براي مقابله با مشکلات دانشجويي (دوري از خانواده، مشکلات درس، مسکن و مهمتر، غريزه جنسي) و دچار نشدن به راه حل هاي کاذب (ارتباط با جنس مخالف، اعتياد و …) چه بايد کرد؟
هر چند در سؤال مشکلات مختلفی در مورد دانشجویان مطرح شده است، اما به دلیل اهمیت غریزه جنسی پاسخ به این پرسش را در دو قسمت مطرح میکنیم. در بخش اول راهکارهایی برای کنار آمدن با غریزه جنسی و در بخش دوم راهحلهای برای سایر مشکلات ارائه میگردد:
الف) روشهای کنار آمدن با غریزه جنسی
غریزه جنسی یکی از غرایز قوی در وجود انسان است که اگر بر وجود انسان سیطره و غلبه پیدا کند بسیاری از افکار، احساسات و رفتارهای انسان را تحت تأثیر قرار میدهد. در مورد غریزه جنسی بهترین راه و شرعیترین راه ازدواج است. اسلام براي پيشگيري از عواقب خسارتبار ناشي از عدم ارضاي اين نياز طبيعي، بر امر ازدواج تأكيد فراوان دارد. بنابراين يكي از روشهاي اساسي اين است كه دانشجويان از طريق ازدواج و با رعايت تمامي شرايط اسلامي، همسر آيندة خويش را برگزينند، ازدواج آسان برنامهاي بسيار مطلوب و مناسبي است كه هر ساله در دانشگاهها اجرا ميشود. با انجام ازدواج غریزه جنسی فرد به جای انباشته شدن ارضاء میشود و ذهن و فکر فرد از مشغول بودن به آن رها میشود. اما از آنجا که بحث ما در مورد دانشجویان است که ممکن است زمینه ازدواج برای آنها فراهم نباشد، روشهای موقتی وجود دارند که جانشین ازدواج نمیشوند اما به آنان کمک میکنند تا در زمان تحصیل بیشتر حواسشان به درس و تحصیل باشد و مشغولیت ذهنی برای آنها به وجود نیاید و دچار انحرافات جنسی نشوند.
1 ـ اجتناب از خیالپردازی و تصورات جنسی: هر چند بخشی از غریزه جنسی تحت تأثیر عوامل هورمونی است، اما خیالپردازی جنسی یعنی فکر کردن در باره مسائل جنسی و تصور صحنههای جنسی نقش زیادی در افزایش و کاهش میل جنسی دارند. افرادی که مدام به تصاویر و صحنههای جنسی میاندیشند و مرتب در باره مسائل جنسی خیالپردازی میکنند، چنین افرادی ناخواسته آتش غریزه جنسی خود را شعلهور میسازند. این خیالپردازیها باعث میشوند که تمام ذهن و ضمیر فرد درگیر مسائل جنسی شوند. چنین افرادی در موقعیتهای مختلف فقط به فکر ارضای غریزه جنسی هستند و مسائل مهم زندگی خود را فراموش میکنند. مثلا سر کلاس درس به جای اینکه حواسش به درس و صحبتهای استاد باشد به مسائل جنسی میاندیشند، در کتابخانه به جای مطالعه به خیالپردازی جنسی میپردازند. اگر موقعیتی برای ارضای غریزه جنسی به وجود بیاید مهمترین کار زندگی خود را رها میکنند و دنبال آن میروند. پس بهتر است تا افراد به این بلاها مبتلا نشده، تصورات و خیالپردازیهای جنسی خود را کاهش داده و به تدریج مهار نماید.
2ـ اجتناب مشاهدهگری جنسی: مشاهده نقش زیادی در تحریک جنسی دارد. هر چه فرد به قصد لذت جنسی به جنس مخالف نگاه کند غریزه جنسی در او بیشتر تحریک میشود. مشاهده فیلمها و تصاویر تحریک کننده اعم از متبذل و غیر مبتذل نیز همین نقش را دارند. ممکن است برای برخی جوانها مشاهده هنرمندان جنس مخالف در فیلمهای عادی نیز تحریک کننده باشد. اگر فرد میخواهد تحت سیطره غریزه مهار نشدنی جنسی قرار نگیرد، باید به نامحرم نگاه نکند، سراغ فیلمها و تصاویر مبتذل نرود. هر چند ممکن است مشاهده آنها یک ارضای موقتی برای فرد به وجود آورد، اما دراز مدت فرد را گرفتار تحریکهای مداوم نموده و او را به اعتیاد جنسی مبتلا میکند. به همین دلیل است که در شرع مقدس اسلام از هرگونه نگاه به قصد لذت جنسی (مگر در مورد همسر) منع شده است. فرقی نمیکند که نگاه به جنس موافق باشد یا مخالف بچه باشد با بزرگسال، تصویر باشد یا فیلم، لباسهای جنس مخالف باشد یا خود او همگی اگر حالت تحریک کننده داشته باشند از نظر شرع منع شدهاند. زیرا این نگاهها غریزه جنسی را افزایش میدهند و فکر و ذهن فرد را درگیر مسائل جنسی مینماید. پس باید دانشجویان برای رهایی از عواقب بعدی، از اینگونه مشاهدهها اجتناب کنند.
