راههاي پيشگيري و درمان از انحرافات جنسي جوانان چيست؟
اين سؤال در واقع از دو بخش تشكيل شده است: الف. راههاي پيشگيري از انحراف جنسي جوانان چيست؟ ب. راههاي درمان انحراف جنسي كداماند؟
قبل از پرداختن به اصل پاسخ لازم است مقدمهاي را ذكر كنيم.
مقدمه
غريزه جنسي يكي از غرايز اصلي انسان است كه مانند هر غريزه و نيروي ديگر، شيوههاي مختلفي در جهت ارضاء و تأمين آن وجود دارد، البته برخي از شيوههاي ارضا با طبيعت انسان موافقت و همسويي دارد و پارهاي ديگر مغاير با طبيعت بشر ميباشد كه به آن انحراف جنسي گفته ميشود. اينك به راهكارهايي در جهت پيشگيري و درمان انحراف جنسي ميپردازيم.
الف. راههاي پيشگيري از انحراف جنسي
1. تقويت باورها و اعتقادات ديني
يكي از مهمترين عوامل در پيشگيري از انحرافات جنسي جوانان، تقويت باورها و اعتقادات مذهبي آنان است.
شخصي به محضر امام حسين ـ عليه السّلام ـ آمد و عرض كرد اي فرزند رسول خدا من يك فرد گنهكاري ميباشم و نميتوانم گناهم را ترك كنم، مرا موعظه فرماييد. امام حسين ـ عليه السّلام ـ فرمود: «پنج كار را انجام بده و آنگاه هر چه ميخواهي گناه كن. مكاني را انتخاب كن تا خداوند تو را نبيند و هر چه ميخواهي گناه كن، وقتي عزرائيل براي گرفتن جانت نزد تو آمد، او را از خود بران، هر چه ميخواهي گناه كن، زماني كه مأمور دوزخ , تو را به سوي آتش ميبرد، تو به سوي آتش مرو، آنچه ميخواهي گناه كن…»[1].
بنابراين، ايمان به حضور خداوند و فرشتگان رقيب و عتيد و اعتقاد به تجسّم اعمال و رفتار انسان، در روز قيامت، كنترل غريزه جنسي را براي انسان آسان ميكند و هر چه قدرت ايمان و اعتقاد قلبي بيشتر باشد احساس حضور، بيشتر خواهد بود.
«پروردگار تو سخت در كمين است»[2].
«آدمي هيچ سخني را به لفظ در نميآورد، مگر اين كه مراقبي آماده نزد او آن را ضبط ميكند»[3].
2. شناخت و آگاهي از جايگاه خود
قرآن كريم درباره شرافت و كرامت ذاتي انسان ميفرمايد:
به راستي ما فرزندان آدم را كرامت بخشيديم (گرامي داشتيم)… و آنها را بر بسياري از آفريدههاي خود برتري آشكار داديم.[4]
بنابراين يكي ديگر از عوامل بازدارنده انسان از گناه و از هرگونه انحرافي، باورِ ارزشمند بودنِ خود ميباشد؛ چنان كه اميرالمؤمنين علي ـ عليه السّلام ـ در اين باره ميفرمايد: «اكرم نفسك عن كلّ دنيه… فانك لن تعتاض بما تبذل من نفسك عوضاً[5]»؛ دامان نفس خود را از هر پستي پاكيزه دار! زيرا در مقابل آنچه از گوهر نفس خود ميبخشي، بهايي دريافت نميكني.
و نيز ميفرمايد: «مَنْ كَرُمَتْ عَلَيْهِ نَفْسَهُ هانَتْ عَلَيْهِ شَهَواتُهُ»؛ كسي كه نفس خود را گرامي بدارد شهوات و خواستهاي نفساني در نظر او حقير و بيارزش خواهد بود.
توضيح اين مطلب از نظر روان شناسي هماهنگي يا عدم هماهنگي با خود پنداره فرد است:
اگر من مرتكب عملي بيرحمانه و ابلهانه شوم، عزّت نفس من مورد تهديد قرار ميگيرد؛ چه، آن عمل, ذهن مرا متوجه اين امكان ميسازد كه من شخصي بيرحم و ابلهم. از ميان صدها آزمايش كه از نظرية ناهماهنگي ملهم شدهاند، روشنترين نتايج در موقعيتهايي حاصل شدهاند كه به عزت نفس شخص مربوط بودهاند؛ زيرا همان طور كه انتظار ميرود افرادي كه عزت نفس بالايي دارند، اگر به نحوي ابلهانه يا بيرحمانه رفتار كنند، بيش از ديگران احساس ناهماهنگي ميكنند. حال اگر شخصي عزت نفس پاييني داشته باشد، چه پيش ميآيد، چنين شخصي اگر مرتكب عمل ابلهانه يا غيراخلاقي شود، احساس ناهماهنگي زيادي نميكند… از سوي ديگر شخصي كه عزت نفس بالايي دارد، احتمالاً بيشتر در مقابل وسوسه ارتكاب يك عمل خلاف مقاومت ميكند؛ زيرا رفتار خلاف، ناهماهنگي بيشتري در او بوجود ميآورد.[6]
بنابراين وقتي فرد بداند كه انحرافات جنسي علاوه بر پيامدها و آثار سوء بسيار جسماني، ايجاد امراض متعدد و بعضاً غيرقابل درمان، باعث صدمه به شرافت خود و خانوادهاش ميشود، از ارضاي جنسي نامشروع پرهيز نموده و راه صحيح و مشروع آن را انتخاب ميكند.
