ادب هشتم: بلند و آهسته خواندن قرآن

ادب هشتم: بلند و آهسته خواندن قرآن

قرآن را آهسته بخوانيم يا بلند، كداميك بهتر است؟ قبل از هر پاسخي نظر شما عزيزان، به حديثي از امام پنجم حضرت باقر ـ عليه السّلام ـ جلب مي‎گردد:
كسي كه «انّا انزلناه»را با صداي بلند بخواند مانند رزمنده‎اي است كه با شمشير (ابزار جنگي) نبرد مي‎كند. و كسي كه آن را آهسته مي‎خواند مانند كسي است كه در راه خدا در خون خود غوطه‎ور است.[1] از كلام امام پنجم ـ عليه السّلام ـ برداشت مي‎شود كه آهسته و بلند خواندن قرآن هر دو فضيلت دارد. از اين رو قاري قرآن با در نظر گرفتن شرايط و حال خود مي‎تواند يكي از دو روش را انتخاب نموده و قرآن بخواند. گاهي از اوقات شرايطي پيش مي‎آيد كه بلند خواندن قرآن فضيلت بيشتري دارد. از طرفي بعضي از مواقع آهسته خواندن آن ضرورت پيدا مي‎كند. سعي ما اين است تا اين موارد را از زبان روايات بيان كنيم.
بلند خواندن قرآن
امام صادق ـ عليه السّلام ـ در جواب شخصي به نام «معاوية بن عمّار» كه در زمينة بلند خواندن قرآن پرسيده بود، فرمود: (بلند خواندن قرآن) اشكالي ندارد.
امام علي بن الحسين ـ عليه السّلام ـ صداي قرآنش از همة مردم بهتر بود. با صداي بلند قرآن مي‎خواند تا اهل خانه بشنوند. و امام باقر ـ عليه السّلام ـ نيز خوش صداترين مردم در قرائت قرآن بود. شب هنگام كه براي نماز شب و قرائت قرآن بيدا مي‎شد، با صداي بلند قرآن مي‎خواند. سقّايان و افراد ديگر كه از راه مي‎گذشتند مي‎ايستادند و به قرائت او گوش مي‎دادند.[2] فوايد بلند خواندن قرآن: اين حديث شريف و احاديث مشابه به ما مي‎آموزد كه صدا به قرآن بلند نمودن داراي فوايد و پيامدهاي مثبت است. اگر اين مزايا و موارد مشابه آن در قرائت قاري مدّنظر باشد موجب فضيلت بلند خواندن بر آهسته قرائت كردن مي‎شود. در اين قسمت از بحث به مواردي كه سبب فضيلت بلند خواندن قرآن مي‎شود اشارة اجمالي مي‎نماييم.
1. پدر و مادري كه در خانه صدا به قرآن بلند مي‎كنند اثر تربيتي در ضمير فرزندانشان دارد و آنان را علاقمند و دوستدار قرآن مي‎كند.
2. بلند خواندن قرآن تمركز بيشتر ذهن را در پي دارد و باعث توجّه و حضور قلب در هنگام تلاوت است. در اين حالت قاري قرآن بهتر مي‎تواند به معاني قرآن توجه كند.
3. كسالت را از تلاوت كنندة قرآن دور مي‎كند و لذّت و نشاط بيشتر را به ارمغان مي‎آورد.
4. وقتي صداي قاري به آواي ملكوتي قرآن بلند شد و به ديگران رسيد در اعماق روح و روان آنان نيز اثر مي‎گذارد. چه بسا در آنان ايجاد انگيزش كند و رو به سوي قرآن آورند، اگر قرآن را نمي‎توانند بخوانند به فراگيري آن روي آورند، يا اگر با تلاوت قرآن انسي ندارند شور و شوق تلاوت پيدا كنند. از اين بالاتر شايد قرائت رساي قاري قرآن، موجب بيداري انسان غافل و گنهكاري شود و مسير زندگي او را به سوي هدايت رهنمون گردد.
در طول تاريخ كم نبوده‎اند افرادي كه با شنيدن آيه‎اي از آيات الهي دگرگون شده و در يك لحظه با تمام گناهان خود وداع كرده‎اند. از جملة آنها «فضيل بن عياض» است. او به عنوان يكي از راويان كلام امام صادق ـ عليه السّلام ـ و از زاهدان مشهور زمان خود معرفي شده است. فضيل در پايان عمر در جوار كعبه مي‎زيست و همان جا در روز عاشورا بدرود حيات گفت. او در آغاز زندگي راهزن خطرناكي بود كه همة مردم از نام او وحشت داشتند.
فضيل يك شب براي اجراي قصد پليدي مي‎خواست وارد خانه‎اي شود. در يكي از خانه‎هاي اطراف مرد بيداردلي كه در دل شب مشغول تلاوت قرآن بود، به اين آيه رسيد:
«اَلَمْ يَأْنِ لِلَّذينَ آمَنُوا اَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ».
آيا وقت آن نرسيده است كه دلهاي مؤمنان در برابر ياد خدا و آن چه از حق نازل شده است خاشع گردد؟
اين آيه چون تيري بر قلب آلودة فضيل نشست، تكان سختي خورد، اندكي در فكر فرو رفت: اين كيست سخن مي‎گويد؟ به چه كسي پيام مي‎دهد؟ با خود گفت: اي فضيل! قرآن با تو سخن مي‎گويد! ناگهان صداي فضيل بلند شد و پيوسته مي‎گفت: به خدا سوگند وقت آن رسيده است! به خدا سوگند وقت آن رسيده است!
فضيل رو به سوي آسمان نمود و با دلي سخت پشيمان و توبه‎كار چنين گفت:
«خداوندا! من به سوي تو بازگشتم و توبة خود را اين قرار دادم، كه پيوسته در جوار خانة تو (كعبه) باشم».[3] آهسته خواندن قرآن
از احاديثي كه در كتابهاي حديث شيعه و اهل سنت در اين زمينه وارد شده است مي‎توان نتيجه گرفت كه در شرايط زير سزاوار است با صداي آهسته قرآن خوانده شود:
1. وقتي كه انسان بترسد بلند خواندن قرآن موجب ريا و خودنمايي گردد، براي اينكه ريا هر عبادت را نه تنها بي‎ارزش مي‎كند بلكه باعث دوري انسان از خدا مي‎شود.
2. جايي كه بلند خواندن قرآن موجب آزار و اذيّت ديگران باشد، مانند قرائت به هنگام استراحت و خواب همسايگان يا جايي كه بلند خواندن قرآن مزاحم عبادت ديگران شود؛ اگر عده‎اي از مؤمنين در مسجد مشغول نماز و عبادتهاي ديگر هستند و صدا به قرآن بلند نمودن، مزاحم حال آنها باشد بايد از بلند خواندن قرآن اجتناب نمود.
3. تلاوت قرآن با صداي رسا براي انسان ضرر و زيان جسمي داشته باشد. در اين صورت انسان حق ندارد با صداي بلند قرآن بخواند؛ زيرا ضرر رساندن به بدن حرام است، در حالي كه تلاوت قرآن مستحب است و نمي‎توان براي انجام عمل مستحبي كار حرامي مرتكب شد.[1] . وسائل الشيعه، شيخ حُرّ عاملي، ج 4، ص 857.
[2] . وسائل الشيعه، ج 4، ص 858.
[3] . تفسير نمونه، جمعي از نويسندگان، دار الكتب الاسلامية، تهران، 1365، ج 23، ص 344ـ 346.

مطالب مشابه