به کوشش: محمد کمالي نژاد

نام عربي:
خطمي، ختمي

ماهيت:
گياهي است از انواع خبازي و گل آن سفيد و سرخ و الوان مختلف و نوع ارغواني کبود آن را به هندي خيرو نامند.

طبيعت:
گل آن مرکب القوي، تخم و ريشه آن در قوت مانند گل آن و از آن بسيار قوي تر تجفيف آن بيشتر و لطيف تر.

افعال و خواص:
محلل، منضج و رادع و مرخي و ملين و گل آن ضعيف تر از تخم و برگ و ساق آن و ضماد برگ آن جهت اورام دماغ و بيخ گوش و تهيج و نفخه اجفان و التيام قروح و تسکين وجع اورام و تحليل آنها و خنازير و نضج خراجات بيماري هاي تنفسي و دمل و ورم پستان و مقعده و با ادويه مناسبه و روغن ها جهت ذات الجنب و ذات الريه و با روغن زيتون جهت گزيدن هوام و سوختگي آتش و ضماد پخته آن با روغن بغايت منضج اورام حاره، سريع الأثر و نطول آن جهت نرم داشتن موي و چون بگيرند يک جزو از آن با دو جزو خرما و با سرکه بسرشند جهت تحليل اورام بغايت مجرب و چون تخم آن را با صمغ عربي مساوي الوزن طبخ نمايند و دست و پا را مکرر به آن بشويند جهت رفع شقاق و تقشر جلد کف دست و پا نافع و اغتسال مو به طبيخ گل آن مانع تشقق آن.

تحقيقات جديد:
ملين، خلط آور، مدر، داراي موسيلاژ، مفيد براي مشکلات ريوي و سيستم ادراري به خصوص سنگ کليه، مشکلات يبوست.
***

بدل:
خبازي، صمغ خطمي

مضر:
معده، ريه

مصلح:
در معده، زرشک و عسل و در ريه رازيانه و عسل

مقدار شربت:
جرم آن 1 تا 2 مثقال و از مطبوخ آن تا 100 سي سي.
چون خسته دل از تشقق شَعر شوي*** گويم سخني گر سخن من شنوي
بامسکه، لعاب خطمي آميز و بمال*** کز بهر چنين مرض علاجي است قوي
حکيم يوسفي
منبع مقاله :
کمالي نژاد، محمد، (1390)؛ برگ کهن، تهران: چوگان، چاپ اول