3. كنترل محركهاي جنسي
بدون ترديد از جمله عواملي كه در دامن زدن به غرايز شهواني و رشد زمينههاي تجلي نياز جنسي در جوانان از نقش بسزايي برخوردار است همانا عرضه محركهاي جنسي در قالبهاي گوناگون (از جمله مطالب كتابها، روزنامهها و مجلات، تصاوير، فيلم و اينترنت و دهها عامل ريز و درشت ديگر) ميباشد. اين محركها از عوامل آشفته ساختن تعادل روح و روان، و از موجبات شعلهور گرديدن شهوات جنسي به شمار ميآيند، لذا حفظ سلامت روح و روان جوان از افكار و اميال شهواني مستلزم كنترل اين محركهاي محيطي آلوده ميباشد.[7]
4. تأمين نيازهاي جنسي
همان گونه كه از مقدمه گذشت , انسان داراي مجموعهاي از اميال و غرايز است كه عدم ارضاي آن يعني سركوب كردن و يا ارضاي ناقص هر كدام از آنها موجب ايجاد تزلزل در شخصيت انسان ميگردد و در غريزه جنسي نيز به همين صورت است. خداوند حكيم اگر نياز جنسي را در انسان نهاده است راه برآورده ساختن آن را هم به او آموخته است و در همه اديان الهي تنها راه براي ارضاي صحيح نياز جنسي , ازدواج قرار داده شده است. از اين رو، در روايات اسلامي پيرامون پيامدهاي بيبديل مادي و معنوي ازدواج مطالب زيادي به ما رسيده است كه يكي از مهمترين و ارزندهترين فايدههاي ازدواج، حفظ انسان از مفاسد اخلاقي و انحرافات جنسي است. كه در اينجا به ذكر يك روايت بسنده ميكنيم:
قال رسول الله ـ صلّي الله عليه و آله ـ : «أيُّها شابٍّ تَزَوَّجَ في حَداثَةِ سِنِّهِ عَجَّ شَيْطانُهُ: يا وَيْلَدُ! عَصَمَ مِنّي دينَهُ»؛ هر جواني كه در دورة جواني خود ازدواج كند، شيطانش فرياد برآورد كه: واي بر او! دين خود را از «گزند» من حفظ كرد.[8]
5. پر كردن اوقات فراغت جوانان
اوقات فراغت جوانان از اهميت خاص و در خور توجهي برخوردار است. زيرا جوانان به عنوان بخش عظيمي از پوياترين گروههاي اجتماعي هستند كه از يك وجود سرشار از توان، انرژي و اميد دارند و از سوي ديگر داراي خواستها، تمايلات، احساسات و عواطف گوناگون هستند اگر اين توان و انرژي در بستر مناسبي از فراغت قرار نگيرد و به تمايلات و خواستههاي مشروع آنان پاسخي مناسب داده نشود بايد منتظر اعمال رفتار ضدارزشي و هنجار شكن و بروز انحرافات جنسي در اجتماع باشيم. بنابراين نقش و اهميت فراغت در زندگي جوانان ضرورت يك برنامه ريزي دقيق را بيش از جلوهگر ميسازد.[9]
به همين جهت، جامعه شناسان معتقدند كه در صورت فقدان برنامه و آماده سازي براي بهره برداري از اوقات فراغت، فضاي وسيع فراغت، دشمن شماره يك انسانها خواهد بود. اين امر در مورد نوجوانان و جوانان ابعادي دهشتناك خواهد داشت. «در بررسيهايي كه به عمل آمده معلوم گرديد كه ارتكاب جرائم بزرگ از طرف جوانان اغلب در زماني صورت گرفته كه آنان بيكار بودهاند»[10]. در روايتي از حضرت علي ـ عليه السّلام ـ نقل شده است كه فرمودند: «اَلنَّفْسُ اِنْ لَمْ تَشغَلَهُ شَغَلَكَ؛ اگر تو نفس را به كاري مشغول نداري، او تو را به خود مشغول خواهد داشت»[11].
