چه عواملي باعث افزايش و كاهش روزي در يك خانه مي شود لطفاً توضيح دهيد؟
کار و تلاش
اصلي ترين عامل در كسب روزي براي انسان تلاش و كوشش و همت خود اوست چرا كه ليس للإنسان إلا ما سعي[1] براي انسان هيچ چيز نيست مگر آنچه كه كوشيده و به دست آورده يعني اگر تلاش نمود و حركت كرد خداوند نيز در دامان او بركت مي نهد و اگر سستي كرد چيزي جز تنگدستي نصيب خود نكرده است و خداوند در جاي ديگر مي فرمايد: هر كس بر وفق كوشش و تلاش جزا مي يابد.[2] و در اين رهگذر هر كس كمر همت بست و به دنبال كسب روزي رفت چه مادي و چه معنوي سود جست و هر كس تنبلي كرد جز زيان افسون براي خود فراهم نكرده است و در عين اين تلاش براي كسب روزي از معصومين سفارش شده كه حتي نبايد غم روزي فردا را بخوريم رسول اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ به امام علي ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: لا تهتم برزق غد فان كل غد يأتي برزقه؛[3] خود را به زحمت نينداز براي رزق فردا كه هر روز روزي آن روز به همراهش مي رسد.
26. صبح زود به دنبال كسب رفتن
تجارت
يكي ديگر از عوامل زيادتي روزي كه در روايات به آن بسيار سفارش شده است تجارت است مثلاً در كتاب شريف وسائل الشيعه فصلي از احاديث آمده است كه فقط ما را تشويق به توليد و تجارت مي كند كه ما از باب نمونه چند مورد را ذكر ميكنيم در حديثي از امام صادق ـ عليه السلام ـ آمده است: تسعه أعشار الرزق في التجارة؛ نُه دهم از رزق در تجارت است.[4] و حتي اين تشويق به جايي رسيده كه معصومين آن را سبب زيادي عقل مي دانند در حديثي از امام صادق آمده است كه: تجارت عقل را زياد مي كند.[5] و در مقابل احاديثي نيز آمده اند كه دلالت بر كراهت ترك تجارت مي كند.
توکل به خدا
ديگر از عواملي كه سبب ازدياد روزي مي شود توكل به خداوند است در تمامي امور زندگي خصوصاً در رزق و روزي چرا كه خداوند موجودي را كه آفريد و به آن احسن الخالقين گفت و او را خليفه در روي زمين قرار داد هرگز از ياد نمي برد همانطور كه روزي پرندگان آسمان و جنبندگان كوچك زير زمين را از ياد نمي برد. و ما نيز در مقابل وظيفه داريم ياد او را از خاطر دور نكنيم كه تنها روزي دهندة ما خداوند است نه كسي ديگر، از حضرت رسول نقل شده است كه فرمودند: لوانكم تتوكلون علي الله حق توكله لرزقكم كما يرزق الطير…[6] هر كس از شما توكل كند به خداوند به گونهاي كه حق توكل را ادا كند خداوند روزي شما را خواهد داد كما اينكه روزي پرندگان در آسمان را خواهد داد. و حضرت علي ـ عليه السلام ـ نيز در اين باره مي فرمايد: من توكل علي الله سبحانه كفي و استغني هر كس توكل كند به خداوند تعالي او را كافي است و خداوند او را بي نياز از هر چيز ديگري كند.
معنویت و عبادت
1ـ استغفار كردن: «عَنِ النَّبِيِّ ص قَالَ أَكْثِرُوا الِاسْتِغْفَارَ فَإِنَّهُ يَجْلِبُ الرِّزْقَ»[7] رسول خدا (ص): زیاد استغفار کنید که سبب افزایش روزی میگردد.
2ـ دعا براي ديگران: «أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ دُعَاءُ الْمَرْءِ لِأَخِيهِ بِظَهْرِ الْغَيْبِ يُدِرُّ الرِّزْقَ وَ يَدْفَعُ الْمَكْرُوهَ»[8] امام صادق (ع) میفرماید: دعا کردن برای برادر مؤمن در غیاب او سبب افزایش روزی و دفع گرفتاری میگردد.