3ـ پناه بردن به ذکر خدا در موقعیتهای تحریک کننده: یکی از روشهای معنوی که اثر خیلی فوری دارد ذکر خداست. اثر فوری این روش زمانی مشخص میشود که فرد غریزه جنسیاش تحریک شده است مثلا میخواهد به نامحرم نگاه کند، یا وادار شده است که تصاویر یا فیلم مبتذل ببیند، درست در همین حال اگر فرد ذهن خود را متوجه خدا کند و ذکر خدا را بر زبان جاری و کند و مدت چند دقیقه آن ذکر را ادامه دهد، میبیند که حالت روحیاش عوض شده است و به راحتی میتواند خود را مهار نماید. البته مشروط به اینکه پس از پایان ذکر دو باره تصورات جنسی و خیالات مربوط به لذت جنسی را در ذهن خود فعال نسازد.
4ـ تقویت جنبههای معنوی در وجود خویش: نیروی معنوی و نیروی شهوانی نقطه مقابل یکدیگر هستند. هرکدام در وجود فرد نیرومند شود، دیگری ضعیف میگردد. بنابراین داشتن حالات معنوی مثل ارتباط عمیق با خدا، انجام عبادات، شرکت در مراسم عزاداری، گرفتن روزه و رفتن به زیارت همگی نیروی معنوی را در وجود انسان فعال میسازند و نیروی شهوانی و تمایلات جنسی را کاهش میدهند. البته مشروط به اینکه تمامی اعمال عبادی و معنوی از عمق و محتوای لازم برخوردار باشند. یکی از اثرات این اعمال این است که فرد در وجود خود احساس کرامت و شخصیت میکند و انجام رفتارهای سبکسرانه جنسی را مخالف شخصیت و عظمت خود میداند.
5ـ به خاطر داشتن مهمترین لحظه زندگی: یکی از لحظات مهم زندگی انسان لحظهای است که همگی از آن میترسند و هر کسی فقط یک بار در عمر خود آن را تجربه میکند. آن لحظه زمانی است که زندگی انسان به پایان میرسد و تمامی خوشیها، هوسها و شهوتها خاموش میگردند. اکثر هوسرانیهای انسان ناشی از آن است که آن لحظه را فراموش میکند و وقایع بعد از آن را از یاد میبرد. اما اگر انسان در داغترین زمان شهوت و هوس، به یاد آن لحظه بیافتد حالت روحیاش عوض میشود و به راحتی میتواند هوسهای و شهوتهای خود را مهار کند.
6ـ رو آوردن به خردورزی: همانگونه که حالت معنوی در وجود انسان با حالت شهوانی در تقابل است، حالت خردمندی نیز با حالت شهوتگرایی مخالف است. در لحظهای که فرد از نیروی عقلانی خود استفاده میکند، نیروی شهوانی او خاموش است. بنابراین برای کاهش تمایلات جنسی مناسب است فرد اهل اندیشه و فکر باشد. مدام در باره مسائل مختلف زندگی، مرگ، سرنوشت انسانها و پیامد کارهای خود بیاندیشد. این اندیشهها آتش شهوت را خاموش و درخت اندیشه را سبز میکند.
7ـ دوري از دام شيطان: توجه داشته باشند كه هيچگاه با دانشجويان جنس مخالف ارتباط دوستانه و خارج از محدودة شرع، برقرار نكنند، چرا که آسيبهاي بسياري را بدنبال دارد. ضروري است كه آفتهاي ارتباط با جنس مخالف را بشناسند و توجه داشته باشند كه اينگونه ارتباطها علاوه بر آنكه از نظر شرعي ممنوع ميباشد، باعث دلبستگي و وابستگي انسان به فرد يا افرادي ميشود كه آيندة آن معلوم نيست.
ب) راهکارهای کنار آمدن با سایر مشکلات
وضع دانشجويان قابل درك است و آنان با مشكلات فراواني روبرو هستند. مشكلات تحصيلي، نداشتن خوابگاه و مسكن، مشكلات عاطفي و دوري از خانواده، از جمله مشكلات آنان است، بخشي از راهكارهاي مقابله با این مشکلات عبارتند از:
1 ـ دوستي با افراد متدين: قسمتي از مشكلات عاطفي دانشجويان از دوري از خانه و ورود به محيط جديد ناشي ميشود و چه بسا احساس تنهايي مينمايند، بهترين راه اين است كه با جوانان متدين هم جنس خود ارتباط دوستانه برقرار نموده و لحظاتي را در كنار هم سپري نمايند.
