَهُ.(22)

مبادا ابهت مردم، شما را از اقامه حق باز دارد.
اظهار نكردن فقر

بيشتر مردم بر اساس ظواهر قضاوت مى كنند; يعنى به محض اينكه دريافتند كسى از نظر مالى، وضعيت خوبى ندارد، به تصور اينكه مبادا روزى از او توقع و انتظارى داشته باشد، از وى كناره مى گيرند.

در اين حالت، براى شخص فقير هم پاى ديگران احترام قائل نمى شوند و حتى حاضر نيستند به سخنان منطقى و با ارزش او به اندازه سخنان پوچ و بى ارزش افراد توانگر گوش فرادهند.

با وجود اين، شايسته است انسان، با عزت نفس و خويشتن دارى، فقر و ندارى خود را نزد هر كس و ناكس اظهار نكند تا شخصيت او تخريب نشود. البته در شرايط اضطرارى، انسان بايد نيازمندى هاى خود را به ديگران بگويد تا بر اساس دستورهاى انسان دوستانه اسلام، نياز او برطرف شود. پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله) درباره حفظ آبرو و خويشتن دارى مى فرمايد:

مَنْ تَفَاقَرَ اِفْتَقَرَ.(23)

هر كس خود را فقير نشان دهد، فقير خواهد شد.
اعتدال و ميانه روى

خوش بينى و بدبينى بيش از اندازه ممكن است زيان هاى جبران ناپذيرى در پى داشته باشد. بدبينى بيش از اندازه مى تواند بناى مستحكم خانواده را در هم بكوبد. ساده انديشان بسيارى نيز بوده اند كه با خوش بينى بيش از اندازه و اعتماد نابجا، زمينه ساز فساد و تباهى فرزندان شان شده اند.

بنابراين، انسان بايد همواره جانب اعتدال و احتياط را پيش گيرد تا به پشيمانى دچار نگردد. اعتدال در همه موارد به ويژه وضعيت اقتصادى و معيشتى، توان مندى انسان را افزايش مى دهد و او را در برابر بحران ها بيمه مى كند. پيامبر رحمت مى فرمايد:

يا اَيُّها النّاسُ عَلَيْكُمْ بِالْقَصْدِ.(24)

اى مردم! ميانه روى را پيشه خود سازيد.
اميدوارى به رحمت خداوند

در هيچ حال، نبايد از بخشش خداوند بزرگ نااميد شد. ممكن است گناه فرد، بسيار بزرگ باشد، ولى هرگز نمى توان از رحمت پروردگار بزرگ و بخشنده قطع اميد كرد. گناه هر قدر بزرگ باشد، هرگز از رحمت بى پايان الهى بزرگ تر نيست. ازاين رو، نااميدى از رحمت خداوند، گناهى بزرگ شمرده شده است.

پس انسان مسلمان بايد در خوف و رجا باشد. از يك سو، به آمرزش الهى اميدوار باشد و از سوى ديگر، از گناه خود بترسد و به توبه و استغفار روى آورد. باشد كه درهاى رحمت حضرت حق بر وى گشوده شود و مورد آمرزش قرار گيرد. پيامبر بزرگ اسلام مى فرمايد:

أَلفاجِرُ الرّاجى لِرَحْمَةِ اللهِ تَعالى أَقْرَبُ مِنْها مِنَ الْعابِدِ الْمُقْنِطِ.(25)

بدكارى كه به رحمت خدا اميد دارد، از عابد نااميد، به خدا نزديك تر است.

(19) – همان، ش 2491.
(20) – همان، ش 286.
(21) – نهج الفصاحة، ش 2959.
(22) – همان، ش 2488.
(23) – همان، ش 2758.
(24) – نهج الفصاحة، ش 211.
(25) – همان، ش 2062.

مطالب مشابه