3ـ زیارت امام حسین (ع): امام صادق (ع) میفرماید هر کس امام حسین (ع) را زیارت کند، خداوند به نیازهای او توجه دارد و مسائل مهم دنیایی او را حل میکند. و این زیارت سبب افزایش روزی فرد میگردد. «وَ مَنْ زَارَهُ كَانَ اللَّهُ لَهُ مِنْ وَرَاءِ حَوَائِجِهِ وَ كُفِيَ مَا أَهَمَّهُ مِنْ أَمْرِ دُنْيَاهُ وَ إِنَّهُ يَجْلِبُ الرِّزْقَ عَلَى الْعَبْد»[9] روایت دیگر از امام باقر (ع) نقل شده است: «عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ مُرُوا شِيعَتَنَا بِزِيَارَةِ قَبْرِ الْحُسَيْنِ ع فَإِنَّ إِتْيَانَهُ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ يَمُدُّ فِي الْعُمُرِ وَ يَدْفَعُ مَدَافِعَ السُّوءِ وَ إِتْيَانَهُ مُفْتَرَضٌ عَلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ يُقِرُّ لَهُ بِالْإِمَامَةِ مِنَ اللَّه»[10] حضرت میفرماید به شیعیان ما دستور دهید که قبر امام حسین را زیارت کنند. زیرا زیارت او روزی را زیاد، عمر را طولانی و گرفتاریها را برطرف میکند و زیارت او بر هرکسی که امامت او را پذیرفته، واجب است.
مصادیق دیگری نیز برای معنویت و عبادت در روایات ذکر شده که فهرست وار به آنها اشاره میگردد:
4ـ خواندن آيه الكرسي
5ـ خواندن سوره «يس»
6ـ خواندن زيات عاشورا
7ـ قرائت سوره «واقعه» در هر شب
8ـ اقامه نماز با حالت خشوع
9ـ دعا براي پدر و مادر
10ـ حضور در مسجد، قبل از اذان
11ـ خواندن نماز شب.
12ـ اذان گفتن و همراهي با اذان گو
13ـ گفتن سي بار « سبحان الله و بحمده سبحان الله العظيم و بحمده» در هر روز
14ـ گفتن صد مرتبه «لا اله الا الله الملك الحق المبين» در هر روز
15ـ سلام كردن و خواندن سوره «توحيد»، بعد از داخل شدن در منزل
16ـ گفتن «لا حول و لا قوه الا بالله»
17ـ انجام مستحبات نماز صبح و نماز وتر در نماز شب
18ـ مداومت بر قرائت سورة «قدر»
19ـ جمع بين دو نماز مغرب و عشا – ظهر و عصر
20ـ دعا كردن براي برادران مومن، در خلوت
21ـ خواندن سوره «صافات» در روزهاي جمعه
22ـ تعقيب خواندن بعد از نماز صبح و عصر
23ـ خواندن سوره «مُلك» هر روز صبح
24ـ مداومت در وضو و طهارت
قناعت و میانهرویی
قناعت و ميانه روي در اقتصاد و معيشت خانواده نيز يكي از اسباب جلب روزي است يعني نه افراط و نه تفريط. در اين باره نيز احاديث بسياري موجود مي باشد حضرت علي ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: كن قنعا تكن غنياً[11] يعني قانع باش تا بي نياز شوي از دست درازي و استمداد طلبيدن از غير خداوند. و حضرت در جاي ديگر مي فرمايد: هيچ گنجي مانند قناعت نيست.[12]
سپاسگزاری
ديگر از عواملي كه باعث ازدياد روزي مي شود شكر نعمت است چرا كه شكر نعمت نعمتت افزون كند و كفر نعمت و ناشكري از كفت بيرون كند. حضرت علي ـ عليه السلام ـ در اين باره مي فرمايد: شكر نعمة يضاعفها و يزيدها؛[13] در اين مورد نيازي به توضيح بيشتر نيست چرا كه امري فطري است.
