نويسنده:محمد علي خسروي
سرزمين پهناور خراسان از ديرباز مهد علم، هنر، ادبيات، عرفان، دلاوري و فداکاري و خاستگاه بسياري از فرهيختگان، دانشمندان، فقيهان، مفسران، منجمان و مورخان برجستهي جهان اسلام بوده است. گذشته از همهي اين مفاخر آنچه خراسان را رشک بهشت و کعبهي آمال و مشرق آفتاب معرفت ساخته بارگاه ملکوتي هشتمين امام معصوم علي بن موسي عليهما آلاف التحية و الثنا است. جاذبهي معنوي حضرت رضا (ع) و خصلت نوع دوستي مردم آن سامان زمينهاي را فراهم آورده است تا بسياري از انسانهاي مخلص و فداکار آثار خير و عامالمنفعهي فراواني را در جهت خدمت به زائران آن حضرت و يا رفاه حال محرومان از خود برجاي گذارند. وجود دهها درمانگاه خيريه، مدرسهي علميه، گرمابه و آب انبار، رباط و کاروانسراي بين راهي، مراکز تربيتي و پرورشي سفرهي پربرکت و رنگيني است که به دست واقفان نيکانديش در سراسر آن استان گسترده شده است.
خراسان به لحاظ اين قداست معنوي و با وسعت جغرافيايي و اهميت تاريخي و سوقالجيشي که دارد ميتواند نمونهاي عالي براي بررسي و تحقيق در مورد تبعات و آثار وقف در تاريخ گذشته و معاصر ما باشد. ما بر اين باوريم که وقف و فرهنگ توجه به امور خيريه ميتواند جوابگوي بسياري از معضلات اجتماعي ما باشد.
با مطالعهي اين ويژهنامه که تنها بخش کوچکي از آثار گرانبهاي وقف را ارائه کرده است، به خوبي ميتوان دريافت که نقش اوقاف کشور در حال حاضر گرچه ارزنده و مفيد است، اما نسبت به آنچه در گذشته بوده و امروز ميتواند و بايد بر عهدهي اوقاف باشد بسيار اندک است. بويژه با توجه به نيازهاي جديد و مشکلات خاصي که زائيدهي تحولات صنعتي و اجتماعي زمان ماست و به ناچار چارهانديشيها و وقفهاي جديد و متفاوتي را ميطلبد، و اين نيازمند حرکتي مردمي با حمايت جدي دستگاههاي اجرايي و قانونگذاري و قضايي است که با اتخاذ شيوههاي درست و يافتن راهکارهاي متناسب با شرايط روز تحولي اساسي در اين بخش مهم اجتماعي – فرهنگي ايجاد شود. اما اين غفلت ناشي از چه امري است؟ شايد بتوان گفت يکي از دلايل عمدهي آن بياطلاعي و يا کماطلاعي از کارکرد فرهنگي و اقتصادي نهاد وقف و اصولا غفلت از کارآيي مفاهيم و اصول اسلامي است که کمابيش گريبانگير برخي افراد از جمله در بدنهي برنامهريزي کلان کشور است. اين غفلت موجب شده امر وقف آنگونه که بايد مورد توجه قرار نگيرد. توجه دستاندرکاران را به اين نکته جلب ميکنيم که رونق وقف، رونق کشور و جامعهي اسلامي است و عوايد آن مستقيم و غير مستقيم شامل حال آحاد مردم و همهي کشور ميگردد. در واقع احياي وقف احياي ارزشهاي متعالي انساني و تقويت بنيانهاي عاطفي و همبستگي ملي است.
به هر حال آنچه در اين شمارهي ميراث جاويدان به عنوان «ويژهنامهي خراسان» آمده است، پاسداشتي است از واقفان و نيکوکاران استان خراسان و آثار خير آنان، که سعي شده است تا با ارائهي نمونههايي از موقوفات متنوع آن استان همراه با اطلاعات صحيح و تحليلهاي منطقي، زمينهي بررسيها و برنامهريزيهاي سازنده هر چه بيشتر فراهم آيد.
منبع:ميراث جاويدان
