ما در جامعه‌اي زندگي مي‌كنيم كه افراد آن درك‌هاي متفاوت، اخلاق‌ گوناگون، طبع‌ها و سليقه‌هاي متباين از هم دارند. بنابراين، چگونه مي‌توان در ميان چنين انسانهايي بدون شناخت روحيات آنها و بدون آن كه با اصول و مهارت‌هاي اجتماعي آشنا باشيم، زندگي كرد؟ شيوة برخورد با ديگران و آشنايي با اصول و مهارت‌هاي روابط اجتماعي از اهميت ويژه‌اي برخوردار است زيرا همة ما بخش عمده اي از زندگاني خود را در ارتباط با ديگران سپري مي‌كنيم و تحقيقات نشان داده است كه 75 درصد اوقات روزانة ما صرف ارتباط با ديگران مي‌شود و شايد بتوان گفت كه 75 درصد موفقيت‌هاي ما نيز به روابط ما با ديگران وابسته است.[1] اين كه مي‌بينيم برخي افراد در روابط اجتماعي خود موفق هستند و قدرت تأثيرگذاري و نفوذ بر ديگران را دارند، اگر خوب دقت كنيم و رفتار آنها را مورد تجزيه و تحليل قرار دهيم، مي‌بينم كه آنها در اثر تمرين و تجربه يك سري اصول و مهارتهايي را فرا گرفته‌اند كه اگر ما نيز آنها را رعايت كنيم و به جا و مناسب بكار بريم، روابط ما با ديگران بهبود مي‌يابد و مي‌توانيم هم در خانواده و هم در جامعه سازگاري بيشتري داشته باشيم و با همة افراد و سليقه‌هاي مختلف كنار بياييم.
1. پذيرش بدون قيد و شرط ديگران
با هر كس كه ملاقات مي‌كنيد اولين چيزي كه از شما انتظار دارد اين است كه مورد پذيرش و قبول شما واقع شود. همان گونه كه شما دوست داريد ديگران شما را بپذيرند. قبول داشتن و پذيرش ديگران به اين معني است كه ما از داوري و قضاوت دربارة ديگران كه سليقه‌ها و اخلاق متفاوت از ما دارند، اجتناب نموده و صرفاً به عنوان يك شهروند يا فردي از جامعه بپذيريم. يكي از مشكلات اصلي كه نمي‌توانيم با افراد داراي اخلاق گوناگون كنار بياييم، همين نكته است يعني ما عادت نكرده‌ايم كه ديگران را بدون قيد و شرط بپذيريم و اغلب، رفتار و موضعگيري ما در قبال ديگران به اين صورت است كه مي‌گوييم: «اگر مطابق ميل من رفتار كني قبولت دارم.» بسياري از مشكلات خانواده‌ها و روابط ناسالم والدين ـ فرزندان از همين جا ناشي مي‌شود. اگر در سطح جامعه و خانواده روابط افراد بر مبناي اصل پذيرش بدون قيد و شرط شكل بگيرد و افراد سليقه‌ها و اخلاق متفاوت ديگران را تحمل كنند، بسياري از مشكلات اجتماعي حل مي‌شود و صفا و صميميت در خانواده و جامعه حاكم مي‌گردد.
2. از بدبيني و سوء ظن نسبت به ديگران پرهيز كنيم
تفاوتهاي فردي يكي از موضوعاتي است كه در روان شناسي به اثبات رسيده است به اين معنا كه انسانها هم از لحاظ ظاهري و هم از لحاظ اخلاقي و روحي يا به تعبير دقيقتر ويژگي‌هاي شخصي كاملا متفاوت از يكديگراند.[2] اين كه مي‌بينيم افراد اخلاق متفاوت از هم دارند، مربوط به تيپ شخصيتي آنها است، يعني شخصيت آنان اين گونه شكل گرفته است. براي آن كه بتوانيم با افراد داراي اخلاق و روحيات متفاوت كنار بياييم و زندگي كنيم، بايد از برچسب زدن و قضاوت و پيش داوري جداً پرهيز نموده و نسبت به ديگران نگرشي مثبت داشته باشيم. اگر هم بنا است اخلاق و رفتار ديگران را اصلاح كنيم در ابتدا چاره‌اي نيست، جز اين كه في الجمله آنان را بپذيريم و رابطة عاطفي برقرار كنيم. اين كه چرا شخصيت و اخلاق ديگران متفاوت است و چه عواملي باعث شده تا شخصيت آنان اين گونه شكل بگيرد، موضوع ديگري است. آن چه براي ما مهم است اين است كه چگونه با اين افراد كنار بياييم و اخلاق و رفتار آنان را در دراز مدت اصلاح كنيم. براي رسيدن به اين هدف بايد نسبت به آنان نگرشي مثبت داشته و از قضاوت و پيش داوري پرهيز كنيم.