یکی از موارد سپاسگزاری احترام به خرده نان است. که در روایات اشاره شده است. که احترام به خرده نان سبب افزایش روزی میگردد.
زکات، انفاق و صدقه
در خطبه حضرت زهراء زکات به عنوان عامل افزایش روزی معرفی شده است. «وَ الزَّكَاةُ تَزِيدُ فِي الرِّزْق»[14] ديگر از عوامل جلب روزي خداوند صدقه است گذشته از آثار ديگري كه دارد خداوند خود ضامن برگشت عوض آن شده است كما اينكه در يكي از آيات مي فرمايد: …. و ما انفقتم من شي فهو يخلفه و هو خير الرازقين[15] هر چه در راه خداوند انفاق كنيد به شما عوض مي بخشد و او بهترين روزي دهندگان است و در جاي ديگري مي فرمايند: آن كيست كه به خداوند قرض نيكو دهد تا خداوند بر او چندين برابر برگرداند و پاداشي با لطف و كرامت به او عطا كند.[16] حضرت علي ـ عليه السلام ـ نيز در اين باره مي فرمايند: استنزلوا الرزق بالصدقه…[17] و در ادامة اين حديث مي فرمايد: كسي كه به گرفتن عوض يقين و باور داشته باشد در بخشيدن سخي و جوانمرد است.
ميهماني دادن نیز در روایات از عوامل افزایش روزی مطرح شده است.
خوشرفتاری و همکاری با دیگران
1ـ خوش رفتاري با همسايگان: «أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ حُسْنُ الْجِوَارِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ»[18] امام صادق (ع): همسایه نیک بودن سبب ازدیاد روزی میگردد.
2ـ صله رحم: «إِنَّ صِلَةَ الرَّحِمِ تُزَكِّي الْأَعْمَالَ وَ تُنْمِي الْأَمْوَالَ وَ تُيَسِّرُ الْحِسَابَ وَ تَدْفَعُ الْبَلْوَى وَ تَزِيدُ فِي الرِّزْقِ»[19] صله رحم سبب پاکی اعمال، رشد اموال، سهولت حساب، دفع بلا و افزایش روزی میگردد.
3ـ راستگویی و ادای امانت: امام صادق (ع) در مورد زنی که امانت دار مردم بود، میفرماید: «إِنَّهَا صَدَقَتِ الْحَدِيثَ وَ أَدَّتِ الْأَمَانَةَ وَ ذَلِكَ يَجْلِبُ الرِّزْقَ»[20] یعنی آن زن راستگو و امانتدار است، و این دو تا سبب افزایش روزی میگردند.
4ـ برطرف کردن نیازمندیهای: امام (ع): از قرض دادن خمیر، نان و گرفتن آتش امتناع نکنید زیرا این اعمال سبب افزایش روزی برای اهل منزل میگردد. «لَا تُمَانِعُوا قَرْضَ الْخَمِيرِ وَ الْخُبْزِ وَ اقْتِبَاسَ النَّارِ فَإِنَّهُ يَجْلِبُ الرِّزْقَ عَلَى أَهْلِ الْبَيْتِ»ِ[21]
5ـ احسان كردن زياد به والدين
6ـ خوبي نيّت
7ـ گرامي داشتن ناتوان ها
8ـ عفت كلام داشتن
9ـ كم حرفي
10ـ خوش خلقي
11ـ سخاوت: یکی از مصادق آن روشن كردن چراغ، قبل از غروب آفتاب است که در روایات به آن اشاره شده است.
نظافت و بهداشت
مصادق مختلفی از نظافت و بهداشت در روایات مطرح شده است که میتوان همه آنها را تحت عنوان کلی رعایت نظافت و بهداشت مطرح کرد.
