تا آنجا كه من مي دانم كمال زن در كار كردن (شغل دائمي) نيست ولي به عنوان مثال جامعه به پزشك خانم هم نياز دارد. حال كدام كار بهتر است و تكليف چيست؟

ما نيز مانند شما با اين جمله موافق هستيم كه «كمال زن در كار كردن نيست». هيچ شك و شبهه اي در اين مورد وجود ندارد، حتي كشورهاي غربي مدعي تمدن، كه فرياد آنها در برابري زن و مرد گوش فلك را كر كرده، كم كم به همين نتيجه رسيده اند كه بعضي مقولات _ مثل كار كردن زن _ گاهي براي زن خطر آفرين است. از اين رو آنهايي كه مقداري از انسانيت در وجود آنها هست با اين مقوله به مبارزه برخاسته و آن را نافي شخصيت زن _ با ويژگيهاي منحصر به فردش _ مي دانند.
از نگاه ما هم كمال انساني چيزي فراتر از اين حرفهاست؛ بنابراين ما نبايد كمال زن را با كار كردن گره بزنيم. وقتي كه اين دو مطلب را «که شغل دائمي کمال زن نيست» و «نياز جامعه به برخي از تخصص هاي زنانه» در کنار هم قرار مي دهيم، دچار همين تناقض مي شويم كه بالاخره كارهايي مثل پزشكي _ به ويژه در باب بيماري هاي مخصوص زنان _ براي جامعه لازم است و بايد زناني باشند كه به اين امور بپردازند و … .