از آنجا كه فعاليتهاي سالم و جهتدار سودمند، مقدار فراواني از انرژي جوان را به خود اختصاص ميدهد، و از تحريكات جنسي و شهوت انگيز جلوگيري مينمايد، از اين رو، با توسعه امكانات مربوط به تفريحات سالم و فعاليتهاي ورزشي، تدارك برنامههاي مناسب اردويي ـ مسافرتي، فراهم نمودن فرصتهاي تحقيقاتي و مطالعاتي، برنامههاي مذهبي و معنوي، و واگذاري كار و مسؤوليتهاي مختلف و مورد علاقه در سطح خانواده، مدرسه و اجتماع، ميتوان بخش زيادي از اوقات جوانان را به اوقاتي مفيد و ثمربخش مبدل نمود.
بنابراين، همان گونه كه در علم طب، جلوگيري از پيدايش بيماريهاي جسمي به مراتب آسانتر از درمان آن است و بهداشت اهميت فوق العادهاي در حيات افراد و سرنوشت اجتماع دارد، در بيماري روحي و رواني ـ اخلاقي، خصوصاً انحراف جنسي، توجه به آن بسيار مهم است؛ لذا اميد است با بكارگيري راههاي پيشنهادي فوق، شاهد طهارت نفس جوانان عزيز، و پاكي آنان از پليديهاي روحي و انحراف جنسي باشيم.
ب. راههاي درمان انحراف جنسي جوانان
انحراف جنسي داراي انواع مختلفي ميباشد و براي برخي از آنها (مانند خودارضايي) راههاي اختصاصي نيز مطرح شده است ولي بدليل اختصار، از بيان راههاي اختصاصي براي درمان همه انحرافات جنسي خودداري نموده و به راهكارهاي كلي درمان اشاره ميكنيم.
1. آشنا كردن جوانان با آثار و پيامدهاي سوء انحرافات جنسي
يكي از علل و عوامل ارتكاب كجرويها و انحرافات، ناشي از جهل و ناآگاهي انسانها نسبت به آثار و پيامدهاي سوء و دهشتناك آن ميباشد. چنان كه اميرالمؤمنين علي ـ عليه السّلام ـ در عهد نامه خود به مالك اشتر ميفرمايد:
«دربرابر خداوند كسي نافرماني نميكند مگر جاهل شقي»[12]. به همين دليل، روايات بسياري موجود است كه هر كدام اثري از آثار منفي پيروي از شهوت را يادآوري ميكند و انسان را از عواقبِ سوء آن آگاه سازد.
2. استمداد از خداوند و اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ
افراد مبتلا به انحراف جنسي بايد به لطف خداوند اميدوار باشند و با خواندن نماز و راز و نياز با آفريننده مهربان و بخشنده و با توسل به اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ به آنان پناه برده و از آنان كمك بخواهند و توبه كنند از اين كه به سبب اعمال زشت خويش آن بزرگواران را از خود برنجانند.
برخي از محققين در اين زمينه، راهكارهايي همچون:
ـ شرطي سازي بيزاري آور
ـ حساسيت سازي نهان
ـ تقويت مثبت و تقويت منفي (تشويق و تنبيه)را پيشنهاد داده اند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. محمد قاسمي، حميد، اخلاق جنسي از ديدگاه اسلام، تهران، سازمان تبليغات اسلامي، چاپ اول، 1373.
2. تربيت جنسي از ديدگاه اسلام، حافظ ثابت، موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني، 1381.
3 .رضوي، محمد جواد، انحراف جنسي از ديدگاه جامعه شناسي و روان شناسي، (بيجا)، 1353.
4. شفيعي، سيد محمد، پرورش روح، جلد دوم، چاپ اول، قم، دفتر تبليغات اسلامي، 1370.
5. امين زاده، محمدرضا، اسلام و ارضاي غريزه جنسي، چاپ اول، قم، انتشارات در راه حق، 1377.
6. كجباف، محمدباقر، روان شناسي رفتار جنسي، چاپ اول، تهران، نشر روان، 1378.
پي نوشت ها:
[1] . قرائتي، محسن، گناه شناسي، تهران، پيام آزادي، چاپ اول، 1369، ص 258.
[2] . فجر/14.
[3] . ق/18.
[4] . اسراء/70.
[5] . نهج البلاغه، نامه 31.
[6] . ارونسون، اليوت، روان شناسي اجتماعي، ترجمه حسين شكركن، تهران، رشد، 1366، ص 150 ـ 151.
[7] . محمدقاسمي، حميد، اخلاق جنسي از ديدگاه اسلام، تهران، سازمان تبليغات اسلامي، چاپ اول، 1373، ص 201.
[8] . محمدي ري شهري، محمد، ميزان الحكمه، جلد پنجم، حديث 7805.
[9] . مجله پيوند، شماره 273، تابستان 81، «جوانان و اوقات فراغت»، ص 724.
[10] . رضوي، محمد جواد، انحراف جنسي از ديدگاه جامعه شناسي و روان شناسي، (بيجا)، 1353، ص 258.
[11] . مطهري، مرتضي، تعليم و تربيت در اسلام، تهران، صدرا، چاپ يازدهم، 1367، ص 414.
[12] . نهج البلاغه، نامه 53.
