نويسندگان: گروه نويسندگان

طب سوزني داراي تاريخ ديرينه است. در کتب باستاني و قديمي آمده است که وسايل ابتدايي طب سوزني، سوزن سنگي است که در طب سوزني چين باستان به کار مي رفت. اين وسيله سوزن سنگي براي استفاده طبي تقريباً در عصر حجر جديد (4000 تا 8000 سال پيش ) معادل مرحله بعدي نظام کمون قبيله اي به وجود آمد.
تاريخچه استفاده از طب سوزني در کشور چين به عصر حجر باز مي گردد که در آن زمان از سنگ هايي نوک تيز به نام “بيان شي” (1) استفاده مي شد. سوزن هاي سنگي طب سوزني مربوط به پنج هزار سال پيش توسط باستان شناسان در کشور چين کشف شده است .
اولين کتاب چيني که در آن در مورد طب سوزني بحث شده است کتاب “طب داخلي کلاسيک امپراطور زرد” مي باشد که در حدود 2300 سال پيش نوشته شده است. در اين کتاب از انواع سوزن هاي فلزي، مريدين ها و نقاط خاص بر روي آنها، انواع روش هاي فرو کردن سوزن در بدن و انواع مختلف بيماري هايي که مي توان با استفاده از طب سوزني آنها را درمان نمود بحث شده است.
سوزن درماني يک دانش فني باستاني چين است که پيشينه اش به زمان آغاز تاريخ بشر مي رسد. حکايت شده است که 3000 سال پيش از ميلاد برخي هوشمندان چيني ديدند که بيماري هاي مزمن سربازاني که زخم هاي سطحي با تير و کمان خورده بودند، به خودي خود خوب شدند. خواه آن حکايت حقيقت داشته باشد يا نه، چينيان نظامي، طب را که با فرو کردن سوزن هايي خاص در نقاطي خاص از سطح بدن انسان ها دردها و بيماري هاي آنان را درمان مي کرد، خلق کردند.
گرچه عنوان اين روش اشاره به استفاده از سوزن ها دارد، ولي سوزن ها ضروري نيستند و در روزگار کهن گاهي از تراشه هاي سنگي به جاي آنها استفاده مي شد. برخي روستائيان آفريقايي با خاريدن شديد نقاطي خاص از سطح بدن بيماري ها را درمان مي کنند. قبايل اسکيمو از تکه سنگ هاي لبه تيز به همين قصد استفاده مي کنند. يک قبيله وحشي در جنگل هاي آمازون برزيل تيرهاي سوزن مانند را با ني دميدن، روي نقاط سوزني سطح بدن شخص بيمار پرتاب مي کند. سوزن هاي آهني در عصر آهن وارد اين نظام طبي شدند ولي احتمالاً اين روش پيش از عصر آهن وجود داشته و درمانگران آن از تراشه چوب هاي نوک تيز يا خارهاي بلند گياهان خاردار استفاده مي کرده اند.
برخي درماگران چيني حدود 2500 سال پيش از ميلاد تصور مي کردند که فلزات متفاوت که در ساخت سوزن ها استفاده مي شدند، آثار متفاوتي در بدن مي گذاشتند.
قرن ها پس از آن آشکار شد که آن تصور حقيقت ندارد و اکنون مسلم است که نوع فلز سوزن ها، نقشي در درمان سوزني ندارد. آنچه مهم است شيوه استعمال سوزن هاست. سوزن هايي که امروزه در اين درمان استفاده مي شوند همگي از فولاد ضد زنگ ساخته مي شوند که ضد عفوني کردن آنها بهتر باشد.
در کتاب “بيوگرافي فاميل جوي شي” طب سوزني و نوعي معالجه در طب چيني که در آن برگ هاي ريز برنجاسف چيني سوزانده و براي درمان در نقاط معين اعصاب بدن انسان گذارده مي شده، تشريح شده است.
از سلسله کشورهاي جنگجو تا سلسله ي هان غربي ( سال 476 قبل از ميلاد تا سال 25 ميلاد ) ، به دنبال پيشرفت فنون ذوب آهن، سوزن فلزي به تدريج تعميم يافت. در نتيجه سوزن فلزي تدريجاً جايگزين سوزن سنگي براي استفاده طبي شد و بدين ترتيب، دامنه کاربرد طب سوزني گسترده تر گرديد و روند توسعه طب سوزني تسريع شد. در سلسله ي هان شرقي و سلسله سه کشور پادشاهي، بسياري از کارشناسان پزشکي که در طب سوزني مهارت داشتند، پا به عرصه گذاشت. کتاب “قانونمندي و روش هاي طب سوزني” که “هوان فومي” تأليف کرد، يک مونوگرافي طب سوزني با سيستم کامل است. در سلسله هاي جين غربي و شرقي و سلسله هاي جنوب و شمال ( سال 256 – 589 ميلاد ) ، تعداد مونوگراف هاي طب سوزني بيشتر شد. در اين دوران، فنون طب سوزني به کره شمالي و ژاپن و کشورهاي ديگر انتقال يافت.