وظايف زن و مرد:
اگر ما نگاهمان را به كمال زن عوض كنيم و زاوية ديدمان را بر دستورات الهي و ديني منطبق نماييم آنگاه است كه بهتر مي توانيم به اين موضوعات نظر بيندازيم. كمال زن و ديگر افراد انساني عمل به وظايف محوّله به اوست. بعضي وظايف مشترك ميان همة انسان ها است و جنسيت هيچ وجه تمايزي براي آنها ايجاد نمي كند و بعضي ديگر بر اساس روحيات و ويژگيهاي هر جنسي مخصوص همان جنس است. گاهي نبرد زن در ميدان جنگ و دوشادوش مردان، يك وظيفه محسوب شده و عمل به آن نشان از كمال فكري و عقيدتي او است. عفت، حيا و پاكدامني زن مسلمان، حضور در عرصه هاي علمي كه براي زن به صورت واجب در آمده است و … همه از كمال زن خبر مي دهند. در پاره اي اوقات كار كردن زن به خاطر وجود مشكلات سخت اقتصادي و دوري از آفات غير قابل كنترل، فقر و تنگدستي، يك وظيفه و ضرورت به حساب مي آيد و چون عمل به وظيفه كرده عمل او را بايد در راستاي كمال طلبي او دانست.
آري مهم اين است كه بايد ما به وظيفة خود عمل كنيم. همان وظايفي كه قرآن كريم و اهل بيت عصمت و طهارت _ عليهم السلام _ بر دوش تك تك افراد گذاشته اند.
از اين رو كار بيرون از خانه براي زن وظيفه مي شود و گاهي كار بيرون از خانه مخلّ بنيان خانواده و ضرر آفرين.
خداوند مشاركت زنان در مراتب بالاي سياسي را در قالب بيعت تأييد مي كند و مي فرمايد:
«اي پيامبر اگر زنان مؤمن آمدند تا بيعت كنند، بدين شرط كه هيچ كس را شريك خدا قرار ندهند و … و در كارهاي نيك از تو نافرماني نكنند، با آنها بيعت كن و از خدا برايشان آمرزش بخواه»[1].
يا در جايي ديگر، خداوند نظارت بر رفتارهاي اجتماعي (امر به معروف و نهي از منكر) را به عنوان يك حق به زنان و مردان سپرده است. از جمله در سورة توبه مي فرمايد:
«مردان مؤمن و زنان مؤمن بر يكديگر ولايت دارند، به نيكي فرمان مي دهند و از ناشايست باز مي دارند»[2].
واجب كفايي:
بگذاريد به گونه اي ديگر سخن را پي بگيريم، بقاي نظام اجتماعي ايجاب مي كند افراد به مشاغل گوناگون بپردازند و ضرورت هاي جامعه را پاسخ گويند. در فقه اسلامي دسته اي از مشاغل واجب كفايي است، يعني اگر هيچ كس آن شغل را به عهده نگيرد بر همة مسلمانان واجب است كه آن شغل را راه بيندازند تا نظام اجتماعي به هم نخورد، مانند طبابت، نانوايي، قابلگي و … . اگرچه از تعاليم اسلامي استفاده مي شود كه نخستين وظيفة زن رسيدگي به خانه و تربيت فرزند مي باشد و پيامبر اكرم _ صلّي الله عليه و آله _ فرموده اند: «بهترين زنان كساني اند كه بچه زا، عفيف، سازگار و در تربيت فرزندان كوشا باشند»[3]. لكن از آنجا كه بعضي از حرفه ها واجب كفايي است و بعضي فقها نيز مي فرمايند اگر زني صاحب شغلي بود، جايز نيست در همان مورد (زنان) به مردان مراجعه شود؛[4] بر زنها واجب مي شود اين حرفه ها را _ با رعايت عفاف، تقوا و شرايط _ عهده دار شوند، مثل دوزندگي براي زنان، مامايي، تعليم و تربيت، پزشكي و … . بر همين اساس است كه سفارش مي كنند تا مي توانيد زنها و دختران خود را به نزد پزشك زن ببريد نه مرد!
تاريخ چه مي گويد؟
اگر پروندة زنان شيعي در زمان پيغمبر و ائمه _ عليهم السلام _  را بررسي كنيم و حضور آنها را در صحنه هاي جنگ و ميدانهاي اقتصادي ببينيم، و همين طور به سخنان پيامبر _ صلّي الله عليه و آله _ در مواجهه با اين افراد توجه كنيم خواهيم يافت كه نمي توان كار كردن زن را 100% تأئيد يا رد كرد. بلكه بايد به شرايط موجود، قابليت ها و ويژگيهاي فرد توجه كرد و با ارزشگذاري آن، اگر به حد ضرورت رسيد و وظيفه اي شد بر دوش زن، عمل به آن لازم است. وقتي سيرة حضرت زهرا _ سلام الله عليها _ را مطالعه مي كنيم مي بينيم كه ايشان نيز سعادت زن را در كار داخل منزل مي دانند و خود ايشان در هنگام ضرورت (سخنراني در جريان فدك و …) با عفاف كامل از خانه خارج
مي شدند.
بنابراين در پايان تكرار مي كنيم كه كار زن دو نوع مي تواند باشد: يا وظيفه اي است كه به هر دليلي بر عهدة اوست و اين كار چون «وظيفه» است، در انجام آن هيچ شك و شبهه اي نيست اما اگر اين كار به حد ضرورت و وظيفه نرسيده باشد و افراد ديگري باشند كه انجام بدهند ديگر سزاوار نيست كه زن سراغ چنين كارهايي برود.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. نقش زنان شيعه در عصر امام علي _ عليه السلام _ ، سيداحمد فاضلي، قم، انتشارات ميثم تمار، 1381.
2. احكام روابط زن و مرد و مسائل اجتماعي آن، تهيه و تنظيم: سيد مسعود معصوم، قم، انتشارات بوستان كتاب، 1380.
3. زن در آيينه جلال و جمال ـ آيه الله جوادي آملي ـ .

پي نوشت ها:
[1] . ممتحنه/ 12.
[2] . توبه/ 71.
[3] . نهج الفصاحه، گردآورنده: مرتضي فريد تنكابني، قسمت «زن»، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامي، چاپ 5،  1379 ش، ص 347.
[4] . رساله هاي عمليه.