ِ «عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْجَمَالَ وَ التَّجَمُّلَ وَ يَكْرَهُ الْبُؤْسَ وَ التَّبَاؤُسَ فَإِنَّ اللَّهَ إِذَا أَنْعَمَ عَلَى عَبْدٍ نِعْمَةً أَحَبَّ أَنْ يَرَى عَلَيْهِ أَثَرَهَا قِيلَ كَيْفَ ذَلِكَ قَالَ يُنَظِّفُ ثَوْبَهُ وَ يُطَيِّبُ رِيحَهُ وَ يُجَصِّصُ دَارَهُ وَ يَكْنُسُ أَفْنِيَتَهُ حَتَّى إِنَّ السِّرَاجَ قَبْلَ غِيبِ الشَّمْسِ يَنْفِي الْفَقْرَ وَ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ»[22]
امام صادق (ع): خداوند زیبایی و زینت را دوست دارد، خوش ندارد که فرد خود را فقیر و درمانده نشان دهد، زیرا خداوند دوست دارد که وقتی نعمتی به بندهاش میرسد، اثر آن را ببیند، گفته شد، چگونه؟ فرمود، لباس خود را پاکیزه نگه دارد، خود را خوشبو سازد، خانهاش را جارو زند، زبالههای آن را دور ریزد. حتی روشن کردن چراغ قبل از غروب آفتاب فقر را و روزی را افزایش میدهد.
موارد مختلفی از رعایت بهداشت و نظافت در روایات مطرح شده است به عنوان مثال:
1ـ شستن دست قبل و بعد از غذا: «عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ غَسْلُ الْيَدَيْنِ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ يَنْفِي الْفَقْرَ وَ يَجْلِبُ الرِّزْق»[23] شستن دست پیش و پس از غذا فقر را زائل نموده و سبب افزایش روزی میگردد.
2ـ گرفتن ناخن و شارب در هر جمعه: «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ أَخْذُ الشَّارِبِ وَ الْأَظْفَارِ وَ غَسْلُ الرَّأْسِ بِالْخِطْمِيِّ يَوْمَ الْجُمُعَةِ يَنْفِي الْفَقْرَ وَ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ»[24] امام صادق (ع): کوتاه کردن سبیل و ناخن و شستن سر با گل خطمی در روز جمعه فقر را زایل و رزق را افزایش میدهد.
3ـ شستن سر با گل خطمي: شستن سر با خطمی سبب افزایش روزی میگردد. « غَسْلُ الرَّأْسِ بِالْخِطْمِيِّ يَجْلِبُ الرِّزْقَ جَلْباً»[25]
4ـ شانه كردن مو: «فَإِنَّ الْمَشْطَ يَجْلِبُ الرِّزْقَ وَ يُحَسِّنُ الشَّعْر»[26] شانه زدن سبب افزایش روزی و زیبا شدن مو میگردد.
5ـ خلال كردن دندان ها: «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص تَخَلَّلُوا عَلَى أَثْرِ الطَّعَامِ فَإِنَّهُ مَصَحَّةٌ لِلْفَمِ وَ النَّوَاجِدِ وَ يَجْلِبُ الرِّزْقَ عَلَى الْعَبْدِ»[27] پس از غذا دندانهای خود را خلال کنید که سبب سلامتی دهان و دندانها و افزایش روزی میگردد.
6ـ شستن سر با سدر: امام رضا (ع): شستن سر با سدر سبب افزایش روزی میگردد. «أَبَا الْحَسَنِ ع يَقُولُ غَسْلُ الرَّأْسِ بِالسِّدْرِ يَجْلِبُ الرِّزْقَ جَلْباً»[28]
7ـ شستن ظروف خوراك و غذا
8ـ جارو كردن خانه
9ـ جارو كردن درب خانه
ازدواج
ازدواج نيز بنابر قول پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ يكي ديگر از عواملي است كه مي توان به وسيلة آن از خداوند روزي طلبيد حضرت مي فرمايند: استنزلوا الرزق باالنكاح؛ به وسيله ازدواج از خداوند روزي بخواهيد.[29] «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ ص فَشَكَا إِلَيْهِ الْحَاجَةَ فَقَالَ تَزَوَّجْ فَتَزَوَّجَ فَوُسِّعَ عَلَيْهِ»[30] امام صادق (ع): روزی شخصی خدمت رسول خدا آمد و از نیازمندی شکایت کرد. حضرت فرمود ازدواج کن، پس ازدواج کرد و دستش باز شد. «أَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ ص فَشَكَا إِلَيْهِ الْحَاجَةَ فَأَمَرَهُ بِالتَّزْوِيجِ فَفَعَلَ ثُمَّ أَتَاهُ فَشَكَا إِلَيْهِ الْحَاجَةَ فَأَمَرَهُ بِالتَّزْوِيجِ حَتَّى أَمَرَهُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع [نَعَمْ] هُوَ حَقٌّ ثُمَّ قَالَ الرِّزْقُ مَعَ النِّسَاءِ وَ الْعِيَالِ»[31] امام صادق (ع): مردی خدمت رسول خدا (ص) آمد و از نیازمندی شکایت کرد. حضرت دستور داد ازدواج کند، آن مرد ازدواج کرد، سپس دو باره آمد و شکایت و بازهم حضرت او را به ازدواج دستور داد. سه بار این دستور تکرار شد. امام صادق میفرماید این دستور درست است زیرا روزی همراه با زنان و عیال است.
