العالم

العالم

نویسنده: رسول عربان

حضرت مهدی موعود (علیه السلام) یگانه فرزانه‌ی روزگار با نام «عالم» یاد و صدا می‌شود. (۱)
علم و دانش، رشد دهنده و تعالی بخش انسان است. دانش، چراغ عقل را برفروزد و نگرشی تازه آفریند. علم به انسان برتری دیگری بخشد و امتیاز ویژه‌ای به او عطا کند. دانش، راه را روشن، هدف و مقصد را نزدیک گرداند و آن را به رنگ واقعیت و حقیقت رنگ آمیزی نماید و از پستی و بلندی، از سراب و خیال، نجات بخش است. البته پوشیده نماند که علم، آن گه کارگر افتد که با عمل درآمیزد و آن دانشی که به سوی خداوند و رستگاری رهنمون کند، گران قدر و گران مایه است.
خداوند دانا در قرآن کریم، خویش را به علم و دانش معرفی نموده و از آگاهی و دانایی خویش و آنچه در زمین و آسمان پنهان و آشکار است و می‌گذرد، با ملائکه سخن به میان آورده است. او به قلم سوگند خورد- ن و القلم- و صفاتش بر حیات و علم استوار گشته:
(وَهُوَ بِکُلِّ شَیءٍ عَلِیمٌ) (۲)، (هُوَ اللَّهُ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَیبِ وَالشَّهَادَهِ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِیمُ) (۳) و (قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَکُمْ إِنِّی أَعْلَمُ غَیبَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا کُنْتُمْ تَکْتُمُونَ) (۴).
آموزگار انبیا، خداوند متعال، سفیران خویش را به نور علم روشن ساخت و به زیور دانش زینت داد. او نخستین خلیفه‌اش را از علم و دانش خویش بیاموخت و آخرین سفیرش را با دانش و دانایی آراست. قرآن درباره‌ی حضرت آدم از علم و دانش سررشته‌ی سخن گستراند:
(وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ کُلَّهَا) (۵).
خدای فرزانه‌ی اساس آفرینش را بر دانش پایه‌ریزی نمود. قرآن کریم، این میراث پروردگار، این آیین نامه‌ی آموزگاران بشر- نبی اکرم و پیشوایان معصوم (علیهم السلام)- را بر اساس علم و دانش بنیان نمود.
قرآن کریم سراسر علم است و دانش و پیوسته با جهل در ستیز است. انبیا که تربیت شدگان آموزگار هستی و کتاب‌های آسمانی‌اند، برای برافروختن علم و معرفت و مبارزه با جهل و نادانی برانگیخته شده و برای زدودن آن به پا خاسته‌اند.
نبی اکرم و خاندان فرهیخته و پیراسته‌اش (علیهم السلام)، داناترین و دانشمندترین مردمان‌اند. خدای سبحان از دانش خویش به آنان آموخت و دانش تمام انبیا را در سینه‌ی آنان جای داد. آنان خزانه داران و منبع علوم و دانش خداوندگارند. هرچه درگذشته روی داده، هرچه اکنون در حال گذر است و هر چه در آینده تا دامنه‌ی قیامت روی دهد، همه و همه، در علم اهل بیت (علیهم السلام) نهفته است؛ آن هم علمی که هرگز آلوده نگشته و نگردد و جهل و نادانی مرزبان دانش آنان نیست، سراسر دانش‌اند و نور، این چهارده کانون نور و علم، در علم و دانش مساوی و برابرند. امام باقر یا صادق (علیهما السلام) در تفسیر آیه‌ی شریف (وَمَا یعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ) (۶) فرمودند:
برترین راسخان و استواران در آن علم- که در آیه به آن اشارت رفته- رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است. خداوند متعال تمام آنچه از قرآن و تأویل بر رسولش نازل نمود، به او آموخت و آیه‌ای به آن رسول گرامی فرو نفرستاد که تأویلش و تفسیرش را به آن حضرت و جانشینانش نیاموخته باشد. (۷)
امام سجاد (علیه السلام):
چرا مردم بر ما خرده گیرند [و ما را آزار دهند] سوگند به خدا درخت نبوتیم، ما کانون رحمت و دانشیم. فرشتگان بر ما فرود آینده و از نزد ما به آسمان روند. (۸)
امام رضا (علیه السلام) در علائم و نشانه‌های امام و پیشوای معصوم (علیه السلام) فرمود:
امام دانشمندترین مردمان است. (۹)
عایشه گوید:
[امیرالمؤمنین] علی (علیه السلام) داناترین مردم به سنت [رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)] است. (۱۰)
امام صادق (علیه السلام):
آیا نشنیده‌اید این آیه‌ی شریفه (وَکُلَّ شَیءٍ أَحْصَینَاهُ فِی إِمَامٍ مُبِینٍ) (۱۱) را؟ دانش تمام انبیا در علم ما هست و همه‌ی آن‌ها نزد ما گرد آمده، دانش ما برگرفته از دانش انبیا است [و از آن‌ها سینه به سینه و نسل به نسل به ما رسیده است]. (۱۲)
حضرت قائم آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) آخرین سفیر الهی و تنها بازمانده‌ی انبیا و اوصیا است. سینه‌ی بی کران آن حضرت هم چون پدران نیکش جایگاه علم و دانش است. آن چه انبیا در مکتب وحی آموختند و آن چه پیشوایان راستین از علم و دانش و کمالات اندوختند، همه نزد آن امام فرزانه گرد آمده و آن امام همام، دانا به تمام آن‌هاست. دانش قرآن کریم و تأویل و تفسیر آن را می‌داند، سنت رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) و احکام حلال و حرام پیش اوست.
حضرت حجت، زاده‌ی زهرا و همتای امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) دریای ژرف و بی انتهای علم و معرفت است. چشمه‌های دانش از کوهسار وجودش روان است و بر فراز قله فضیلت و برتری او، هیچ کس سایه نیفکند. مرغان نیرومند و تیز پرواز عقل و اندیشه به افکار بلندش راهی نیابند. او خزانه‌دار و رازدار دانش خداوند است و درکران وجودش از جهل و نادانی اثری نیست. علم و دانشش نه مکدر و نه چرکین گردد، بلکه همیشه زلال و پاک بماند و هم چون قرآن، نو و پویا باشد و کهنه نگردد.
در زیارت آن حضرت بدین ترتیب عرض درود و احترام می‌داریم:
السلام علی العالم الذی علمه لایبید»
درود بر عالم و دانشمندی که دانش او به پایان نرسد. (۱۳)
و در زیارت آل یس می‌خوانیم:
… و العِلم المصبوب:
و درود بر دانشی که فرود آمده.
امام باقر (علیه السلام):
دانش قرآن و سنت رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) در قلب مهدی ما شکوفا شود، همان گونه که از دانه‌ای بهترین گیاه بروید، پس هر کس از شما بازماند و به دیدار [و حضور آن تحفه‌ی عالم آفرینش] نایل آید این طور به او سلام و درود فرستد:
السلام علیکم یا اهل بیت الرحمه و النبوه و معدن العلم موضع الرساله السلام علیک یا بقیه الله فی ارضه:
درود بر شما ‌ای خاندان رحمت و نبوت،‌ ای مخزن علم و دانش،‌ای جایگاه رسالت، درود بر تو‌ ای که خدایت تو را بر زمین باقی گذارد! (۱۴)
امام صادق (علیه السلام):
علم، بیست و هفت حرف است. تمام انبیا دو حرف از آن را آوردند و اکنون مردم بیش از آن دو حرف را، نمی‌دانند. هنگامی که قائم ما (علیه السلام) قیام نماید بیست و پنج حرف دیگر را بیرون آورد و با آن دو حرف دیگر میان مردم انتشار دهد تا بیست و هفت حرف کامل گردد. (۱۵)
حضرت مهدی (علیه السلام) فرزانه و فرهیخته‌ی یگانه روزگار، آن زمان که شبانگاهان غیبت، دامن سیاه و تاریک خود را برچیند و صبح‌گاهان ظهور و حضور فرارسد، پرده‌ی تاریک جهل را بدرد و درخت خرد همگان را از نور علم و دانش خویش بارور کند.

