چگونگي تحقّق رؤيا:
انسان وقتي به خواب ميرود «روح حيواني» در بدنش باقي ميماند و «روح عقل» از بدنش خارج ميشود. در واقع اين روح عقل به وسيلة خداوند گرفته ميشود و ديگر ارتباطي با حواس ظاهري بدن ندارد. خداوند اين ارواح را در پيش خود نگه ميدارد و اگر صلاح بداند روحي براي هميشه قبض شود، آن را نگه ميدارد و بقيّة ارواح برميگردند. در اين زمان كه ارواح عقول آزاد هستند ميتوانند بسياري از وقايع آينده و الهامات الهي را ببينند. در اين باره پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ ميفرمايد: يا علي! هر بندهاي كه ميخوابد، روحش به سوي پروردگار برده ميشود پس آنچه را در عالم ربوبي و در محضر پروردگار ميبيند حقّ است، سپس زماني كه خداي عزيز جبّار فرمان بازگشت روح به بدن را صادر ميكند، روح بين آسمان و زمين قرار ميگيرد و آنچه را بين آسمان و زمين ميبيند رؤياهاي آشفته و غير قابل تعبير ميباشد.[2]
بنابراين آيات قران كريم و روايات، صريحاً دلالت ميكنند بر اينكه خواب و رؤيا پديدهاي روحاني و نفساني است كه طي آن، ارتباط روح انسان با بدن وي كمتر ميشود و روح به فرمان خداوند از عالم طبيعت به عالم ملكوت و عالم ربوبي منتقل شده و اين توان و استعداد را پيدا ميكند كه به برخي از اسرار عالم و حوادث آينده آگاهي يابد، كه هر چه قابليّت و سعة وجودي روح بيشتر باشد بهتر ميتواند به حقايق عالم و خبرهاي غيبي دست يافته و از آنها الهام گيرد، و در غير اين صورت، در تعلّقات و خاطرات مادّي خود سير ميكند و جز رؤياهاي آشفته و بدون تعبير نخواهد داشت.[3] اين مطلب خلاصه نظر اسلام بود دربارة چگونگي تحقّق رؤياها؛ امّا دانشمندان و روانكاوان غربي هم مطالب بسياري در اين باره گفتهاند كه اكثراً نتوانستهاند تحليل و استدلال درستي براي اين مسأله بياورند. و اين هم به خاطر اين است كه روانكاوان غربي مسائل غيبي و ماوراء طبيعي مثل روح، خدا، ملائك را باور ندارند و سعي ميكنند براي همة وقايع دليل خارجي و تجربي بياورند و اين هم باعث دادن فرضيههاي پوچ و بياساس ميشود.[4]
حال با اين توضيح بايد ديد اين خواب ديدن چه كاركردهايي در زندگي انسان ميتواند داشته باشد؟
1. ارشاد و هدايت الهي: خداوند گاهي در عالم رؤيا، صحنههايي را به بندهاي از بندگانش نشان ميدهد تا بدين وسيله، زمينة ارشاد و راهنمايي وي را پيش آورده و اسباب هدايت و نجات وي از گمراهي را فراهم نمايد، نمونة بارز آن رؤياهاي راستين و هدايت بخش حضرت نرجس ـ عليها السّلام ـ است.[5]
2. دريافت وحي الهي: رؤيا همواره به عنوان يكي از طرق دريافت وحي براي پيامبران الهي بوده و آن بزرگواران از آن به عنوان وسيلة و ابزاري براي ارتباط با عالم غيب و ملكوت، و دريافت برخي از حقايق و علوم الهيّه استفاده ميكردهاند، همان گونه كه حضرت علي ـ عليه السّلام ـ در اين باره ميفرمايد: رؤياي پيامبران وحي است.[6]
3. بسياري از افراد در خواب بسياري از معارف و مقامات معنوي را كسب كردهاند.
4. تعليم و آموزش حقايقي كه شخص در بيداري دنبال آنها بوده است.
5. ارائة پيام و راهنمايي در مشكلاتي كه در آينده پيش خواهد آمد.
6. بشارتي از جانب خداو به شخصي كه طالب يك چيزي است.
7. خداوند گاهي افراد را به وسيلة خوابهاي هولناك از خواب غفلت بيدار ميكند تا به گناهان خود ادامه ندهند.
8. جلوگيري از فساد به طور صريح يا غير صريح و به كمك تعبير، تا انسان مرتكب آن فساد نشود.
9. بخشش گناهان مؤمن، به وسيلة ديدن خوابهاي هولناك و وحشت آفرين.
10. اثبات وجود روح و اصالت، استقلال، تجرّد و بقاء آن پس از مرگ.
و كاركردهاي ديگري كه در اين نوشتار مختصر مجال طرح آنها وجود ندارد.
به هر حال ميتوان فهميد كه خواب ديدن فوايد و كاركردهاي بسياري دارد كه بسياري از انسانها آگاهي كافي از اين كاركردها ندارند و در نتيجه نميتوانند آن طوري كه بايد و شايد از آنها استفاده كنند.
پي نوشت ها:
[1]. منتظري، علي، خواب و رؤيا، نشر هستي نما، چاپ اول، 1383، ص 50.
[2] . عبد علي بن جمعه الحويزي، تفسير نور الثقلين، مؤسسه اسماعيليان، چاپ چهارم، 1373، ج2، ص 429.
[3] . منتظري، علي، خواب و رؤيا، ص 67.
[4] . جعفري، محمد تقي تفسير و نقد و تحليل مثنوي، انتشارات اسلامي، ج4، ص 635.
[5] . منتظري، علي، خواب و رؤيا، ص 235.
[6] . همان، ص 247.
