روزي متوكل دچار مسموميّت شد، پس نذر كرد كه اگر چنانچه بهبودي يابد «مال كثيري» در راه خدا صدقه دهد؛ اتفاقاً پس از چند روز عافيت يافت و حالش به بهبودي گرويد، بنابراين خواست تا به نذر خود عمل كند ولي ندانست كه «مال كثير» چه مقدار است. پس فقهاء و دانشمندان را جمع كرد و مشكل را با آنها در ميان گذاشت، لكن فقهاء در حدّ و اندازة «مال كثير» با هم اختلاف كردند، برخي گفتند: «اگر هزار درهم صدقه دهي نذرت را ادا كردهاي» ولي برخي ديگر گفتند: «مال كثير» معادل ده هزار درهم است» و برخي گفتند: «صد هزار درهم بايد بدهي»؛ و خلاصه امر بر آنها مشتبه شد و در آخر به نتيجهاي نرسيدند.
يكي از وزراء متوكل (كه گويا شيعه بوده) گفت: «يا اميرالمؤمنين! اگر من جواب صحيح را براي تو بياورم چه جايزهاي به من ميدهي؟»
متوكل گفت: «اگر پاسخ صحيح دهي، ده هزار درهم پاداش خواهي گرفت ولي بدان كه اگر جوابت غلط باشد، سرت را از دست خواهي داد.»
پس وزير خدمت حضرت امام هادي ـ عليهالسّلام ـ مشرف گشت و سؤال را مطرح كرد.
حضرت فرمود: «به متوكل بگو اگر هشتاد درهم صدقه دهي به نذرت عمل كردهاي.»
وزير پاسخ را به متوكل رساند. متوكل پرسيد: «اين پاسخ از خودت نيست، بگو از چه كسي پرسيدهاي؟»
وزير جريان را نقل كرد. متوكل پرسيد: «برو از حضرت سؤال كن دليل شما بر اين مدّعا چيست؟»
پس وزير علت را جويا شد. حضرت فرمودند:«بدليل اين آية شريفه «وَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللهُ في مَواطِنَ كثيرةٍ»[1] يعني «اي پيامبر ما تو را در جنگهاي بسياري ياري كرديم». و همه خاندان ما روايت كردهاند كه تعداد جنگهاي پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ هشتاد و سه جنگ بود، پس چون مواطن كثيرة مساوي با هشتاد و سه است، مال كثير نيز معادل هشتاد و سه درهم خواهد بود.»
متوكل پاسخ حضرت را پسنديد و هشتاد و سه درهم صدقه داد.[1] . سورة توبه، آية 26.
امام هادي(ع)در حل مشكلات علمي متوكل