2ـ هويت شناسي: مهاجمان فرهنگي سعي نمودهاند با استفاده از ابزار و امكانات مختلف، و تحريک غريزه جنسی، هويت فرهنگي و تعادل شخصيتي جوانان را مسخ كنند. دانشجويان بايد جايگاه ارزش و نقش خود را در جامعه بشناسند، اگر هويت و جايگاه خود را درك كنند و بدانند شخصيت ارزشمند خود را با گناه، روابط ناسالم و… لكهدار نخواهند كرد.
مقام معظم رهبري از دانشجويان به عنوان اميد بخشترين قشر جامعه ياد نموده و معتقد است: «اولاً نفس اجتماع جوانان دانشجو يعني تقريباً بهترين و اميد بخشترين قشر بزرگ جامعه ما عنواني است كه براي هر كسي كه به آيندة كشور علاقمند است، يك عنوان جذاب و شيرين است. جوان آنهم اهل علم و معرفت و آنهم در صراط تحصيل دانش براي ادارة كشور در آينده، داراي ارزش است.»[1] پس اولين راهكار اين است كه دانشجويان ارزش و جايگاه خويش را بشناسند در اينصورت هيچگاه افسرده نخواهند شد و به انحرافات اخلاقي روي نخواهند آورد. افزايش مطالعه و شرکت در سخنراني هاي مفيد در اين موضوع و مشاوره با اساتيد متخصص و دلسوز و متعهد، مي تواند بسيار مفيد باشد.
3ـ توكل بر خدا: دانشجو میتواند با استفاده از توکل بسیاری از مشکلات خود را حل کند. خداوند بهترين مونس و ياور انسان است، و توكل بر خداوند، غم و غصه را از انسان دور ميكند. علي ـ عليه السّلام ـ در اين زمينه فرمود: «نعم الطارد للهّم ان تكال علي القدر»[2] «توكل بر قضا و قدر خداوند چه خوب غم و غصه را از انسان ميزدايد». كسي كه بر خدا توكل نمايد، خداوند او را کفايت مي کند.[3] ارتباط معنوي با خدا و ياد و ذكر او آرامش بخش دلها است.[4] و فردي كه ارتباط معنوي با خدا دارد خود را به منبع بي انتهاي قدرت و كمال و متصل ميبيند و از تنهايي و استيصال رها ميشود.
4ـ صبر و پايداري در برابر مشكلات: همه انسانها به نحوي با مشكلات روبرو هستند، انسانهايي كه ارادة قوي ندارند، نميتوانند در برابر مشكلات مقاومت نمايند، اگر براي مقابله با تنيدگيهاي اجتماعي كه در زندگي با آنها مواجه ميشويم، خويشتندار و صبور نباشيم، گاهي نه تنها مشكل ما برطرف نميشود بلكه پيچيدهتر نيز ميگردد، بيصبري تعادل رواني انسان را برهم ميزند و ممكن است به افسردگي و ديگر بيماريهاي رواني منجر شود، پس صبر و پايداري هم در پيشگيري از مشكلات رواني ميتواند مؤثر باشد و هم در درمان آن. چنانچه حضرت علي ـ عليه السّلام ـ در مورد نقش آگاهي، صبر و استقامت در از بين بردن افسردگي ميفرمايد: «اطرح عنك وارادت الهموم بعزائم الصبر و حسن اليقين»[5] هجوم غم و غصه را به وسيلة عزمهاي راسخ صبر، مقاومت و يقين نيكو از خود دور كنيد.
5ـ مبارزه با مشکلات: تحمل و صبر در مواقعي است که مبارزه با مشکل و بر هم زدن وضع نامطلوب، در توان ما نباشد، اما هميشه بايد به توان و استعدادهاي دروني خود ايمان داشت و سعي کنيم به انحاء مختلف براي مشکلات خود ـ چه در زمينه تهيه مسکن و خوابگاه، يا آموختن آشپزي، دوري مسير دانشگاه، تهيه جزوه و کتاب و چه در عرصه هاي روحي و نيازهاي عاطفي ـ راه حل هايي در نظر بگيريم و اقدام کنيم.