پی‌نوشت‌ها:

۱- نجم ثاقب، باب۲، ص۸۱، لقب شماره ۸۸؛ العبقری الحسان، ج۱۰، باب بیان اسامی و القاب، ص ۴۲.
۲- بقره، آیه‌ی ۲۹: «و او بر هر چیز آگاه است.»
۳- حشر، آیه‌ی ۲۲: «او خدایی است که معبودی جز او نیست. دانای آشکار و نهان است و او رحمان و رحیم است.»
۴- بقره، آیه‌ی ۳۳: «فرمود ایا به شما نگفتم که من غیب آسمان‌‌ها و زمین را می‌دانم و نیز می‌دانم آنچه را شما آشکار می‌کنید و آنچه را پنهان می‌داشتید؟»
۵- همان، آیه‌ی ۳۱: «و سپس علم اسماء را همگی به انسان آموخت.»
۶- آل عمران، آیه‌ی ۷: «تفسیر آن‌ها را جز خدا و راسخان در علم نمی‌دانند.»
۷- کافی، ج۱، ص ۲۱۳، کتاب الحجه، باب ان الراسخین فی العلم هم…، ح۲.
۸- همان، ج۱، ص ۲۲۲، باب ان معدن العلم و شجره النبوه، ح۱.
۹- من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص ۴۱۸، باب النوادر علامات الامام، ح۵۹۱۴.
۱۰- بحارالأنوار، ج۴۰، ص ۱۷۹، تاریخ امیرالمؤمنین (علیه السلام)، باب ۹۳، فی علمه و ان النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) علمه الف باب.
۱۱- یس: آیه‌ی ۱۲.
۱۲- بحارالأنوار، ج۴۷، ص ۱۳۰، تاریخ الامام جعفر صادق (علیه السلام)، باب۵، معجزاته و استجابه دعواته (علیه السلام)، ح۱۷۹.
۱۳- مفاتیح الجنان، ص ۸۶۳.
۱۴- بحارالأنوار، ج۵۲، ص ۳۱۷، تاریخ الإمام الثانی عشر، باب ۲۷، سیرته و اخلاقه و خصائص زمانه، ح۱۶.
۱۵- همان، ص ۳۳۷، ح۷۳.
منبع مقاله :
عربان، رسول؛ (۱۳۸۶)، ترسیم آفتاب، قم: نشر خُلُق، چاپ دوم

مطالب مشابه