أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَ عَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْكِينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَ أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَشَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَ الْفُرْقانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَ مَنْ كانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلى ما هَداكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
در روزهائى چند روزه بگيريد، پس هر كه از شما بيمار يا در سفر باشد به تعداد روزههاى از دست رفته از روزههاى ديگر را روزه بگيرد و بر آنان كه روزه گرفتن طاقت فرساست طعام دادن به يك نيازمند به جاى هر روزه كفاره آن است و هر كه به خواست خودش افزون بر كفاره واجب بر طعام نيازمند بيفزايد برايش بهتر است، و روزه گرفتن هرچند دشوار و سخت باشد اگر فضيلت و ثوابش را بدانيد براى شما بهتر است.
اين است ماه رمضان كه قرآن در آن نازل شده، قرآنى كه سراسر هدايتگر مردم است، و داراى دلايلى روشن و آشكار از هدايت ميباشد، و مايه جدائى حق از باطل است، پس كسى كه در اين ماه در وطنش حاضر باشد با آن همه ماه را روزه بدارد، و آن كه بيمار يا در سفر است شمارى از روزهاى غير ماه رمضان را به تعداد روزههاى فوت شده روزه بدارد، خدا آسانى شما و راحت شما را ميخواهد نه دشوارى و سختى شما را و قضاى روزه براى اين است: شما روزههائى را كه بخاطر عذر شرعى نگرفته ايد كامل كنيد، و خدا را به اين كه شما را هدايت نموده بزرگ شماريد، و نيز براى اين كه سپاس گزارى كنيد.
شرح و توضيح
در اين دو آيه شريفه دو مسئله مهم ذكر شده است:
1- بخشى از احكام فقهى روزه بيان شده،
2- و ماه رمضان ظرف دو حقيقت معرّفى گشته: نزول قرآن مجيد، و روزه اين عبادت بينظير و پُرثواب درباره هدايت گرى قرآن مجيد به طورمشروح در آيه شريفه ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ بحث شد.
و مسئله روزه و ارزش و عظمتش در آيه 183 به اندازه لازم مطلب ارائه گشته، آنچه از اين دو آيه شريفه بايد توضيح داده شود در رابطه با ماه رمضان است.
ماه رمضان
در رابطه با ماه مبارك رمضان و بركات فراوان دنيائى و آخرتى آن و روزه در اين ماه، آيات و روايات و معارف الهيه مسائل، دقايق، اشارات، و لطائفى ذكر كردهاند كه انسان وقتى خود را در برابر آنها ميبيند به نظر ميآورد كه در برابر دريائى قرار گرفته كه ساحل آن ناپيداست، من از اين كه گرچه به طور مختصر به آن حقايق اشاره كنم عاجزم، ولى تا آنجا كه در خور استعداد اين فقير است به پارهاى از آن مسائل و حقايق اشاره ميكنم.
قرآن مجيد از دوازده ماه قمرى تنها ماهى را كه نام برده ماه رمضان است و اين به خاطر اين است كه ماه رمضان هويتاً از عظمت و بركت برخوردار است، و ذكر نام آن براى نشان دادن عظمت و كرامتش به اهل تكليف و روزه داران است.
رمضان در لغت به معناى باران شديد است و رسول خدا براساس مفهوم لغوى آن فرموده است:
«سمّى الرمضان لانه يرمض الذنوب:» «1»
اين ماه را رمضان ناميدهاند، زيرا با فرو ريختن باران شديد مغفرت، گناهان را نابود ميكند.
و ديگر معناى لغوى رمضان شدت گرما و هواى آتش زاست، و اين به معناى اين است كه حرارت رمضان هيزم گناهان را تبديل به خاكستر ميكند.
از رسول خدا مطلب بسيار مهمى درباره رمضان به اين صورت نقل شده است:
«لاتقولوا رمضان فان رمضان اسم من اسماء الله تعالى:» «2»
اين ماه را بدون احترام به آن و بدون اضافه كردن صفت بامعنائى به آن، نام مبريد، زيرا رمضان اسمى از اسماء خداى تعالى است.
اين نام مبارك زمانى كه به صورت كميت زمانى تجلى مينمايد براى روزه داران سه حقيقت همراه ميآورد، چنان كه رسول خدا فرموده است:
«اذا جاء رمضان فتحت ابواب الجنة، وغلقت ابواب النار، و صفدت الشياطين:» «3»
هنگامى كه ماه رمضان بيايد، درهاى بهشت باز ميشود، و درهاى دوزخ بسته ميگردد، و شياطين به غل و زنجير كشيده ميشوند.
روايات و ماه مبارك رمضان
امام صادق (ع) از رسول خدا درباره بركات ماه رمضان و وظيفه روزه دار در اين ماه مطالب بسيار مهمى به اين مضمون نقل ميكند:
«شهر رمضان شهرالله عزوجل، وهو شهر يضاعف الله فيه الحسنات، و يمحو فيه السئيات، وهو شهرالبركة، وهو شهرالانابة، وهو شهر التوبة، وهو شهرالمغفره، وهو شهرالعتق من النار و الفوز بالجنة.
الا فاجتنبوا فيه كل حرام، واكثروا فيه من تلاوة القرآن، و سلوا فيه حوائجكم، واشتغلوا فيه بذكر ربكم، ولايكونن شهر رمضان عندكم كغيره من الشهور، فان له عندالله حرمة وفضلا على سائر الشهور، ولايكونن شهر رمضان يوم صومكم كيوم فطركم:» «4»
ماه رمضان ماه خداى عزوجل است، و آن ماهى است كه خدا خوبيها را در آن ميافزايد، و بديها را در آن محو ميكند، ماه رمضان زمان بركت، ماه انابه، و ماه توبه و مغفرت و ماه آزادى از دوزخ، و دست يافتن به بهشت است.