6ـ مشکلات مايه آزمون: از زاويه ديگر نيز ميتوان به مشکلات زندگي نظر افکند. در اين دنياي پر تزاحم مادي، هيچ کس بدون مشکل و دردسر نيست. لذت کامل و هميشگي و مداوم در اين دنیا وجود ندارد. چون اقتضاي عالم مادي اين چنين است و در آخرت و بهشت لذت کامل و با دوام وجود دارد. از سوي ديگر، بر اساس متون ديني ما يکي از فلسفههاي مشکلات، بلاها و ناهمواريهاي سير زندگي، امتحان خداوند است. خداوند ميخواهد عيار و ارزش دروني ما را در کوره بلاها و مشکلات، بيازمايد، پس چه خوب است که در عين تسليم نشدن در برابر مشکلات، آن را امتحان و آزموني بدانيم و سعي کنيم نزد خداوند، سربلند باشيم.
7ـ تفريحات سالم: يكي از علل فرسودگي زودرس جسماني و رواني افراد، استفاده نكردن از تفريحات سالم است. مقتضاي فعاليت، و مطالعه مداوم، وارد آمدن فشار جسمي و روحي بر فرد است. بايد در كنار كار و مطالعه، تقويت كنندههايي باشد كه به فرد روحيه دهد و به او آرامش بخشد. بنابراين براي رفع خستگي و پيشگيري از افسردگي، و حتي براي درمان آن ميتوانيد به ورزش و مسافرت بپردازيد. در احاديث تأكيد شده است كه: «مسافرت كنيد تا سالم بمانيد»[6] احتمالاً اين سلامتي هر دو بعد جسمي و روحي را در بر ميگيرد، و يا در روايات ديگر آمده است: نگاه كردن به مناظر طبيعي از جمله آب و سبزه، موجب زدودن غم و اندوه از فرد و پديد آمدن نشاط و خوشدلي در وي ميشود.[7]
8ـ استفاده از روش حل مسأله: تقریبا مشکلی نیست که راه حلی نداشته باشد. مهم آن است که فرد با استفاده از نیروهای درونی خود بتواند مشکل را به نحو مؤثر بررسی نماید و راه حل مناسب آن را پیدا کند. این روش مستلزم پیمودن چند گام است:
گام اول: مشکل خود را به خوبی روشن نمایید. و بدانید که ماهیت مشکل شما چیست. مشکلات انواع مختلفی دارند مشکل مالی، مشکل ارتباطی، مشکل عاطفی، مشکل تحصیلی و سایر مشکلات. پس در گام اول ماهیت مشکل را به خوبی روشن نمایید.
گام دوم: در باره مشکل مورد نظر، هر چه راهحل به ذهنتان میرسد بنویسید. در این مرحله به این فکر نباشید که کدام راه حل عملی و منطقی است و کدام راه حل غیر عملی و غیر منطقی. با استفاده از بارش فکری هر چه به ذهنتان میرسد بنویسید.
گام سوم: همه راهحلها را یکی یکی از روی لیست ارزیابی کنید. مزایا و معایب هر کدام را جلو آن یادداشت کنید.
گام چهارم: راهحلها را یکی یکی حذف کنید. از غیر عملی و غیر منطقیترین راهحل شروع کنید و آن را حذف کنید یکی یکی حذف کنید تا آخرین راه حل که باقی میماند و آن را به عنوان راه حل نهایی در نظر بگیرید.
گام پنجم: راه حل باقی مانده را با جدیت تمام عملی سازید. اگر عملی نشد از میان راههای حذف شده راهحل منطقیتر دیگری را انتخاب نمایید. با استفاده از این روش شما میتوانید بسیاری از مشکلات خود را حل نمایید.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر
1. سيدمحمد تقي قادري، راههاي خودسازي جوانان بر اساس رهنمودهاي حضرت امام خميني(ره)، انتشارات استاد احمد مطهري، چاپ اول، 1379.
2. سيدحميد فتاحي، با جوانان در ساحل خوشبختي، نشر الهادي، چاپ ا ول، 1377.
3. علي صالحيخواه، افسردگي از ديدگاه اسلام و علم روز، انتشارات شهيد حسين فهميده، چاپ دوم، 1380.
4. مؤسسه فرهنگي قدر ولايت، اخلاق و معنويت در آيينة نگاه مقام معظم رهبري، مؤسسه قدر ولايت، چاپ اول، 1380.
5. اخلاق اسلامي، احمد ديلمي و …، نشر معارف.
پي نوشت ها:
[1] . مقام معظم رهبري در ديدار با دانشگاهيان و فرهنگيان ياسوج، 18/3/73.
[2] . آمدي، غرر الحكم، دانشگاه تهران، چاپ چهارم، جلد6، ص163.
[3] . طلاق/ 3.
[4] . رعد/ 28.
[5] . آمدي، غرر الحكم، دانشگاه تهران، چاپ چهارم، جلد2، ص195.
[6] . محمدي ري شهري، محمد؛ ترجمه حميدرضا شيخي، گزيدة ميزان الحكمة، درالحديث، چاپ اول، ص374.
[7] . همان، ص322.
