توصيه شما به طلبه اي که علاقمند به درس و بحث و اجتهاد است ولي جديت و پشتکار در تحصيل ندارد چيست؟ آيا حوزه را ترك كند يا راهحلي براي اين مشكل بزرگ وجود دارد؟
فردی که واقعا انگیزه دارد، تلاش و جدیت نیز دارد. پس کسی که تلاش و جدیت ندارد، در راه رسیدن به هدف دچار کمبود انگیزه شده است. کمبود انگیزه عوامل مختلف دارد و لی تمامی عوامل به سه چیز کلی بر میگردد.
1ـ کاهش جذابیت و اهمیت هدف: فردی که در ابتدا تصمیم داشته که به درجات بالای علمی برسد، اما اکنون پشتکار ندارد، احتمال دارد که در اهمیت و جذابیت هدف خود دچار تردید شده باشد. این تردید میتواند از تبلیغات دیگران، دشواری کار یا توجه به مسائل مادی باشد. چنین فردی باید بداند که هدفش ارزشمند است و در این جهت هیچ تردیدی به خود راه ندهد.
2ـ تردید در رسیدن به هدف: همیشه یک بال قوی انگیزه توان رسیدن به هدف است. کسی که پشتکار خود را از دست میدهد، احتمال دارد این تصورات در ذهنش پدید آمده باشد که راه دشواری در پیش دارد که معلوم نیست به آن برسد. چنین فردی باید این تردیدها را از خود دور نموده و بداند که هدف دست یافتنی است. زیرا بسیاری به این هدف رسیدهاند. هیچ شکی در توانایی خود نداشته باشد.
3ـ گرفتار شدن به موانع رسیدن به هدف: انواع تمایلات نفسانی در وجود انسان هستند که مانع رسیدن انسان به مقامات علمی و معنوی میشوند. دنیاطلبی، راحت طلبی، تنبلی، شهرت طلبی، گناهان، هوا و هوس انسان را از رسیدن به هدف باز میدارد. این موانع اراده را سست نموده و امکان رسیدن به هدف را در نظر فرد غیر ممکن میسازد در نتیجه انگیزه او کاهش مییابد. لذا کسی که میخواهد به مقامات علمی برسد از این موانع دوری کند.
توجه دوباره به اهداف ورود خود به حوزه
بلكه بايد يكبار ديگر انگيزه و هدف خويش از تحصيل در حوزه را مورد بازنگري قرار دهد، مگر هدف وي از ورود در حوزه آشنايي با معارف اسلامي و خدمت به جامعه نبود؟ مگر هدف او از درس خواندن اين نبوده كه به خودسازي بپردازد و درس وسيلهاي براي رشد معنوي باشد؟ بنابراين نبايد همه اين اهداف را ناديده بگيرد و حوزه را ترك نمايد.
توجه به استعدادها و قابلیتهای خود
راه حل براي چنين شخصي، ترک حوزه نيست. چنين شخصي يا از قابليت ها و استعداد هاي خود آگاهي ندارد و يا انگيزه اي براي به کارگيري آنان ندارد و سرانجام ممکن است راه و روش هاي صحيح و اصولي تحصيل و درس خواندن و موفقيت را نمي داند و چه بسا اگر طعم شيرين موفقيت را بچشد، تلاش خود را دو برابر خواهد نمود.
در ادامه به راهکارهايي در اين زمينه مي پردازيم:
1. خود شناسي و توجه دوباره به قابليت ها، و استعداد ها و توانمندي هاي هر شخص، مي تواند زمينه حرکت دوباره باشد.
2. توجه به نعمت هاي سرشار خداوند که در دورن ما نهاده شده است، انسان متعهد و وظيفه شناس را به حرکت وا مي دارد.
تقويت اراده و پشت کار
يكي از وديعههاي ارزشمند الهي در وجود انسان نيروي اراده و همت است. انسان با بال اراده ميتواند به بلندترين قلههاي عالم پرواز كند و با كمك همت عالي است كه ميتواند زنجيرهاي قوي يأس و نااميدي را پاره كند، علي ـ عليه السّلام ـ ميفرمايد: «قدر الرجل علي قدر همته»[1] ارزش هر انسان به اندازة همت او است. اگر قدري دقت نمائيم خواهيم ديد كه مردان نامدار جهان عالمان و فقيهان برجسته شيعه، انسانهاي باهمتي بودهاند، در واقع با همت و ارادة قوي خود توانستهاند براي نجات بشريت تلاش كنند. و به انسانها خدمت كنند.
