عدة زيادي هستند كه نميتوانند از وقتشان استفاده كنند يا به صورت شايسته و مناسب بهره بگيرند. مشكل عمده در اين گونه موارد نداشتن برنامه ريزي در زندگي است.
اهميت برنامه ريزي در زندگي:
يكي از عوامل اصلي موفقيت افراد در زندگي فردي و اجتماعي داشتن برنامه ريزي است.[1] اگر زندگي افراد موفق را مورد مطالعه و تجزيه و تحليل قرار دهيم، ميبينيم كه نظم و برنامه ريزي نقش مهمي در موفقيت آنها داشته است. همچنان كه همة افرادي هم كه نتوانستهاند تواناييهاي خود را به فعليت برسانند و در زندگي خود موفق شوند، به نحوي عدم وجود نظم و برنامه ريزي دركارهاي آنان مشاهده ميشود.
در اينجا چند نكته درباره برنامه ريزي ذكر مي كنيم.
1. برنامه ريزي روزانه:
براي كارهاي روزانة خود برنامه ريزي كنيد؛ مثلاً اگر بنا است فردا چند كار را انجام دهيد، آنها را به ترتيب در برگهاي بنويسيد و براي هر كار مدت زماني را مشخص كنيد. اگر از قبل، برنامه ريزي و جدول زمان بندي براي كارهاي هر روز خود داشته باشيد، ميتوانيد به ترتيب طبق آن عمل كنيد. در اين صورت هم به كارهاي خود ميرسيد و هم احساس نشاط، رضايت و آرامش در شما ايجاد ميشود.[2] امّا اگر برنامه ريزي نداشته باشيد، هر روز و هر لحظه با شك و ترديد مواجه ميشويد و نميتوانيد تصميم بگيريد كه در اين ساعت چه كاري را بايد انجام دهيد، مدتي از وقت گرانبهاي شما به همين فكر كردن و تصميم گيري دربارة اينكه چه كاري را در اين ساعت بايد انجام دهيد، سپري ميشود و بعضي كارها هم فراموش ميشود.
2. زمان سنجي:
براي هر كار وقت مناسب و كافي در نظر بگيريد؛ برنامه ريزي در صورتي مفيد است و ميتواند از هدر رفتن وقت جلوگيري كند كه واقع بينانه و مناسب باشد. صِرف فهرست كردن كارهاي روزانه قطع نظر از اينكه هر كار چه مدت زماني را لازم دارد، يا اگر با مشكلي برخورد نمود، چه بايد بكند، نميتواند مشكل را حل كند؛ شما بايد براي هر كاري مدت زمان كافي در نظر بگيريد.
3. انعطاف پذيري:
برنامه ريزي شما بايد انعطاف پذير باشد[3]؛ برخي افراد وقتي برنامهاي را در نظر ميگيرند، تصميمشان اين است كه بايد آن را در همان زمان مشخص انجام دهند، و از موانع احتمالي به كلي چشم ميپوشند. امّا عملاً وقتي با مشكلي بر مي خورند و نميتوانند كارها را به موقع و طبق دلخواه خود انجام دهند، كل برنامه آن روزشان به هم ميخورد. يكي از نكات مهم و اساسي در اين زمينه اين است كه بايد براي هر كار خود چندين احتمال را در نظر گرفته و براي هر كدام راهكار مناسبي در پيش بگيريد. مثلاً اگر بنا است با شخصي ملاقات كنيد و دربارة موضوعي با وي صحبت كنيد، اين را توجه داشته باشيد كه ممكن است ايشان با شما همكاري كند و تأييد نمايد يا جواب رد دهد. همچنين در مورد مطالعه، امتحان و… فقط يك جنبه را در نظر نگيريد، بلكه احتمالات مختلف را مورد توجه قرار داده و متناسب با هر كدام اقدام نماييد. مثلاً ممكن است شما تصميم داشته باشيد دو كتاب را فردا تا ساعت 12 مطالعه كنيد و بعد از آن به ديگر برنامههاي خود رسيدگي نماييد، امّا اين را در نظر نگرفتهايد كه ممكن است مطالب كتابها تا اندازه اي نياز به تفكر بيشتر داشته باشد و بايد وقت بيشتري براي آن در نظر بگيريد، اين گونه برنامه ريزي با شكست مواجه ميشود و انسان را در برخي موارد نااميد و سرخورده ميكند زيرا وقتي فرد نتوانست كارهاي موردنظر را در همان زمان مشخص و از قبل تعيين شده، به پايان برساند، احساس ميكند كه به هدف خود نرسيده است و نااميد ميشود. امّا اگر از همان اول احتمالهاي متعدد را در نظر ميگرفت هيچ گاه به احساس ناتواني و سردرگمي دچار نميشد.
يكي از مسايلي كه ممكن است شما در كارهاي خود احساس ناتواني و سردرگمي كنيد همين موضوع ميباشد. بنابراين سعي كنيد بعد از اين برنامه ريزي خود را مطابق با اصول مناسب و علمي تدوين نموده و براي رسيدن به اهداف خود انگيزة قوي داشته باشيد.
4. تقويت انگيزه:
انسان آنچه را كه در فكر خود مي پروراند، سرانجام جامه عمل مي پوشاند. اعمال و حركات ما از افكار ما سرچشمه مي گيرند. پس هميشه سعي كنيد انگيزه هاي خود را براي انجام برنامه هاي خود تقويت كنيد. فقط به هدف بينديشيد و جلو برويد. هميشه سعي كنيد هدفهاي متعالي داشته باشيد تا انگيزه هايتان نيز متعالي و قوي گردند.
5. زدودن افكار مزاحم:
هميشه اوايل كار و پيشرفت انسان يك عده افكار منفي به او هجوم مي آورند. نااميدي، كسالت، بدبيني و… يك فرد موفق را فلج مي كنند. به همين دليل است كه خداوند نااميدي را بزرگترين گناه ناميده است. پس افكار مزاحم را نابود كنيد.
6. توكل بر خدا:
در هر كاري بايد به خدا پناه برد زيرا همه امورات ما و ديگران در دستان اوست. اوست كه با قدرت بي منتهاي خود ذرات كوچك و بزرگ را گرد هم مي آورد و كارها با اراده او به سامان مي رسد. پس نبايد مغرور شد و به ناي و توان بي مقدار بشري مغرور گشت. چه بسا بهترين برنامه ها در دستان بهترين مجريان با شكست مواجه شود. پس توكل بر خدا در همه جاي حيات براي موفقيت الزامي است.
خلاصه: مطالب ذكر شده كافي نيست و صدها مطلب ريز و درشت ديگر براي مديريت بهينه زمان وجود دارد. هر كس بايد خود نقاط ضعف و قدرت مديريت خويش را بشناسد و متناسب با آن برنامه ريزي كند.
پي نوشت ها:
[1] . فرانسيس ان مكرر، برنامه ريزي آموزشي مبتني بر انگيزش، ترجمه عبدالحسين نفيسي،چاپ اول، 1378، فصل اول.
[2] . آلبرت اليس، هيچ چيز نميتواند ناراحتم كند، ترجمه: مهرداد فيروز بخت و وحيدة عرفاني، مؤسسه خدمات فرهنگي رسا، چاپ اول، 1382.
[3] . روبر تاروش، مديريت زمان، ترجمه مژدة شيرازي منش و همكاران، مؤسسه خدمات فرهنگي رسا، چاپ اول، 1382، فصل 2.
