قرآن را آهسته بخوانيم يا بلند، كداميك بهتر است؟ قبل از هر پاسخي نظر شما عزيزان، به حديثي از امام پنجم حضرت باقر ـ عليه السّلام ـ جلب ميگردد:
كسي كه «انّا انزلناه»را با صداي بلند بخواند مانند رزمندهاي است كه با شمشير (ابزار جنگي) نبرد ميكند. و كسي كه آن را آهسته ميخواند مانند كسي است كه در راه خدا در خون خود غوطهور است.[1]
از كلام امام پنجم ـ عليه السّلام ـ برداشت ميشود كه آهسته و بلند خواندن قرآن هر دو فضيلت دارد. از اين رو قاري قرآن با در نظر گرفتن شرايط و حال خود ميتواند يكي از دو روش را انتخاب نموده و قرآن بخواند. گاهي از اوقات شرايطي پيش ميآيد كه بلند خواندن قرآن فضيلت بيشتري دارد. از طرفي بعضي از مواقع آهسته خواندن آن ضرورت پيدا ميكند. سعي ما اين است تا اين موارد را از زبان روايات بيان كنيم.
بلند خواندن قرآن
امام صادق ـ عليه السّلام ـ در جواب شخصي به نام «معاوية بن عمّار» كه در زمينة بلند خواندن قرآن پرسيده بود، فرمود: (بلند خواندن قرآن) اشكالي ندارد.
امام علي بن الحسين ـ عليه السّلام ـ صداي قرآنش از همة مردم بهتر بود. با صداي بلند قرآن ميخواند تا اهل خانه بشنوند. و امام باقر ـ عليه السّلام ـ نيز خوش صداترين مردم در قرائت قرآن بود. شب هنگام كه براي نماز شب و قرائت قرآن بيدا ميشد، با صداي بلند قرآن ميخواند. سقّايان و افراد ديگر كه از راه ميگذشتند ميايستادند و به قرائت او گوش ميدادند.[2]
فوايد بلند خواندن قرآن: اين حديث شريف و احاديث مشابه به ما ميآموزد كه صدا به قرآن بلند نمودن داراي فوايد و پيامدهاي مثبت است. اگر اين مزايا و موارد مشابه آن در قرائت قاري مدّنظر باشد موجب فضيلت بلند خواندن بر آهسته قرائت كردن ميشود. در اين قسمت از بحث به مواردي كه سبب فضيلت بلند خواندن قرآن ميشود اشارة اجمالي مينماييم.
1. پدر و مادري كه در خانه صدا به قرآن بلند ميكنند اثر تربيتي در ضمير فرزندانشان دارد و آنان را علاقمند و دوستدار قرآن ميكند.
2. بلند خواندن قرآن تمركز بيشتر ذهن را در پي دارد و باعث توجّه و حضور قلب در هنگام تلاوت است. در اين حالت قاري قرآن بهتر ميتواند به معاني قرآن توجه كند.
3. كسالت را از تلاوت كنندة قرآن دور ميكند و لذّت و نشاط بيشتر را به ارمغان ميآورد.
4. وقتي صداي قاري به آواي ملكوتي قرآن بلند شد و به ديگران رسيد در اعماق روح و روان آنان نيز اثر ميگذارد. چه بسا در آنان ايجاد انگيزش كند و رو به سوي قرآن آورند، اگر قرآن را نميتوانند بخوانند به فراگيري آن روي آورند، يا اگر با تلاوت قرآن انسي ندارند شور و شوق تلاوت پيدا كنند. از اين بالاتر شايد قرائت رساي قاري قرآن، موجب بيداري انسان غافل و گنهكاري شود و مسير زندگي او را به سوي هدايت رهنمون گردد.
در طول تاريخ كم نبودهاند افرادي كه با شنيدن آيهاي از آيات الهي دگرگون شده و در يك لحظه با تمام گناهان خود وداع كردهاند. از جملة آنها «فضيل بن عياض» است. او به عنوان يكي از راويان كلام امام صادق ـ عليه السّلام ـ و از زاهدان مشهور زمان خود معرفي شده است. فضيل در پايان عمر در جوار كعبه ميزيست و همان جا در روز عاشورا بدرود حيات گفت. او در آغاز زندگي راهزن خطرناكي بود كه همة مردم از نام او وحشت داشتند.
فضيل يك شب براي اجراي قصد پليدي ميخواست وارد خانهاي شود. در يكي از خانههاي اطراف مرد بيداردلي كه در دل شب مشغول تلاوت قرآن بود، به اين آيه رسيد:
«اَلَمْ يَأْنِ لِلَّذينَ آمَنُوا اَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ».
آيا وقت آن نرسيده است كه دلهاي مؤمنان در برابر ياد خدا و آن چه از حق نازل شده است خاشع گردد؟
اين آيه چون تيري بر قلب آلودة فضيل نشست، تكان سختي خورد، اندكي در فكر فرو رفت: اين كيست سخن ميگويد؟ به چه كسي پيام ميدهد؟ با خود گفت: اي فضيل! قرآن با تو سخن ميگويد! ناگهان صداي فضيل بلند شد و پيوسته ميگفت: به خدا سوگند وقت آن رسيده است! به خدا سوگند وقت آن رسيده است!
فضيل رو به سوي آسمان نمود و با دلي سخت پشيمان و توبهكار چنين گفت:
«خداوندا! من به سوي تو بازگشتم و توبة خود را اين قرار دادم، كه پيوسته در جوار خانة تو (كعبه) باشم».[3]
آهسته خواندن قرآن
از احاديثي كه در كتابهاي حديث شيعه و اهل سنت در اين زمينه وارد شده است ميتوان نتيجه گرفت كه در شرايط زير سزاوار است با صداي آهسته قرآن خوانده شود:
1. وقتي كه انسان بترسد بلند خواندن قرآن موجب ريا و خودنمايي گردد، براي اينكه ريا هر عبادت را نه تنها بيارزش ميكند بلكه باعث دوري انسان از خدا ميشود.
2. جايي كه بلند خواندن قرآن موجب آزار و اذيّت ديگران باشد، مانند قرائت به هنگام استراحت و خواب همسايگان يا جايي كه بلند خواندن قرآن مزاحم عبادت ديگران شود؛ اگر عدهاي از مؤمنين در مسجد مشغول نماز و عبادتهاي ديگر هستند و صدا به قرآن بلند نمودن، مزاحم حال آنها باشد بايد از بلند خواندن قرآن اجتناب نمود.
3. تلاوت قرآن با صداي رسا براي انسان ضرر و زيان جسمي داشته باشد. در اين صورت انسان حق ندارد با صداي بلند قرآن بخواند؛ زيرا ضرر رساندن به بدن حرام است، در حالي كه تلاوت قرآن مستحب است و نميتوان براي انجام عمل مستحبي كار حرامي مرتكب شد.[1] . وسائل الشيعه، شيخ حُرّ عاملي، ج 4، ص 857.
[2] . وسائل الشيعه، ج 4، ص 858.
[3] . تفسير نمونه، جمعي از نويسندگان، دار الكتب الاسلامية، تهران، 1365، ج 23، ص 344ـ 346.