زینت و آرایش
زینت و آرایش همانند نظافت سبب افزایش روزی میشود. در روایات مصادق مختلفی از آراستگی مطرح شده است:
1ـ انگشتر عقيق در دست كردن
2ـ انگشتر ياقوت در دست كردن
3ـ انگشتر فيروزه در دست كردن
داشتن هنر
مصادیقی از هنر در روایات مطرح شده است. که سبب افزایش روزی میشود. امروزه نیز مشاهده میشود که هنرمندان اکثرا وضعیت مطلوبی از نظر اقتصادی دارند. موارد هنری زیر در روایات به عنوان افزایش دهنده روزی بیان شده است.
1ـ خطّ زيبا
2ـ بیان خوش
سایر عوامل
در روایات موارد دیگری نیز به عنوان عوامل افزایش روزی مطرح شده اند که در دستهبندی های فوق جای نمیگیرند. این موارد عبارتند از:
1ـ گذاشتن سركه در خانه
2ـ خوردن كاسني
3ـ حرف نزدن در توالت
4ـ حرف حقّ زدن
عوامل كاهش روزي
گناه
گناه یکی از عوامل مهمی است که سبب کاهش روزی میگردد: امام باقر (ع) میفرماید، بندهای گناه میکند پس روزی او کاهش مییابد. «أَبِي جَعْفَرٍ (ع) قَالَ إِنَّ الْعَبْدَ لَيُذْنِبُ الذَّنْبَ فَيُزْوَى عَنْهُ الرِّزْقُ»[32] امام صادق (ع) نیز میفرماید گناه بنده را از روزی محروم میکند. «مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ إِنَّ الذَّنْبَ يَحْرِمُ الْعَبْدَ الرِّزْق»[33]
زنا: امام صادق (ع) در توضیح انواع گناهان میفرماید گناهی که سبب کاهش روزی میگردد زنا است. «وَ الَّتِي تَحْبِسُ الرِّزْقَ الزِّنَا»[34]
اسراف و احتکار
نيز از عواملي كه موجب فقر و تنگدستي مي شود اسراف و احتكار است حضرت علي ـ عليه السلام ـ در اين باره مي فرمايند: سبب الفقر الأسراف؛[35] باعث فقر و تنگدستي اسراف است و دربارة احتكار كننده، مي فرمايد: المحتكر محروم مِن نعمه: احتكار كننده از نعمت محروم است.