اين خاطره درس آموز است: شخصي بخاطر کند ذهني، از تحصيل منصرف شده بود شبي در كنار حياط منزلش به فكر فرو رفته، مأيوس و نااميد، زانوي غم را بغل كرده بود، ناگاه منظرهاي توجهاش را به خود جلب كرد و آن اين بود كه ديد مورچة ريزي، دانة گندمي برداشته به سوي آشيانهاش كه بر بالاي ديواري قرار داشت، ميبرد و هر بار كه چند سانتيمتر بالا ميرود، سقوط ميكند، بار دوم و سوم و… تا نزديك صبح هر دفعهاي چند سانتيمتر بر صعودش ميافزود، ولي نهايتاً صبح نشده بار را به منزل رسانيد. اين شخص دل مرده و مأيوس به خود آمد و به خود نهيب زد كه هان اي دل غافل، همتت از اين مورچه كمتر است؟! و از آن روز تلاش و پشتکار خود را مضاعف نمود و سرانجام از علماي مشهور و بزرگوار گرديد.[2]
داشتن برنامهريزي درسي
: تمامي كارهاي زندگي و از جمله رسيدن به اهداف بلندي مانند اجتهاد نياز به برنامهريزي و نقشه دقيق اجرايي دارد. برنامهريزي باعث نظم فكري و تقويت اراده ميشود. بسياري از مردم به هدفهاي كلي ميانديشند مثلاً ميگويند كه هدفشان در زندگي بدست آوردن پول بيشتري است، اما وقتي كه اين هدف كلي با در نظر گرفتن يك برنامه دقيق و مشخص، تبديل به اهداف جزييتر و مشخصتر نگردد، هيچگاه نقطه آغاز و شروع براي بدست آوردن پول وجود ندارد. اجتهاد نيز يك هدف كلي است، بدون برنامهريزي نميتوان به آن دست يافت، و يكي از علتهاي اصلي كه چنين شخصي در خود احساس عدم جديت و عدم پشتكار نسبت به تحصيل علم مينمايد، اين است كه برنامهريزي دقيق ندارد.[3] بايد توجه داشت که تمامي افرادي كه در گذشته به مقامات عالي علم و اجتهاد دست يافتهاند و يا در حال حاضر جزء افراد موفق و پيشتاز حوزه به حساب ميآيند، يكي از عوامل اصلي موفقيت آنان، داشتن برنامه منظم ميباشد.
اميرالمؤمنين ـ عليه السّلام ـ در آخرين لحظات عمرش فرزندانش را سفارش به تقواي الهي و نظم در امور زندگاني ميفرمايد. اين خود بيانگر اهميت نظم و برنامهريزي در امورات زندگي و از جمله درس خواندن و تحصيل ميباشد.
داشتن روش مطالعه صحيح
براي اينكه چگونه درس بخوانيد، و چگونه مطالعه نماييد تا در درس و امتحان موفق گرديد و علاقه و پشتکار در شما ايجاد گردد اين كتابها را مطالعه كنيد:
ـ ليندار فريل اينس؛ فن مطالعه، ترجمه علي صلح جو، مركز نشر دانشگاهي، چاپ اول، 1373.
ـ عين الله خادمي، مطالعة روشمند، نشر پارسايان، چاپ اول، 1379.
ـ مستر هكتور تيلور، دانشجوي موفق، ترجمه محمد سعيديمهر، نشر بضعة الرسول، چاپ اول، 1381.
الگو قرار دادن شخصیتهای بزرگ
مطالعه زندگي پر از تلاش و همت علماي بزرگ و انسان هاي موفق، سرمشق زندگي تحميلي يک طلبه ميتواند باشد.
مشورت
استفاده از تجربيات اساتيد و طلاب موفق، انگيزه را تقويت و راه را روشن مي نمايد. دانشمندي ميگويد، شخص عاقل از تجربيات ديگران استفاده ميکند ولي شخص مغرور ميخواهد، همه چيز را خود تجربه نمايد ولي وقت به او مجال نخواهد داد.[4]
ارتباط با دوستان موفق
هم نشيني با طلاب با برنامه، موفق و درس خوان، بسيار مفيد است.
امام علي ـ عليه السلام ـ در اينباره فرمودند: «من دنت همته لا تصحبه» با فردي که همت بالا ندارد، همنشين مشو.
توکل بر خداوند
توكل و واگذاري كارهاي به خداوند و نيز استعانت از او، يكي از عوامل اصلي موفقيت به حساب ميآيد، بدون توكل و استعانت از خدا و ارتباط معنوي با امام عصر (عج) نميتوان به تمام اجتهاد نايل شد، و چه زيبا خداوند فرموده است: «وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ»[5] هركه به خدا توكل كند، خداوند او را كافي است.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. محمدتقي مصباح يزدي، مباحثي دربارة حوزه، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)، چاپ اول 1376.
2. علي گراميان، رمز پيروزي در زندگي فردي و اجتماعي، آستان قدس رضوي، چاپ اول، 1370.
3. حميد نگارش، رمز موفقيت استاد مطهري، لوح محفوظ، چاپ اول، 1377.
پي نوشت ها:
[1] . شرح غررالحكم، دانشگاه تهران، جلد4، ص500.
[2] . به نقل از: موسوي خراساني، حسن، کتاب جوان، دار اهل البيت ـ عليه السلام ـ، چ اول، 1378، ص132ـ131.
[3] . در خصوص نقش برنامهريزي در موفقيت و اينكه چگونه بايد برنامهريزي نمود، مراجعه شود به: آنتوني رابينز، توان بي پايان، رمز و راز موفقيت در زندگي، ترجمه محمدرضا آل ياسين، منفرد، چاپ چهارم، 1374، ص86ـ71.
[4]. موسوي خراساني، حسن؛ جوان، دار اهل بيت، چاپ اول، 1378، ص 142 – 149.
[5] . طلاق/ 3.