آگاه باشيد، در اين ماه از هر حرامى دورى كنيد، و در آن فراوان تلاوت قرآن كنيد، و حاجات خود را از حق بخواهيد، و به ذكر پروردگارتان مشغول باشيد، و ماه رمضان نزد شما چون ماههاى ديگر نباشد، زيرا اين ماه نزد خداوند بر ديگر ماهها حرمت و فضيلت دارد، و روز روزه شما در ماه رمضان مانند روز غير روزه دارى نباشد.
از حضرت رضا (ع) درباره ماه مبارك رمضان روايت شده است:
«الحسنات فى شهر رمضان مقبولة، والسيئات فيه مغفورة، من قرء فى شهر رمضان آية من كتاب الله عزوجل كان كمن ختم القرآن فى غيره من الشهور، ومن ضحك فيه فى وجه اخيه المؤمن لم يلقه يوم القيامة الاضعك فى وجهه، وبشره بالجنة، ومن اعان فيه مؤمنا اعانه الله تعالى على الجواز على الصراط، يوم تزل فيه الاقدام، ومن كف فيه غضبه كف الله عنه غضبه يوم القيامة ومن اغاث فيه ملهوفا آمنه الله من الفزع الاكبر يوم القيامة، ومن نصر فيه مظلوماً نصره الله على كل من عاداه فى الدنيا، ونصره يوم القيامة عندالحساب والميزان.
شهر رمضان شهرالبركة، و شهرالرحمة، وشهر المغفرة، و شهرالتوبه، و شهرالانابة، من لم يغفر له فى شهر رمضان ففى اى شهر يغفرله؟ فسلوا الله ان يتقبل منكم فيه الصيام ولايجعله آخر العهد منكم، وان يوفقكم فيه لطاعة، ويعصمكم من معصية، انه خير مسئول.»
عبادات و نيكيها در ماه رمضان مقبول خداست، و گناهان مورد مغفرت و آمرزش، كسى كه در ماه رمضان يك آيه از قرآن قرائت كند، مانند كسى است كه در غير ماه رمضان يك ختم قرآن نمايد، و كسى كه در ماه رمضان در صورت برادر مؤمنش تبسم كند، او را در قيامت ديدار نميكند مگر اين كه در چهرهاش تبسم نمايد، و وى را به بهشت بشارت دهد، و كسى كه در ماه رمضان به مؤمنى يارى رساند، خداوند براى عبورش از صراط او را يارى دهد،
روزى كه قدمها در آن ميلغزد، و كسى كه در ماه رمضان خشم خود را نگاه دارد، خدا در قيامت خشمش را از او نگاه ميدارد، و كسى كه در ماه رمضان به فرياد اندوهگينى برسد، خدا او را در قيامت از فزع اكبر ايمنى دهد، و كسى كه در اين ماه مظلومى را يارى دهد خدا او را در دنيا بر هر كسى كه با وى دشمنى كند يارى رساند، و روز قيامت هنگام حساب و ميزان او را يارى دهد.
ماه رمضان ماه بركت، ماه رحمت، ماه مغفرت، ماه توبه، ماه انابه است، كسى كه در ماه رمضان آمرزيده نشود در چه ماهى آمرزيده ميشود؟!
از خدا بخواهيد كه در اين ماه روزه شما را بپذيرد، و آن را ماه رمضان آخرين شما قرار ندهد، و بخواهيد كه خداوند در اين ماه شما رابه طاعتش توفيق بخشد، و از نافرمانياش حفظ كند، زيرا او بهترين وجودى است كه از او درخواست ميكنند.
رسول خدا فرمود:
«شعبان شهرى، و شهر رمضان شهر الله عزوجل، فمن صام يوما من شهرى كنت شفيعه يوم القيامة، و من صام يومين من شهرى غفرله ماتقدم من ذنبه، ومن صام ثلاثة ايام من شهرى قيل له: استأنف العمل، ومن صام شهر رمضان فحفظ فرجه ولسانه وكف اذاه عن الناس غفرالله له نوبه ماتقدم منها وماتأخر واعتقه من النار، واحله دارالقرار، وقبل شفاعته فى عدد رمل عالج من مذنبى اهل التوحيد:» «5»
شعبان ماه من است، و ماه رمضان ماه خداى عزوجل است، پس هر كس يك روز از ماه مرا روزه گيرد من در قيامت شفيع او هستم، و هر كس دو روز از ماه مرا روزه گيرد خدا گناهان گذشتهاش بيامرزد، و هر كس سه روز از شهر مرا روزه گيرد به او گويند عمل از سر بگير، و هر كس ماه رمضان را روزه گيرد و غريزه خود را حفظ كند، و زبان خويش را از گناه نگاه دارد، و آزارش را مردم باز دارد، خداوند گناهان گذشته و آيندهاش را ميآمرزد، و او را از دوزخ آزاد كند، و وارد بهشت نمايد، و به عدد ريگهاى جمع شده و انباشته از گناهكاران اهل توحيد شفاعت كند.
ادامه دارد…….
منابع مقالہ : کتاب تفسیر حکیم جلد 5 نوشتہ : حضرت آیت اللہ حسین انصاریان
پی نوشت ها:
(1)- كنزالعمال، ج 8، ص 466.
(2)- فتوحات محى الدين، ج 9، ص 115.
(3)- كنز العمال، ج 8، ص 461.
(4)- بحار، ج 96، ص 340.
(5)- امالى صدوق 13.
