براي پاسخ به اين سوال بايد گفت که: در خلقت و آفرينش موجودات دو هدف قابل تصور است: يکي هدف متوسط؛ كه خلقت براي عبادت و بندگي خداست، چنان كه قرآن كريم ميفرمايد: «و ما خلقت الجن و الانس الا ليعبدون؛[1] جن و انس را خلق نکردم، مگر براي عبادت و بندگي…؛ و ديگري، هدف عالي و غايي كه رسيدن به مبدأ نور هستي است، يعني منتهي اليه سير مخلوقات خداوند متعال است «و انّ الي ربك المنتهي؛[2] انتهاي سير انسان به سوي پروردگار است» پس هدف غايي و عالي خلقت رسيدن به كمال و نزديك شدن انسان به خداوند متعال است.
و از آن جايي که انسان اشرف و گل سرسبد مخلوقات جهان هستي و خليفه و جانشين خدا بر روي زمين است و تمام آن چه كه خلق شده همگي به خاطر وجود آدم است و مخلوقات هستي همگي به پاس خلقت انسان خلق شدهاند، چنان كه خداوند متعال در حديث قدسي ميفرمايد: «يا ابن آدم خلقت الاشياء لاجلك؛[3] اي فرزند آدم تمام اشياء را به خاطر تو خلق كردم». و در قرآن كريم نيز تصريح شده كه «و لقد كرمنا بني ادم و حملناهم في البر و البحر و رزقناهم من الطيبات و فضلناهم علي كثير ممن خلقنا تفضيلا؛[4] ما بني آدم را گرامي داشتيم و آنها را در خشكي و دريا (بر مركبهاي راهوار) حمل كرديم، و از انواع روزيهاي پاكيزه به آنها روزي داديم، و بر بسياري از خلق خود برتري بخشيديم.» که كلمه كثير در آية ياد شده به معناي جميع است.[5]
اما خداوند متعال در بخشي ديگر از حديث قدسي ميفرمايد: «… و خلقتك لاجلي؛[6] و تو را خلق كردم براي خودم. حديث مذكور دليل بر اثبات هدف دوم (عالي و غايي) خداوند متعال از خلقت انسان است، يعني انسان براي رسيدن به خدا و نزديك شدن به او و كسب مقام قرب و رسيدن به كمال الهي خلق شده است و رسيدن به كمال و قرب و دريافت رحمت به طور ذاتي ارزشمند است و ماوراي آن خوبي ديگري نيست، تنها موجودي كه از قرب و كمال الهي بهرهمند ميشود، انسان است، و اين انسان در نهايت جايگاهش نزد پروردگار است و در جوار رحمت الهي آرام ميگيرد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. محمد تقي مصباح يزدي، معارف قرآن، قم، انتشارات در راه حق، چاپ اول، 1367، ص 319 ـ 434.
2. محمد امين صادق ارزگاني، انسان از نگاه امام خميني و عارفان مسلمان، قم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامي، چاپ اول، 1382.
3. انسان شناسي، تهيه و تدوين مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني، قم، انتشارات مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) چاپ اول، 1377.
پي نوشت ها:
[1]. ذاريات/56.
[2]. نجم/42.
[3]. الاصفهاني، ميرزا محمد تقي، مکيال المکارم، بيروت، موسسه آل علمي، 1421 ق، ج1، ص 373.
[4] . اسراء/ 70.
[5] . ر. ك: طبرسي، مجمعالبيان في تفسير القرآن، بيروت، مؤسسة الاعلمي للمطبوعات، چاپ اول، 1415 هـ . ج 6، ص 274.
[6] . ر. ك: خميني، سيد مصطفي، تفسير القرآن الكريم، تهران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار الامام الخميني، چاپ اول، 1418 هـ ، ج 4، ص 386.
غلامرضا فدائی
به نظر می رسد که ما ترجمه آیه ولقد کرمنا بنی آدم را درست انجام نداده ایم و آن را به گرامی ترجمه کرده ایم و نتیجه اینکه ما انسان را گرامی داشته ایم در حالیکه به نظر می رسد انسان هم همانند بقیه موجودات دارای خلقتی است که ولو کامل تر است اما آنچه دارد از جانب خداست و خدا به او فرصت داده است تا با عطیه خدایی که همان قدرت انتخاب بر مبنای اختیار است وظیفه خود را انجام دهد و چنانچه انجام داد آنوقت گرامی می شود. این آیه می گوید ما به به نشر فرصت دادیم یا خلافت و جانشینی را عطا کردیم تا ببینیم او بر اساس عطایای ما چه می کند