ضعف عبادت و معنوی
همانطور که داشتن معنویت سبب افزایش روزی میشود. کاهش معنویت و دوری از خدا سبب کاهش روزی میشود. در روایات مواردی از فقدان معنویت به صورت صریح ذکر شده است:
1ـ دعا نكردن براي پدر و مادر
2ـ سبك شمردن نماز
3ـ عجله كردن در خروج از مسجد
بیاحترامی به دیگران
بیاحترامی به دیگران میتواند از عوامل کاهش روزی باشد. زمانی که فرد به دیگران احترام نمیگذارد از نظر اجتماعی شأن و مقامش ضعیف میشود و از چشم دیگران میافتد و در نتیجه احتمال دارد که کسب و کار مناسبی به دست نیاورد یا در آن موفق نشود. در روایات مواردی از بیاحترامی به عنوان کاهش دهنده روزی مطرح شده است:
1ـ پدر و مادر را با اسم صدا زدن
2ـ جلوتر از پيرها و بزرگان راه رفتن
رعایت نکردن نظافت
همانطور که رعایت نظافت سبب افزایش روزی میشود، عدم رعایت آن باعث کاهش روزی خواهد شد. در روایات مواردی متعددی مطرح شدهاند که به عدم رعایت نظافت مربوط میشود:
1ـ ادرار در حمام
2ـ خلال كردن با چوب گز
3ـ گذاشتن خاكروبه در خانه
4ـ وجود تار عنكبوت در خانه
5ـ عدم شستشوي دست ها در وقت غذا خوردن
6ـ نشسته گذاشتن ظروف
7ـ قرار ندادن سر پوش روي ظرف آب
8ـ جارو كردن خانه با پارچه يا لباس
9ـ شستن اعضاي بدن در مستراح
10ـ شستن دست ها با خاك
11ـ شانه كردن با شانه شكسته
بیمبالاتی در کارها
بیمبالاتی در کارها و رعایت نکردن آداب و شئون اخلاقی و رفتاری میتواند از عوامل کاهش روزی باشند. در روایات موارد به عنوان عوامل کاهش روزی مطرح شدهاند که میتوانند به بیمبالاتی در کارها و نداشتن نظم مربوط میشود:
1ـ غذا خوردن در حال جنابت
2ـ ايستاده شانه كردن مو
3ـ اهانت به خرده هاي نان
4ـ خشك كردن اعضاي بدن با دامن يا آستين لباس
5ـ نشستن بر درگاه و آستانة خانه
6ـ ناخن را با دندان چيدن
7ـ در حالت ايستاده شلوار پوشيدن
بینظمی
نداشتن نظم و برنامه در زندگی یکی از عوامل مهم کاهش روزی است. کسی که یک روز صبح زود سر کار میرود روزی دیگر حوالی ظهر سر کار میرود، سه روز خوب کار میکند، دو روز اصلا دست به کار نمیزند. چنین فردی نظم ندارد و تقریبا روشن است که در مسأله خرج زندگی با مشکل مواجه میشود.
در روایات مواردی به عنوان عوامل کاهش روزی مطرح شدهاند که میتوان آنها را به نظم در زندگی مربوط دانست:
1ـ خوابيدن پيش از طلوع آفتاب
2ـ خوابيدن بين نماز مغرب و عشا
3ـ خوابيده غذا خوردن
4ـ دوختن لباس در حالي كه بر بدن است
5ـ نوشتن با قلم گره دار و شكسته
6ـ وضو گرفتن در مستراح و آبريزگاه
7ـ جاروكردن خانه هنگام شب
8ـ مشخص نكردن در آمد و عدم اعتدال در زندگي
عوامل امنیتی
اگر کسی در زندگی مسائل امنیتی را رعایت نکند. اموال خود را در جای امن قرار ندهد، احتمال زیاد وجود دارد که به دلیل سرقت و مفقود شدن اموال دچار ورشکستگی و فقر گردد. در روایات مواردی ذکر شدهاند که به بعد امنیتی زندگی مربوط میشود:
1ـ صبح زود به بازار رفتن
2ـ دير از بازار خارج شدن و تا هنگام شب ماندن
با توجه به وضعیت بازارها در زمان قدیم احتمال زیاد وجود دارد که زود رفتن به بازار یعنی پیش از دیگران یا دیر به خانه برگشتن امنیت فرد را به خطر انداخته و احتمال سرقت مال او را در راه یا هنگام کاسبی افزایش دهد. و گرنه از لحاظ ظاهری زود به بازار رفتن و دیر به خانه بر گشتن از مصادق تلاش و کار زیاد است. در حالیکه در روایات دیگر تلاش و کار زیاد را از عوامل افزایش روزی دانستهاند. همچنین در برخی روایات سحر خیز بودن و زود سر کار رفتن را را از عوامل افزایش روزی دانسته اند. پس این موارد به دلیل مسائل امنیتی از عوامل کاهش روزی مطرح شدهاند.
