قرآن کریم آفرینش انسان را از خاک و آفرینش جن را از آتش و قبل از انسان میداند(1) در برخی آیات قرآن، جن و انس به طور مشترک، مورد خطاب قرار گرفتهاند و هدف از آفرینش آنها پرستش خدا معرفی شده است(2).
بر خلاف آنچه مشهور در میان مردم است که آنها را “از ما بهتران” میدانند، انسان از آنها برتر است به دلیل اینکه تمام پیامبران الهی از انسانها برگزیده شدهاند و گروهی از آنها به پیامبر اسلام، که از نوع بشر است، ایمان آوردند و از او تبعیت کردند و واجب شدن سجده در برابر آدم بر شیطان، که بنا بر تصریح قرآن از طایفه جن بود(3) دلیل بر فضیلت نوع انسان بر جن میباشد(4).
و اما اینکه ملاک برتری انسان چیست؟ آنچه از قرآن فهمیده میشود، چند امر است:
1- علم انسان به اسماء و حقایق جهان هستی و استعداد شگرف او در علم و عمل و قرب الهی.
قرآن میفرماید: وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا، تمامی اسماء را به آدم آموخت(5). تعلیم در این مورد جنبه تکوینی داشته است؛ یعنی خداوند این آگاهی را در نهاد و سرشت آدم قرار داد، و به این واسطه فضیلت نوع انسان بر دیگر موجودات اثبات شد. تعلیم این حقایق، به انسان و استعداد او در فراگیری آنها، مخصوص حضرت آدم علی نبینا و آله و علیه السلام نیست، بلکه علم و دانش در نوع انسان، به ودیعه گذارده شده و همواره به تدریج، آثارش در نسل او ظاهر میشود و چنانچه فرزندان آدم در راه هدایت گام بردارند، میتوانند آن علم را از مرتبه قوه به فعلیّت، برسانند(6).
2- دمیده شدن روح الهی در انسان؛ قرآن به صراحت میفرماید: خداوند از روح خود در کالبد آدم و فرزندان او دمیده است(7) این روح الهی با استعداد فوقالعادهای که در آن نهفته است، میتواند تجلیگاه انوار الهی و عظمت بخش انسان باشد.
آیه 7 – 8 سوره سجده این بعد معنوی را در همه فرزندان آدم موجود میداند.
3- خلیفةاللَّه بودن نوع انسان. منظور نمایندگی خدا در زمین است، زیرا سؤالی که بعد از این فرشتگان میکنند و میگویند: نسل آدم ممکن است فساد و خونریزی نمایند و نمایندگی خدا در زمین با این کارها نمیسازد، متناسب با همین معنا است(8).
امام صادق (ع) میفرمایند: فرشتگان بعد از آگاهی از مقام آدم، دانستند که او و فرزندانش سزاوارترند که خلفای الهی در زمین و حجتهای او بر خلق باشند(9).
مرحوم علامه طباطبائی میفرمایند: خلافت انسان در زمین منحصر به حضرت آدم (ع) نیست، فرزندان او هم در این امر شریکند(10).
این امتیازات درباره انسان و مخصوص اوست و نشان میدهد که مقام انسان والاتر از مقام جن است. تحقیقاً این برتری موجب پیشرفت او از نظر معلومات و مفاهیم ذهنی و معنوی و نیز از نظر پیشرفت و ترقی اجتماعی و صنعتی شده است. در حالی که ملائکه و جن همانطور که آفریده شدهاند و در محدوده اختیاری که دارند، زندگی میکنند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. تفسير نمونه ج25، تفسير سروه جن مراجعه بفرماييد.
2. ترجمه الميزان، ج1، ص417.
پینوشتها
1. الرحمن/14-15، حجر/27.
2. الذارايت/56، الرحمن/33.
3. كهف/50.
4. آيةاللَّه مكارم شيرازي، تفسير نمونه، ج24، ص155.
5. بقره/31.
6. ترجمه تفسير الميزان، ج1، ص147، مركز فرهنگي رجاء.
7. حجر/29 و الم سجده/7-8.
8. مكارم شيرازي، تفسير نمونه، ج1، ص172.
9. همان، ص173 نقل روايت از معاني الاخبار.
10. الميزان، ج1، ص116، چاپ مؤسسه مطبوعاتي اسماعيليان.