3. به نظرات و پيشنهادات ديگران گوش دهيم
يكي ديگر از عواملي كه مي‌تواند در بهبود روابط اجتماعي مؤثر باشد و زمينة ارتباط سالم با ديگران حتي آنهايي را كه اخلاق متفاوت دارند، فراهم سازد، اين است كه در هنگام صحبت و گفتگو با آنان، اجازه دهيم تا نظرات و پيشنهادات خود را بيان كنند. روان شناسان معتقدند «يكي از بهترين نوازش‌ها، گوش دادن به حرف ديگران است. بگذاريد ديگران حرف‌شان را تمام كنند، حوصله داشته باشيد و به ديگران فرصت دهيد. سرتان را تند تند تكان ندهيد و بي‌تابي نكنيد، زيرا معناي اين حركات چيزي نيست جز اين كه مي‌خواهيد به مخاطب خود بگوييد: زودتر حرفت را بزن، من حوصله ندارم….»[3] افرادي كه در روابط اجتماعي خود موفق هستند و مي‌توانند با افراد مختلف دوست شوند و بر آنها نفوذ داشته باشند، كليد موفقيت آنان در اين است كه سعي مي‌كنند به نظرات و پيشنهادات ديگران گوش دهند و در مواردي هم بپذيرند. شما نيز اگر مي‌خواهيد در روابط اجتماعي خود موفق شويد و با افراد داراي اخلاق و سليقه‌هاي متفاوت دوست و صميمي شويد، بايد اين مهارتها را تمرين كنيد و ياد بگيريد.
4. از ضمير «من» استفاده كنيد
اخلاق و رفتار ديگران چه بسا ممكن است باعث ناراحتي شما شود، در اين گونه موارد شما اگر بگوييد: «تو مرا ناراحت كردي» قطعا به طرف بر مي‌خورد و موضعگيري مي‌كند لذا بهتر است در بيان و توصيف احساستان از ضمير «من» استفاده كنيد. «من ناراحتم».
5. احساس خود را نسبت به رفتار ديگران بيان كنيد نه نسبت به خود آنها
يكي از مسايلي كه باعث به هم خوردن روابط ما با ديگران مي‌شود و نمي‌توانيم با ديگران رابطة صميمي داشته باشيم اين است كه وقتي از ديگران رفتار ناشايستي مشاهده مي‌كنيم، شخصيت آنها را زير سؤال مي‌بريم و مي‌گوييم فلاني آدم بدي است. در اين گونه موارد بايد از قضاوت دربارة ‌شخصيت افراد پرهيز نموده و نسبت به رفتار آنان قضاوت كنيم. مثلاً بگوييم شما آدم بزرگواري هستيد، اگر سعي كنيد برخي رفتارهايي را كه در شأن شما نيست، ترك نموده و از اين پس اين گونه عمل كنيد، ‌خيلي بهتر است.
رعايت اين نكات مي‌تواند در روابط اجتماعي ما با ديگر افرادي كه اخلاق متفاوت از ما دارند، مفيد و راهگشا باشد.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. دولابي . محمد اسماعيل . طوباي محبت . انتشارات محبت . چاپ دوم . 1381 .
2. رنجبر زاده . ذبيح الله . مهر بورزيم زندگي كنيم . نشر زهره . چاپ اول . 1379 .
3. ديلمي . احمد و آذربايجاني . مسعود . اخلاق اسلامي . دفتر نشر معارف . چاپ دوم . 1380 .

پي نوشت ها:
[1] . براي مطالعه بيشتر ر.ك : شجاعي . محمد صادق . مجلة حديث زندگي . شمارة يك . ص 28 ـ 32 . سال دوم . 1382 .
[2] . براي مطالعه بيشتر ر.ك : رنجبر زاده . ذبيح الله . مهر بورزيم زندگي كنيم . ص 4 . نشر زهره . چاپ اول . 1379 .
[3] . مراجعه شود به : پي فرگاس . جوزف . روان شناسي تعامل اجتماعي . ترجمه  : بيگي . خشايار و فيروز بخت . مهرداد . ص 294 ـ 336 . انتشارات ابجد . چاپ اول . 1373 .