مقدمه: خوابيدن همچون غذا خوردن و آشاميدن يكي از مهمترين اعمال حياتي به شمار ميرود. تمام جانداران مهرهدار، حتي سادهترين انواع جانداران بدون خواب قادر به ادامه حيات خود نيستند با اين تفاوت كه انسانها اغلب در شب به خواب ميروند و روز به فعاليت ميپردازند، امّا برخي از جانوران روز ميخوابند و شب به فعاليت ميپردازند.[1]
قرآن كريم خوابيدن را يكي از نشانههاي قدرت خداوند و اسرار خلقت حكيمانه او ميداند قرآن كريم ميفرمايد: «از نشانههاي قدرت اوست خوابيدن شما در شب و روز تا اينكه از فضل پروردگار به طلب روزي برخيزيد، در اين (حالت) براي قومي كه سخن حق را بشنوند، عبرتهايي است.»[2]
چه مقدار خواب,جوابگوي نياز طبيعي انسان است؟
در جواب بايد گفت افراد تا آن اندازه به خواب نياز دارند كه بتوانند در طول روز كاملاً بيدار، هشيار و سرحال باشند نياز اختصاصي هر فرد به خواب نسبت به ديگري متفاوت است، سن، عادت، شرائط زندگي همه در ميزان و مدت خواب دخالت دارند، قاعدهاي كه بيشتر عموميت دارد اين است كه هر اندازه عمر شخص بيشتر شود احتياج او به خواب كمتر خواهد بود… پير مردان بسيار كم خوابند، غالباً پنج يا شش ساعت اگرچه عميق هم نباشد برايشان كافي است، فرد بالغ و جوان معمولاً در شبانه روز به هفت يا هشت ساعت خواب نيازمند است، ولي ميتوان بي آنكه به سلامتي آسيبي برسد از اين قاعده عمومي تجاوز كرد. يعني بيش از هشت ساعت يا كمتر از آن خوابيد. بسيارند اشخاصي كه در شبانه روز بيش از پنج تا شش ساعت نميخوابند و در عين حال داراي سلامت كامل هستند و مقاومتشان در كار بسيار است.[3]
ابتدا لازم است اشاره ای به علل فزون خوابی افراد داشته باشيم. عللي كه به فزون خوابي كمك مي كند از قرار زير است كه خود مي تواند منجر به اختلال جدي روان شناختي شود:
1 .محيط و اطرافيان كسل و پرخواب 2 . شكست هاي متوالي 3 . اهمالكاري و فردا فردا كردن در برنامه ها و كارها 4 . عدم فعاليت هاي فيزيكي 5 . بيكاري 6 . پرخوري و چاقي 7 . بي هدفي در زندگي و نيافتن سؤال هاي بنيادين زندگي از كجا آمده ام به كجا مي روم؟ من به عنوان انسان چه وظايفي در هستي دارم و …؟ 8 .باورهاي نادرست 9 . عدم اعتماد به نفس و …
اگر زياد به خواب ميرويد ,ابتدا بهتر است علل آن را بيابيد و بعد در پی درمان آن برآئيد.با اين حال ما چند دستورالعمل تجربي را بيان ميكنيم، اميدواريم با عمل كردن به اين خواستهها مشكل شما برطرف گردد.
1. در روايتي از موسي بن جعفر ـ عليه السّلام ـ منقول است كه: خاريدن بدن , غلبه خواب بر انسان و… علامت زيادتي خون و (غلظت) آن است[4] كه ميشود آن را با حجامت درمان نمود و در اين رابطه پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمودند غلبه خواب را ميتوان با حجامت درمان كرد.[5]
2. هر موقع كه ميخواهيد بخوابيد اين آيه شريفه را بخوانيد: «قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحى إِلَيَّ أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً»[6] چون كه از امام صادق ـ عليه السّلام ـ منقول است: «هر فرد در موقع خوابيدن آيه شريفه فوق را بخواند هر وقت از شب كه بخواهد بيدار شود، بيدار ميگردد.»[7]
3. پيش از ظهر به ويژه بين ساعت 11 تا 12 كه اوج خواب طبيعي است؛ بخوابيد.
4. از خوردن غذاهاي سنگين و داراي پروتئين زياد در شب خودداري كنيد و غذاهاي سبك ميل نماييد.
5. دماي هواي اطاق خود را تنظيم كنيد مثلاً در زمستان زياد گرم نباشد و در تابستان از هواي معتدل برخوردار باشد.
6. سعي كنيد هر شب , مقداري از خوابتان را كم كنيد تا به مرور زمان خواب شما به حالت مقبول تنظيم گردد.
7. ورزشهاي ملايم در كاهش خواب تأثيرات بسيار مفيدي دارد از انجام آن غفلت نكنيد.
8. در موقع مطالعه هنگامي كه خواب بر شما غلبه كرد به بيرون از اتاق بياييد و در هواي آزاد تنفس نمائيد.
9. در كنار ميز مطالعهتان ظرف آب تميز بگذاريد و تا خواب شما را فرا گرفت مقداري آب به صورت خود بپاشيد و اين كار گذشتهگان ما در حين مطالعه بوده است.
پي نوشت ها:
[1] . فراهاني، حسن، روانشناسي خواب و رؤيا؛ مجله معرفت، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني، سال دهم، شماره 11 بهمن 1380.
[2] . روم/23.
[3] . دانستنيهاي جهان علم، ص 313، به نقل از كتاب فلسفي، محمدتقي، آيةالكرسي، تهران، انتشارات نشر معارف اسلامي، ص 145.
[4] . مجلسي، محمدباقر، حلية المتقينع تهران، انتشارات رشيدي، ص 156.
[5] . همان منبع، ص 151.
[6] . كهف/110.
[7] . طوسي، محمد بن حسن، تهذيب الاحكام، تهران، مكتبة الصدوق، ج 20، ص 175، روايت 157.