بخل و خست
در روایات مواردی به عنوان عوامل فقر ذکر شدهاند به بخل و خست انسان مربوط میشوند:
1ـ زندگي در خانه كوچك[36]
2ـ اظهار فقر و تنگدستي كردن
3ـ ردّ كردن فقير در هنگام شب
سایر عوامل
1ـ لعنت كردن اولاد
2ـ سوزاندن پوست پياز و سير
3ـ غذا خوردن بعد از آرغ زدن
4ـ گوش دادن زياد به آواز.
5ـ زياد حرف زدن
6ـ تنبلي و سستي در كارها
عوامل مختلف افزایش روزی و عوامل فقر در یک روایت
بسیاری از مواردی که در بالا ذکر شد و شاهد روایی برای آنها اقامه نگردید در این روایت به عنوان عامل افزایش روزی یا عوامل فقر ذکر شده اند.
«سَعِيدِ بْنِ عِلَاقَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع يَقُولُ تَرْكُ نَسْجِ الْعَنْكَبُوتِ فِي الْبَيْتِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ الْبَوْلُ فِي الْحَمَّامِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ الْأَكْلُ عَلَى الْجَنَابَةِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ التَّخَلُّلُ بِالطَّرْفَاءِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ التَّمَشُّطُ مِنْ قِيَامٍ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ تَرْكُ الْقُمَامَةِ فِي الْبَيْتِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ الْيَمِينُ الْفَاجِرَةُ تُورِثُ الْفَقْرَ وَ الزِّنَا يُورِثُ الْفَقْرَ وَ إِظْهَارُ الْحِرْصِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ النَّوْمُ بَيْنَ الْعِشَاءَيْنِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ النَّوْمُ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ اعْتِيَادُ الْكَذِبِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ كَثْرَةُ الِاسْتِمَاعِ إِلَى الْغِنَاءِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ رَدُّ السَّائِلِ الذَّكَرِ بِاللَّيْلِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ تَرْكُ التَّقْدِيرِ فِي الْمَعِيشَةِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ قَطِيعَةُ الرَّحِمِ تُورِثُ الْفَقْرَ ثُمَّ قَالَ ع أَ لَا أُنَبِّئُكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ بِمَا يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ قَالُوا بَلَى يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَقَالَ الْجَمْعُ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ التَّعْقِيبُ بَعْدَ الْغَدَاةِ وَ بَعْدَ الْعَصْرِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ صِلَةُ الرَّحِمِ تَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ كَسْحُ الْفِنَاءِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ مُوَاسَاةُ الْأَخِ فِي اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ الْبُكُورُ فِي طَلَبِ الرِّزْقِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ الِاسْتِغْفَارُ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ اسْتِعْمَالُ الْأَمَانَةِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ قَوْلُ الْحَقِّ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ إِجَابَةُ الْمُؤَذِّنِ تَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ تَرْكُ الْكَلَامِ عَلَى الْخَلَاءِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ تَرْكُ الْحِرْصِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ شُكْرُ الْمُنْعِمِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ اجْتِنَابُ الْيَمِينِ الْكَاذِبَةِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ الْوُضُوءُ قَبْلَ الطَّعَامِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ أَكْلُ مَا يَسْقُطُ مِنَ الْخِوَانِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ مَنْ سَبَّحَ اللَّهَ كُلَّ يَوْمٍ ثَلَاثِينَ مَرَّةً دَفَعَ اللَّهُ عَنْهُ سَبْعِينَ نَوْعاً مِنَ الْبَلَاءِ أَيْسَرُهَا الْفَقْرُ»[37]
(9) 1- خصال: تا امير مؤمنان (ع) كه ميفرمود: رها کردن تار عنكبوت در خانهها فقر آورد، ادرار در حمام فقر آورد، خوردن در حال جنابت فقر آورد، خلال كردن با چوب گز فقر آورد، شانه زدن ايستاده فقر آورد، گذاشتن خاكروبه در خانه فقر آورد، سوگند دروغ فقر آورد، زنا فقر آورد، آزمندى آشكار فقر آورد، خواب ميان نماز مغرب و عشاء فقر آورد، خواب پيش از طلوع خورشيد فقر آورد، عادت به دروغ فقر آورد، گوش دادن زیاد به موسیقی فقر آورد، رد مرد گدا در شب فقر آورد، بیبرنامه بودن وضع زندگى فقر آورد، و قطع صله رحم فقر آورد سپس فرمود: پس از اين شما را آگاه نكنم از آنچه در روزى فزايد؟ گفتتند بلی یا امير المؤمنين (ع) فرمود جمع ميان دو نماز روزى فزايد، تعقيب پس از نماز صبح و عصر، روزى فزايد، صله رحم روزى فزايد، جارو كردن جلو در روزى فزايد، همدردى با برادران براى خدا روزى فزايد (بدنبال آنها بر شمرد) صبح زود بطلب روزى رفتن، و استغفار از گناه، و امانتدارى، و حقگوئى، و حكايت اذان، و سخن نگفتن در بيت الخلاء و ترك حرص، و شكر منعم، و دورى از سوگند دروغ، و وضوء پيش از خوراك، خوردن خرده نانهایی که از سفره میریزد، و هر كس هر روز سى بار تسبيح گويد خدا عز و جل هفتاد نوع بلا از او رفع كند كه آسانتر همه فقر است[38].
پي نوشت ها:
[1] . نجم/53-39.
[2] . طه/20-15.
[3] . صابري يزدي، علي رضا، حكم الظاهره، نشر سازمان تبليغات، 1372، ص 470.
[4] . حر عاملي، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، مؤسسة آل البيت، ج17، ص 7، ح 21845.
[5] . وسائل الشيعه، ج17، ح2185.
[6] . حكم الظاهره، همان، ص470، ح 4678.
[7] – بحارالانوار، ج100، ص21.
[8] – کافی، ج2، ص507.
[9] – تهذیب الاحکام، ج6، ص45.
[10] – تهذیب الاحکام، ج6، ص42.
[11] . حكم الظاهره، همان، ص478، ح4732.
[12] . حكم الظاهره، همان، ص 479، ح 4739.
[13] . حكم الظاهره، همان، ص 475، ح 4711.
[14] – بحار الانوار، ج75، ص: 183
[15] . سبا/39.
[16] . حديد/12.
[17] . زاهدي، محمد، مقدمه اي بر خدمات اجتماعي، انتشارات دانشگاه علامه طباطبايي، 1370، ص 75.
[18] – کافی، ج2، ص666.
[19] – کافی، ج2، ص157.
[20] – کافی، ج5، ص133.
[21] – کافی، ج5، ص315.
[22] – وسائل الشیعه، ج5، ص7.
[23] – مستدرک الوسائل، ج16، 269.
[24] – کافی، ج3، ص418
[25] – وسائل الشیعه، ج2، ص62.
[26] – وسائل الشیعه، ج2، ص121.
[27] – مستدرک الوسائل، ج16،ص318.
[28] – کافی، ج6، ص504.
[29] . نهج الفصاحه، ص 92.
[30] – کافی، ج5، ص330.
[31] – کافی، ج5، ص330.
[32] – کافی، ج2، ص270.
[33] – کافی، ج2، ص271.
[34] – کافی، ج2، ص447.
[35] . حكم الظاهره، همان، ص 492، ح 4829.
[36]. ابرقويي، ولي الله، آداب معنوي، انتشارات ميراث ماندگار، چاپ اول، 1380، ص64.
[37] – خصال، ج2، ص504؛ بحارالانوار، ج73، ص315.
[38] – ترجمه از محمد باقر کمرهای، آداب و سنن-ترجمه جلد شانزدهم بحار الانوار، ص: 200.
