مرز وجوب امر به معروف و نهي از منكر چيست؟ به عبارت ديگر چه حدّي بر انسان واجب است كه امر به معروف و نهي از منكر كند آيا احتمال رسيدن ضرر مالي يا جاني و يا آبرويي مي‎تواند مانع از امر به معروف و نهي افراد باشد لطفاً توضيح دهيد؟

پاسخ

با توجّه به اين‎كه اين دوفريضة الهي دعوت به خير و اصلاح افراد جامعه و از بين بردن كاستي‎ها و ارشاد و راهنمايي مردم به خوبي‎هاست، نبايد خود عامل مفسده‎اي باشد كه در آن صورت نقض غرض خواهد شد. اين دو فريضه براي حفظ نظام اسلام و تقويت بنية مسلمانان پديدار شده است پس نبايد به شمشيري دولبه تبديل شود و زيان برساند. بنابراين چنين فريضه‎اي كه براي رفع مفاسد است خود نبايد مفسده‎اي پديد آورد و براي اجراي آن بايد به قانون «اهم و مهم» مراجعه كرد. هرجا بين اجراي اين دو فريضه و ضررهاي احتمالي تزاحمي ايجاد شد، براي مقدم داشتن يكي از آن‎ها بايد ديد كداميك از اهميت بيشتري برخوردار است. يعني آنجا كه امر به معروف و نهي از منكر اهميت بيشتر دارد، بايد به اجراي آن پرداخت هر چند ضرري متوجه فرد مي‎شود و آنجا كه ضرر ناشي از انجام اين دو فريضه بيشتر از مصلحت اجراي آن است، آن دو واجب ساقط مي‎شود. ولي لازم به ذكر است هرگونه ضرر جسمي، مالي، جاني يا آبرويي هر چند اندك باشد موجب سقوط اين تكليف نيست بلكه بايد ديد در قبال اين امر و نهي چه به دست مي‎آيد و چه از دست مي‎رود و امر به معروف و نهي از منكر در چه موردي و در چه سطحي است، در صورتي كه حفظ شعائر دين و از بين بردن گمراهي، نيازمند اهداء جان باشد، نه تنها از اموال گذشتن بلكه جانبازي نيز در چنين شرائطي واجب است. در اين رابطه مناسب است كه عين فتواي رهبر معظم انقلاب را براي شما نقل كنيم:‌
«آمر به معروف و نهي‎كنندة از منكر بايد عالم به معروف و منكر باشد و هم‎چنين بداند كه فاعل منكر هم به آن علم دارد و در عين حال عمداً‌ و بدون عذر شرعي مرتكب آن مي‎شود و زماني اقدام به اين امر و نهي واجب مي‎شود كه احتمال تأثير امر به معروف و نهي از منكر در مورد آن شخص داده شود و ضرري براي خود او نداشته باشد و در اين مورد بايد تناسب ضرر احتمالي و اهميت معروفي كه به آن امر مي‎نمايد يا منكري كه از آن نهي مي‎كند را ملاحظه نمايد و در غير اين صورت امر به معروف و نهي از منكر بر او واجب نيست.»[1] معظم له در جاي ديگر چنين مي‎نويسند:
«به طور كلي اگر خوف دارد كه در صورت اقدام به امر به معروف و نهي از منكر ضرر قابل توجهي متوجه او شود انجام آن واجب نيست ولي سزاوار نيست كسي به مجرد احتمال وارد شدن ضرر كمي از طرف او، تذكر و موعظه به برادر مؤمن خود را ترك كند.»[2] در اين زمينه مي‎توانيد به كتب احكام مسائل فقهي و نيز توضيح المسائل مراجع عظام مراجعه فرمائيد.

پي نوشت ها:
[1] . اجوبة الاستفتاات . ج 1 . ص 329 .
[2] . همان . ج 1 . ص 331 .