در سلسله هاي “شوه” و “تانگ” ( سال 581 – 907 ميلاد ) ، طب سوزني به يک مبحث تخصصي مبدل و در دفتر دولتي پزشکان ويژه امپراتور – ارگان آموزش پزشکي آن زمان – رشته تخصصي طب سوزني داير شد. سپس علم طب سوزني به طور مستمر توسعه يافت. از قرن 16 ميلادي، طب سوزني در اروپا گسترش و توسعه يافت. از قرن 16 ميلادي طب سوزني در اروپا گسترش و توسعه يافت. با اين حال، در سلسله “چينگ”، اطباء به نقش دارها اهميت داده و کمتر به طب سوزني مي پرداختند. اين وضع تا اندازه اي مانع توسعه طب سوزني گرديد.
پس از تأسيس جمهوري خلق چين در سال 1949، طب سوزني به طور گسترده توسعه يافت. در بيش از 2000 بيمارستان طب چيني که در حال حاضر در سراسر چين پراکنده اند، بخش طب سوزني داير شده است. پژوهش علمي طب سوزني به سيستم هاي مختلف ارگانيسم و بخش هاي باليني مرتبط است؛ پژوهش در مسائلي مانند نقش هاي طب سوزني در تعديل و تنظيم، تسکين درد و تقويت مصونيت و پديده هاي نصف النهارها، مسائل مربوط به ارتباطات اين مجرا و نقاط مناسب بدن براي طب سوزني با امعاء و احشاء شامل قلب، جگر، طحال، ريه، معده، کيسه صفرا، روده و مثانه مرتبط است و مدارک فراوان و با ارزش در آزمايش هاي علمي محسوب مي گردد.
گرچه پيشينه سوزن درماني به آغاز و حتي شايد پيش از آغاز تاريخ بشر مي رسد اما اين نژاد چيني بود که نخستين بار آن را نظام مند کرد و نخستين کتاب واقعاً ارزشمند سوزن درماني را حدود 200 سال پيش از ميلاد نوشت و تکثير کرد.
آن کتاب که HungdiNiginsSuwen نام دارد ( معروف است به کتاب کلاسيک امپراتور زرد در بيماري هاي داخلي ) هنوز معتبر است و به طور وسيع استفاده مي شود و داراي بسياري آگاهي هاي پزشکي است که امروز نيز چون آن زمان درست و ارزشمند هستند.
امروزه سوزن درماني در سراسر دنيا اجرا مي شود ولي هنوز گسترده ترين استفاده آن در چين و برخي ديگر کشورهاي جنوب شرقي آسيا است که تحت نفوذ فرهنگ چيني هستند. دانشجويان پزشکي در اين کشورها مي توانند روش هاي پزشکي مکمل را در همان دانشگاهي که پزشکي متعارف تعليم مي شود، ياد گيرند.
در بسياري بيمارستان هاي چين پزشکاني از هر دو نظام نوين و سنتي کنار يکديگر طبابت مي کنند. به اين صورت که جراحي تعليم ديده در نظام نوين روي بيماري که با روش سوزني بي حس شده جراحي مي کند و پزشک سنتي مراقب بيمار است که به ذات الريه و حبس ادرار پس از جراحي گرفتار نشود. خيلي به ندرت يک پزشک هر دو شکل درماني نوين غربي و سنتي شرقي را اجرا مي کند.
ريشخندي تلخ و پديده اي تأسف آور است که در اين زمانه که مردم غرب ارزش والاي مجموعه طب سنتي چين را کشف کرده اند و مي کوشند آن مجموعه را ياد گيرند و در غرب اجرا کنند برخي چينيان غرب شيفته به آن اهميت نمي دهند و از آن پرهيز مي کنند. آنان به غلط تصور مي کنند همان گونه که چند جنبه ي فن آوري غربي به حل مشکلات اقتصادي آنان کمک کرده اند فن آوري پزشکي نوين غربي نيز مي تواند حلال همه مشکلات بهداشتي جامعه آنان باشد. اينان افرادي هستند که ابتداي قرن بيستم هياهو راه انداخته بودند که آيين هاي تائو و کنفوسيوس علل اصلي عقب ماندگي چين هستند و از هر چه سنتي و ريشه دار بود نفرت داشتند و سرانجام سرخوردگي هاي شخصي خود را ابتدا به صورت انقلاب 1911 و سي و پنج سال بعد به صورت انقلاب مارکسيستي مائوتسه تونگ بر مردم چين تحميل کردند.
امروه هزارها درمانگر سوزن درماني در حال عرضه خدمات پزشکي در کشورهاي غربي هستند و گرچه آنان تاکنون حاشين نشين پزشکي متعارف بوده اند، اين وضعيت در حال تغيير است.
يک نمونه را از ايالات متحده آمريکا ذکر مي کنيم. سازمان مديريت غذايي – دارويي دولت فدرال سرانجام در ماه مارسل 1996 قوانين مربوط به سوزن درماني را از حالت آزمايشي خارج ساخت و اين روش درماني را به عنوان يک رشته پزشکي مشروع و مجاز پذيرفت. اکنون طب سوزني را در حداقل 27 دانشکده پزشکي در سراسر ايالات متحده تدريس مي کنند و 16 دانشکده پزشکي، با تأييد و صدور پروانه طبابت از سوي دولت فدرال، طب سوزني را در دوره اي چهار ساله به غير پزشکان نيز آموزش مي دهند.

پي‌نوشت‌:

1. Bianshi.
منبع مقاله:
محمد رضا صافي، حسين سعيد تهراني، سعيد انصاري، ( زير نظر دکتر محمد پور فخاران و احمد حبيب الهي)؛ (1391)، آشنايي با طب سوزني، قم: ابتکار دانش، چاپ اول.